Polityka o książkach

Gościem Justyny Sobolewskiej w wideokaście „Polityka o książkach” jest Agata Romaniuk, reporterka, pisarka i autorka bestsellerowej serii „Kocia Szajka”. W tej iskrzącej humorem rozmowie Agata otwiera swój prywatny rejestr lektur, by podpowiedzieć, co warto czytać, jakie nowości wydawnicze zabrać na urlop i dlaczego literatura to najlepszy „niciak z igiełkami” na życiowe kryzysy.

Czy w świecie cyfrowej ofensywy analogowy zeszyt w kratkę to jedyny sposób na ocalenie literackiej pamięci? Jak przeczytać 612 książek dla czystej przyjemności i co z tego wynika dla naszego dobrostanu? Agata Romaniuk, która „mentalnie urodziła się w XIX wieku”, przekonuje, że wielka, gęsta epika to najlepsza odtrutka na współczesne przebodźcowanie. W rozmowie brawurowo analizuje „Kaspra i Margit” Macieja Płazy, gdzie gwara poznańska (słynne „bimby”, „lufnięcia” i „buchanie się” w rzece) staje się żywym krwiobiegiem tekstu, a nie muzealną ramotą.

Dowiecie się, dlaczego saga „Stramer” Mikołaja Łozińskiego to gotowy materiał na światowy hit i nasz polski Netflix, zwłaszcza dzięki postaci ojca, który z Ameryki przywiózł pas, a w Tarnowie walczył z przesiadującymi w kawiarni gośćmi za pomocą piły do krzeseł. Rozmówczynie z humorem i czułością przyglądają się literackiej „łapczywości” – od politycznego wymiaru fryzur w „Amerykanie” Adichie po kompulsywne jedzenie tortów w debiucie Justyny Chryczyk „Girl Dinner”.

Pojawia się też fascynujący wątek „literatury chodzonej”. Agata, wpadając w dokumentacyjne „królicze nory”, opowiada o XVI-wiecznych krokomierzach lekarza Katarzyny Aragońskiej i o tym, dlaczego Miron Białoszewski na Lizbońskiej z każdym rokiem młodnieje. Usłyszycie o „żabkaizacji” Grochowa, który w balladach Pawła Sołtysa wciąż przemawia poprzez duchy, oraz o tym, dlaczego warto czytać Kornela Filipowicza, by pośmiertnie sprawić przyjemność Wisławie Szymborskiej. To spotkanie o literaturze, która karmi zmysły – od zapachu bitumicznej polewy asfaltowej po smak „lodzików Bambino” w prozie Adama Robińskiego.

Czego dowiesz się z odcinka?
1. Dlaczego poezji nigdy nie czyta się „do końca”? O mądrości Serhija Żadana i „ciężkiej” poezji noblistki Louise Glück.
2. Jak ukraść sandały pielgrzymowi w starożytnym Egipcie? O historii chodzenia, pielgrzymkach do Mekki i ucieczkach od mężów w XI wieku.
3. Co to znaczy „nieudane życie” w literaturze? O fenomenie powieści „Stoner” Johna Williamsa i literackich „powieściach na triceps”.

Oś czasu:
00:00 - Najciekawsze fragmenty
03:08 - Poezja, której nigdy nie czyta się „do końca”
05:19 - „Zmysłowa łapczywość” na wielką epikę: od bimb Macieja Płazy po politykę fryzur u Adichie
10:02 - Gospodinow, Wicha i Roth: literatura jako „niciak” na żałobę
12:58 - „Poufne” Mikołaja Grynberga i mikrohistorie rodzinne
15:00 - „Girl Dinner” i licytacja na najdziwniejsze książki
22:08 - „Królicze nory” dokumentacji i warsztat reporterki
25:48 - Saga „Stramer” jako polski Netflix i „powieści na biceps” Rebecki Makkai
29:30 - Paweł Sołtys, Miron Białoszewski i Zyta Rudzka: jak się włóczyć?
35:11 - Nowa książka o pielgrzymkach i ekstremalny marsz Herzoga
39:26 - John Williams i „Stoner”: fenomen powieści o „nieudanym życiu”
40:53 - Szczęśliwa Szymborska i „drugie życie” Kornela Filipowicza
46:40 - Literackie małżeństwa i mroczna strona Kanady (Gierak-Onoszko)
48:49 - Wakacyjne „powieści kłącza”: Adam Robiński i Roberto Bolaño

Gościem Justyny Sobolewskiej w nowym odcinku wideokastu „Polityka o książkach” jest Adam Wajrak, najsłynniejszy polski przyrodnik, dziennikarz i autor bestsellerów, takich jak „Wilki” i „Kuny za kaloryferem”. Tym razem zamiast stosu lektur w studiu pojawiły się plecak i stare aparaty. Wszak dzika natura i literatura uczą nas uważności.

Jak pasja do świata zwierząt przeplata się z pasją do czytania? Dlaczego Puszcza Białowieska nie powinna być traktowana jak unikatowa wyspa, lecz norma, do której powinni dążyć wszyscy zatroskani o ekologię? Adam Wajrak zdradza też swoje niezwykłe odkrycie: dlaczego żubry pachną świeżym mlekiem i jakiej „dobrej opowieści” potrzebuje Wisła, żebyśmy dostrzegli w naszej rzece polską Alaskę. Usłyszycie, dlaczego ochrona przyrody w Polsce zaczyna się od zrozumienia rzeki i dlaczego spływ Wisłą może być taki ciekawy.

Wracamy też do fundamentów: usłyszycie płomienną obronę, której doczekał się Henryk Sienkiewicz. Wajrak, choć krytykuje go za wizję puszczy jako „niegospodarnego gnicia”, broni go jako mistrza pióra. Literatura przygodowa ukształtowała wyobraźnię Wajraka. Nam opowiada o obsesji na punkcie paleontologii: mały Adam tropił dinozaury na warszawskim podwórku. Wyznaje też, jaki wpływ wywarli na niego Rudyard Kipling, Juliusz Verne czy analizowana pod kątem walecznych chomików Maria Konopnicka.

Wajrak wspomina też niezwykłą rolę, jaką odegrała Wisława Szymborska, która osobiście lobbowała za jego debiutem, oraz „nieprzegadane” pisanie o naturze, z którego słynął Kornel Filipowicz. Dowiecie się, jak wspólna walka o takie miejsca jak Dolina Rospudy połączyła świat poezji i nauki. Odkrywamy też historię dorastania na jednym podwórku z niezwykłym sąsiadem – był nim Jacek Kuroń. Adam poleca jego książkę „Wiara i wina”, wspominając Kuronia jako pedagoga, który o dzieciach z bloku wiedział absolutnie wszystko. To również kompendium wiedzy o tym, jak ptaki polskie, książki dla dzieci i fotografia analogowa mogą pomóc nam zwolnić i zrozumieć świat na nowo.

W rozmowie powracają prócz tego literackie „cegły”, z którymi nasz gość po prostu „żyje”. Dowiecie się, dlaczego „Rękopis znaleziony w Saragossie” Jana Potockiego to dla niego lektura obowiązkowa podczas lotów do Hiszpanii, oraz dlaczego do „Mistrza i Małgorzaty” Bułhakowa wraca stale, testując różne przekłady tego arcydzieła.

To nie tylko rozmowa o książkach, ale przede wszystkim wielka lekcja zachwytu nad tym, co dzikie i nieodkryte. Zapraszamy do oglądania i wspólnej podróży w głąb natury!

Z tego odcinka dowiesz się:
1. Jak Wisława Szymborska „sterroryzowała” wydawnictwo, żeby świat w końcu mógł przeczytać pierwszą książkę Wajraka, i dlaczego Jacek Kuroń okazał się sąsiadem idealnym, który o dzieciakach z podwórka wiedział wszystko – nawet to, kto akurat się w kim skrycie podkochuje.
2. Czy kuchnia w bloku może stać się domem dla bociana, a nietoperze to tak naprawdę bardzo pojętne stworzenia, które błyskawicznie uczą się, że pukanie w odpowiednim miejscu oznacza pyszny podwieczorek.
3. Żubry pachną najprawdziwszym, świeżym mlekiem u babci, natomiast nasza Wisła to taka tajemnicza „polska Alaska”, która tylko czeka na kogoś, kto w końcu opowie jej historię tak pięknie, by nikt już nie mówił o niej „zatruta rzeka”.

Oś czasu:
00:00 – Najciekawsze fragmenty
02:17 – Czytanie kontra informacyjny pęd
06:16 – Sienkiewicz a Puszcza Białowieska
14:11 – Żoliborz i dinozaury w Warszawie
19:45 – Jak pisać o przyrodzie?
31:42 – Jacek Kuroń: sąsiad idealny
36:13 – Bocian w kuchni i domowe zoo
40:47 – Konopnicka i waleczne chomiki
43:07 – Puszcza: natura jako norma
47:50 – Jak Szymborska wydała Wajraka?
52:54 – Dzika Wisła: polska Alaska
54:36 – Dlaczego żubry pachną mlekiem?

Gościem Justyny Sobolewskiej w nowym odcinku wideokastu „Polityka o książkach” jest Marcin Meller, reporter i autor bestsellerów, takich jak „Czerwona ziemia” oraz „Dzieci lwa”. W tej rozmowie Marcin pobił wszelkie rekordy, przynosząc do studia 150% normy książkowych poleceń, by odpowiedzieć na najważniejsze pytanie: co warto czytać i jakie książki na wakacje zabrać do torby.

W tym odcinku skupiamy się na literackich odkryciach idealnych na lato. Dowiecie się, dlaczego absolutną lekturą obowiązkową (i osobistą krucjatą Mellera) jest monumentalne „Ósme życie” Nino Haratischwili oraz dlaczego 800-stronicowa nowość Kiran Desai „Samotność Sonii i Sunny’ego” to genialne love story, łączące rozmach Anny Kareniny z intymnością prozy Sally Rooney. Marcin zdradza też swoje zachwyty nad powieścią kobiecą: od Ann Patchett po Elenę Ferrante. I poleca „Revolverium” Bernarda Gromka, które nazywa genialnym czytadłem historycznym.

Wracamy też do fundamentów: dowiecie się, jak Edmund Niziurski ukształtował Mellera czytelnika i dlaczego jako dziecko kazał na siebie mówić „Wiktor” na cześć bohatera „Księgi urwisów”. Marcin Meller pokazuje unikalne wydania, które tworzyły drugi obieg, wspominając swoją młodzieńczą obsesję na punkcie Tadeusza Konwickiego oraz wpływ, jaki wywarł na niego Leopold Tyrmand i jego „Dziennik 54”.

Usłyszycie, dlaczego „Paragraf 22” Josepha Hellera na zawsze skalibrował jego poczucie humoru, a Arturo Pérez-Reverte i Wojciech Jagielski to dla niego niedoścignione wzory, jeśli chodzi o reportaż z wojny. Poznacie też anegdotę o tym, jak jedna rozmowa uratowała pisarską karierę Jakuba Żulczyka, i dowiecie się, jak brzmi Miron Białoszewski czytający Lema w unikalnych nagraniach dla niewidomych. To kompendium wiedzy o tym, jakie książki warto przeczytać, by wakacje były niezapomniane.

Dowiesz się z tego odcinka:
1. Dlaczego „Ósme życie” to lektura obowiązkowa? Poznasz powody, dla których ta gruzińska saga rodzinna stała się „krucjatą” Mellera i dlaczego uważa ją za jedną z najważniejszych książek swojego życia.
2. Jak przetrwać maturę dzięki literaturze podziemnej? Usłyszysz o szmuglowanych wydaniach Konwickiego i Tyrmanda oraz o introligatorze, który „ratował” zakazane książki.
3. Jak uratować pisarza przed karierą w reklamie? Poznasz historię Jakuba Żulczyka i dyrektora agencji, który odmówił mu pracy copywritera, by nie przestał pisać powieści.
4. Kto jest mistrzem zemsty i czarnego humoru? Dowiesz się, dlaczego „Hrabia Monte Christo” to dla Mellera ideał fabuły i jak Joseph Heller uczył go patrzeć na absurd rzeczywistości.

Oś czasu:
00:04:54 – Konwicki, Tyrmand i „zakazane” książki z czasów PRL
00:17:12 – Dlaczego „Hrabia Monte Christo” to ideał opowieści o zemście?
00:21:54 – Mistrzowie czarnego humoru: Joseph Heller i Arturo Pérez-Reverte
00:27:43 – Czy Meller składa w swoich powieściach hołd innym pisarzom?
00:38:16 – Wielki zwrot ku kobietom: Haratischwili, Ferrante i Slimani
00:45:41 – Co czytać na wakacjach? Gorące polecenia (nie tylko Niziurski!)
00:56:46 – Literacka perełka: Miron Białoszewski
00:58:55 – Początki Jakuba Żulczyka i anegdota, która uratowała mu karierę
01:04:32 – Odkrycie roku: Bernard Gromek i historyczny thriller „Revolverium”

Dowiedz się więcej na polityka.pl https://www.polityka.pl/
Obserwuj nas w mediach społecznościowych:
Facebook https://www.facebook.com/TygodnikPolityka
Instagram https://www.instagram.com/tygodnikpolityka/
X https://x.com/Polityka_pl

Gościem Justyny Sobolewskiej w nowym odcinku wideokastu „Polityka o książkach” jest Paweł Sołtys, znany również jako Pablopavo: muzyk, autor głośnych książek, takich jak „Mikrotyki” i „Nieradość”, artysta nominowany do Nagrody Literackiej „Nike” oraz laureat nagrody Paszport „Polityki”. Z tej wyjątkowej i wielowątkowej rozmowy dowiecie się, dlaczego jego najnowsza książka „Monolok” rodziła się bezpośrednio na ulicy, jak stymuluje go codzienne przyglądanie się ludziom i dlaczego autor wciąż świadomie pracuje na mieście.

Rozmawiamy o tożsamości miejsc – o tym, czym żyje dziś Grochów (Warszawa) i jak brzmi unikalny język ulicy, którym posługują się jego mieszkańcy. O tej samej przestrzeni pisali przecież Andrzej Stasiuk czy Marcin Wicha. Sołtys zastanawia się jednak przewrotnie, jak współczesny rynek mieści tak skrajne literackie światy i czy „Czuły narrator” Olgi Tokarczuk nie patrzy czasem z lekkim zdziwieniem na jego chropowatego, grochowskiego bohatera, gdy lądują obok siebie na tej samej półce.

Pablopavo wraca też pamięcią do swoich młodzieńczych fascynacji, w których królowała kultowa powieść „W drodze” Jacka Kerouaca. Opowiada, dlaczego jego wielką pasją stała się rusycystyka i jak na te studia zaprowadzili go zbuntowani konkretyści moskiewscy. Przyglądamy się literaturze rosyjskiej przez pryzmat języka – pojawia się tu Andriej Płatonow i jego powieść „Dół”, która do dziś stanowi potężne, konstrukcyjne wyzwanie dla tłumaczy ze względu na swoje nietypowe formy, które zachwycają Sołtysa.

Ważnym wątkiem rozmowy jest specyficzny humor w literaturze oraz sztuka literackiego bajdurzenia, której mistrzami byli Bohumil Hrabal i Izaak Babel. Sołtys zdradza, dlaczego prowadzi prywatną krucjatę, by czytelnicy odkryli na nowo zapomniane teksty, które pisali Zygmunt Haupt oraz Swen Czachorowski. Rozmowa schodzi także na reportaż i non-fiction – usłyszycie, dlaczego w kwestii zacierania granic między fikcją a faktami Paweł zdecydowanie woli Jagielskiego od Kapuścińskiego i dlaczego to właśnie Wojciech Jagielski, a nie Ryszard Kapuściński mocniej trafia w jego wrażliwość.

Dowiecie się również, dlaczego nie tylko kultowa „Lalka” Hasa, ale również filmy klasy B potrafią wywołać u autora autentyczne łzy. Usłyszycie, dlaczego jego żywiołem pozostaje pisanie tekstów piosenek i kariera muzyczna, podczas gdy czysta poezja to rewir, w który woli nie wkraczać – choć cudze wiersze zdarza mu się śpiewać. Poznacie także jego osobisty stosunek do takich twórców jak Krystyna Miłobędzka, Ewa Kuryluk czy Julio Cortazar.


Dowiesz się z tego odcinka:
• Dlaczego Paweł Sołtys woli pisać na mieście, jak język ulicy tworzy „Monolok” i jak o Grochowie pisali Wicha i Stasiuk?
• Skąd wzięła się miłość do rusycystyki, kim byli konkretyści moskiewscy i dlaczego Płatonow to koszmar tłumaczy?
• Dlaczego w non-fiction Sołtys stawia Jagielskiego ponad Kapuścińskiego i na czym polega zacieranie granic w reportażu?
• Czy teksty piosenek to poezja i dlaczego muzyk potrafi płakać na filmach Wojciecha Jerzego Hasa?

Oś czasu:
00:00:00 – Wybrane najlepsze fragmenty rozmowy
00:02:54 – Dlaczego Paweł Sołtys pracuje na mieście? Obserwacja codzienności
00:09:56 – Zaglądanie ludziom w biblioteczki i osobisty stosunek do książek
00:13:35 – Obsesja czytania i ważna książka podarowana przez siostrę
00:17:25 – „W drodze” Jacka Kerouaca jako młodzieńcza fascynacja
00:19:23 – Andriej Płatonow i nietypowe konstrukcje językowe
00:22:39 – Reportaż i granica prawdy w literaturze non-fiction
00:24:20 – Bohumil Hrabal, Izaak Babel i trudny humor w literaturze
00:28:03 – Ekranizacje książek i kultowa „Lalka” w reżyserii Wojciecha Jerzego Hasa
00:29:33 – Przywracanie pamięci: Zygmunt Haupt i Swen Czachorowski
00:31:08 – Artur Sandauer, pojęcie „książki średniej” i literatura światowa
00:37:26 – Studia rusycystyczne i wpływ konkretystów moskiewskich
00:38:40 – Muzyka i literatura: dlaczego wiersze się śpiewa, a teksty piosenek pisze?
00:42:40 – Ewa Kuryluk i Reznikow
00:47:53 – Sukces tomu „Mikrotyki” i literackie wyjście z szuflady
00:52:46 – Autentyczne wzruszenia podczas czytania i oglądania filmów
00:58:28 – Literackie drogowskazy: Krystyna Miłobędzka, Andrzej Stasiuk, Aleksander Wat, Julio Cortázar

Dowiedz się więcej na polityka.pl https://www.polityka.pl/

Obserwuj nas w mediach społecznościowych:
Facebook / tygodnikpolityka
Instagram / tygodnikpolityka
X https://x.com/Polityka_pl

Gościnią Justyny Sobolewskiej w nowym odcinku wideokastu „Polityka o książkach” jest Sylwia Chutnik, pisarka, felietonistka i zaangażowana feministka. W tej dynamicznej rozmowie autorki biorą na warsztat współczesną polską literaturę i podpowiadają, co czytać, kiedy szukamy mocnego kobiecego głosu. Przewodniczkami po tym świecie są legendarne autorki reprezentujące szeroko pojętą literaturę kobiecą, na czele z kultową Virginią Woolf i jej esejami.

Rozmowa uruchamia silny wątek nostalgiczny: autorki wracają pamięcią do lat 90. w Polsce. To wtedy, w dobie transformacji ustrojowej, rodził się zupełnie nowy, odważny głos pisarek, a w obiegu dominowały literatura kobieca, kultowy „bruLion” oraz liczne czasopisma i dodatki kulturalne do codziennych gazet. Chutnik wspomina swoje dzieciństwo w PRL, podwórkowy trzepak i pierwsze ważne lektury, takie jak niezapomniany „Plastusiowy pamiętnik” Marii Kownackiej czy przygodowa „Dziewczyna i chłopak” Hanny Ożogowskiej, zestawiając je z dzisiejszymi, zaskakującymi zjawiskami popkultury. W tym kontekście, jako absolutny unikat dawnych czasów, pojawia się m.in. książka „Wyznania” Cicciolini (Czesława Mirosława Szczepaniaka).

W programie świeżo spoglądamy na klasykę: autorki odkrywają na nowo uniwersum Muminków Tove Jansson i znajdują w nich ukryte wątki queer, proponują też zupełnie nowe odczytanie tych opowieści. Zastanawiają się także, jak czytać więcej książek w świecie cyfrowego przebodźcowania, i uciekają w stronę zmysłowości. Pomaga w tym powrót do tradycji: pismo ręczne, pióro wieczne i talizman z gumką myszką! Rozmowę wspaniale domykają współczesne literackie zachwyty, m.in. intymna proza Patti Smith („Chleb aniołów” / „M Train”) oraz książka „Figlarnie. Przestrzenie radykalnej prywatności” Mai Mozgi-Góreckiej.

Dowiesz się z tego odcinka:
• Dlaczego w uniwersum Muminków Tove Jansson kryją się rewolucyjne wątki queer i jak wpływa to na nowe odczytanie tej klasycznej historii?
• Jak wyglądał literacki boom i kultura lat 90. w Polsce, gdy rynkiem rządziły „bruLion”, papierowe czasopisma i dodatki kulturalne?
• Skąd bierze się nostalgia za takimi książkami jak „Plastusiowy pamiętnik” Marii Kownackiej, „Dziewczyna i chłopak” Hanny Ożogowskiej czy kontrowersyjne „Wyznania” Cicciolini?
• Jak pismo ręczne i ucieczka w prywatne azyle – opisywane w książce „Figlarnie. Przestrzenie radykalnej prywatności” Mai Mozgi-Góreckiej – zmieniają nasz sposób myślenia i dlaczego warto porzucić klawiaturę na rzecz piór wiecznych.