Polityka o książkach

Gościem Justyny Sobolewskiej w nowym odcinku wideokastu „Polityka o książkach” jest Paweł Sołtys, znany również jako Pablopavo: muzyk, autor głośnych książek, takich jak „Mikrotyki” i „Nieradość”, artysta nominowany do Nagrody Literackiej „Nike” oraz laureat nagrody Paszport „Polityki”. Z tej wyjątkowej i wielowątkowej rozmowy dowiecie się, dlaczego jego najnowsza książka „Monolok” rodziła się bezpośrednio na ulicy, jak stymuluje go codzienne przyglądanie się ludziom i dlaczego autor wciąż świadomie pracuje na mieście.

Rozmawiamy o tożsamości miejsc – o tym, czym żyje dziś Grochów (Warszawa) i jak brzmi unikalny język ulicy, którym posługują się jego mieszkańcy. O tej samej przestrzeni pisali przecież Andrzej Stasiuk czy Marcin Wicha. Sołtys zastanawia się jednak przewrotnie, jak współczesny rynek mieści tak skrajne literackie światy i czy „Czuły narrator” Olgi Tokarczuk nie patrzy czasem z lekkim zdziwieniem na jego chropowatego, grochowskiego bohatera, gdy lądują obok siebie na tej samej półce.

Pablopavo wraca też pamięcią do swoich młodzieńczych fascynacji, w których królowała kultowa powieść „W drodze” Jacka Kerouaca. Opowiada, dlaczego jego wielką pasją stała się rusycystyka i jak na te studia zaprowadzili go zbuntowani konkretyści moskiewscy. Przyglądamy się literaturze rosyjskiej przez pryzmat języka – pojawia się tu Andriej Płatonow i jego powieść „Dół”, która do dziś stanowi potężne, konstrukcyjne wyzwanie dla tłumaczy ze względu na swoje nietypowe formy, które zachwycają Sołtysa.

Ważnym wątkiem rozmowy jest specyficzny humor w literaturze oraz sztuka literackiego bajdurzenia, której mistrzami byli Bohumil Hrabal i Izaak Babel. Sołtys zdradza, dlaczego prowadzi prywatną krucjatę, by czytelnicy odkryli na nowo zapomniane teksty, które pisali Zygmunt Haupt oraz Swen Czachorowski. Rozmowa schodzi także na reportaż i non-fiction – usłyszycie, dlaczego w kwestii zacierania granic między fikcją a faktami Paweł zdecydowanie woli Jagielskiego od Kapuścińskiego i dlaczego to właśnie Wojciech Jagielski, a nie Ryszard Kapuściński mocniej trafia w jego wrażliwość.

Dowiecie się również, dlaczego nie tylko kultowa „Lalka” Hasa, ale również filmy klasy B potrafią wywołać u autora autentyczne łzy. Usłyszycie, dlaczego jego żywiołem pozostaje pisanie tekstów piosenek i kariera muzyczna, podczas gdy czysta poezja to rewir, w który woli nie wkraczać – choć cudze wiersze zdarza mu się śpiewać. Poznacie także jego osobisty stosunek do takich twórców jak Krystyna Miłobędzka, Ewa Kuryluk czy Julio Cortazar.


Dowiesz się z tego odcinka:
• Dlaczego Paweł Sołtys woli pisać na mieście, jak język ulicy tworzy „Monolok” i jak o Grochowie pisali Wicha i Stasiuk?
• Skąd wzięła się miłość do rusycystyki, kim byli konkretyści moskiewscy i dlaczego Płatonow to koszmar tłumaczy?
• Dlaczego w non-fiction Sołtys stawia Jagielskiego ponad Kapuścińskiego i na czym polega zacieranie granic w reportażu?
• Czy teksty piosenek to poezja i dlaczego muzyk potrafi płakać na filmach Wojciecha Jerzego Hasa?

Oś czasu:
00:00:00 – Wybrane najlepsze fragmenty rozmowy
00:02:54 – Dlaczego Paweł Sołtys pracuje na mieście? Obserwacja codzienności
00:09:56 – Zaglądanie ludziom w biblioteczki i osobisty stosunek do książek
00:13:35 – Obsesja czytania i ważna książka podarowana przez siostrę
00:17:25 – „W drodze” Jacka Kerouaca jako młodzieńcza fascynacja
00:19:23 – Andriej Płatonow i nietypowe konstrukcje językowe
00:22:39 – Reportaż i granica prawdy w literaturze non-fiction
00:24:20 – Bohumil Hrabal, Izaak Babel i trudny humor w literaturze
00:28:03 – Ekranizacje książek i kultowa „Lalka” w reżyserii Wojciecha Jerzego Hasa
00:29:33 – Przywracanie pamięci: Zygmunt Haupt i Swen Czachorowski
00:31:08 – Artur Sandauer, pojęcie „książki średniej” i literatura światowa
00:37:26 – Studia rusycystyczne i wpływ konkretystów moskiewskich
00:38:40 – Muzyka i literatura: dlaczego wiersze się śpiewa, a teksty piosenek pisze?
00:42:40 – Ewa Kuryluk i Reznikow
00:47:53 – Sukces tomu „Mikrotyki” i literackie wyjście z szuflady
00:52:46 – Autentyczne wzruszenia podczas czytania i oglądania filmów
00:58:28 – Literackie drogowskazy: Krystyna Miłobędzka, Andrzej Stasiuk, Aleksander Wat, Julio Cortázar

Dowiedz się więcej na polityka.pl https://www.polityka.pl/

Obserwuj nas w mediach społecznościowych:
Facebook / tygodnikpolityka
Instagram / tygodnikpolityka
X https://x.com/Polityka_pl

Gościnią Justyny Sobolewskiej w nowym odcinku wideokastu „Polityka o książkach” jest Sylwia Chutnik, pisarka, felietonistka i zaangażowana feministka. W tej dynamicznej rozmowie autorki biorą na warsztat współczesną polską literaturę i podpowiadają, co czytać, kiedy szukamy mocnego kobiecego głosu. Przewodniczkami po tym świecie są legendarne autorki reprezentujące szeroko pojętą literaturę kobiecą, na czele z kultową Virginią Woolf i jej esejami.

Rozmowa uruchamia silny wątek nostalgiczny: autorki wracają pamięcią do lat 90. w Polsce. To wtedy, w dobie transformacji ustrojowej, rodził się zupełnie nowy, odważny głos pisarek, a w obiegu dominowały literatura kobieca, kultowy „bruLion” oraz liczne czasopisma i dodatki kulturalne do codziennych gazet. Chutnik wspomina swoje dzieciństwo w PRL, podwórkowy trzepak i pierwsze ważne lektury, takie jak niezapomniany „Plastusiowy pamiętnik” Marii Kownackiej czy przygodowa „Dziewczyna i chłopak” Hanny Ożogowskiej, zestawiając je z dzisiejszymi, zaskakującymi zjawiskami popkultury. W tym kontekście, jako absolutny unikat dawnych czasów, pojawia się m.in. książka „Wyznania” Cicciolini (Czesława Mirosława Szczepaniaka).

W programie świeżo spoglądamy na klasykę: autorki odkrywają na nowo uniwersum Muminków Tove Jansson i znajdują w nich ukryte wątki queer, proponują też zupełnie nowe odczytanie tych opowieści. Zastanawiają się także, jak czytać więcej książek w świecie cyfrowego przebodźcowania, i uciekają w stronę zmysłowości. Pomaga w tym powrót do tradycji: pismo ręczne, pióro wieczne i talizman z gumką myszką! Rozmowę wspaniale domykają współczesne literackie zachwyty, m.in. intymna proza Patti Smith („Chleb aniołów” / „M Train”) oraz książka „Figlarnie. Przestrzenie radykalnej prywatności” Mai Mozgi-Góreckiej.

Dowiesz się z tego odcinka:
• Dlaczego w uniwersum Muminków Tove Jansson kryją się rewolucyjne wątki queer i jak wpływa to na nowe odczytanie tej klasycznej historii?
• Jak wyglądał literacki boom i kultura lat 90. w Polsce, gdy rynkiem rządziły „bruLion”, papierowe czasopisma i dodatki kulturalne?
• Skąd bierze się nostalgia za takimi książkami jak „Plastusiowy pamiętnik” Marii Kownackiej, „Dziewczyna i chłopak” Hanny Ożogowskiej czy kontrowersyjne „Wyznania” Cicciolini?
• Jak pismo ręczne i ucieczka w prywatne azyle – opisywane w książce „Figlarnie. Przestrzenie radykalnej prywatności” Mai Mozgi-Góreckiej – zmieniają nasz sposób myślenia i dlaczego warto porzucić klawiaturę na rzecz piór wiecznych.

Gościem Justyny Sobolewskiej w nowym odcinku wideokastu „Polityka o książkach” jest Adam Ferency, wybitny aktor teatralny i filmowy oraz legendarny lektor. To rozmowa o czytaniu jako przymusie, który stał się pasją, oraz o teatrze, który bez literatury nie może istnieć. Ferency z charakterystycznym dystansem i humorem przyznaje: „Aktor to jest taki typowy ćwierćinteligent”, a jednocześnie udowadnia, jak głęboko jest zanurzony w świecie najważniejszych tekstów kultury.

W rozmowie pojawiają się lektury, które towarzyszyły mu od zawsze – od pierwszej ważnej książki, jaką był „Kubuś Puchatek”, po monumentalną pozycję „Czarodziejska góra” (którą czytał niedawno jako lektor). Aktor przyniósł do studia książki, które budują jego dzisiejszy horyzont: to Simon Sebag Montefiore („Jerozolima. Biografia”) oraz Norman Davies („Galicja”). Przy tej ostatniej lekturze pojawia się historia rodzinna i odkrycie z Budapesztu – Ferency to w połowie Węgier, najbardziej w Europie podobny do... Beethovena.

Aktor wspomina swoje początki – Teatr Telewizji, studia (Akademia Teatralna w Warszawie, dawniej PWST), na których, jak twierdzi, paradoksalnie wcale się nie czytało. Opowiada o spotkaniach z gigantami, takimi jak Kazimierz Kutz czy Tadeusz Łomnicki, o tremie i o tym, dlaczego „nieśmiałość sprzyja aktorstwu”. Mówimy też o momentach granicznych – Ferency wspomina zawał, którego doznał po próbie szekspirowskiej. Analizuje takich autorów jak Kafka, Thomas Bernhard czy Dostojewski. Jest wreszcie poezja i Miron Białoszewski. Nasz gość zdradza, że dopiero teraz czuje się gotowy do „czytania ze zrozumieniem”.

Dowiesz się z tego odcinka:
• Dlaczego według Adama Ferencego nieśmiałość jest paliwem dla aktora, a w życiu najlepiej „sporo kłamać”.
• Jak wyglądały kulisy pracy z legendami polskiej sceny: Kazimierzem Kutzem i Tadeuszem Łomnickim?
• Co wspólnego ma Ferency z Beethovenem i dlaczego odkrycie węgierskich korzeni było tak istotne?
• Dlaczego po lekturze „Czarodziejskiej góry” i latach pracy jako lektor Ferency uważa, że dopiero teraz naprawdę potrafi czytać?

Oś czasu:
00:00:00 – Wybrane najlepsze fragmenty rozmowy
00:08:27 – Dzieciństwo, Mokotów i pierwsza ważna książka: „Kubuś Puchatek”
00:10:40 – Churchill miał rację: „No sport!”. O kondycji i niechęci do rywalizacji
00:14:27 – Skąd wziął się teatr? Od fascynacji Teatrem Telewizji do aktorstwa
00:22:30 – „W życiu najlepiej kłamać”: aktorska filozofia wychodzenia z roli
00:24:00 – Czy w szkole teatralnej rzeczywiście się nie czyta?
00:32:01 – Kafka, Thomas Bernhard i Dostojewski: trudne relacje z gigantami
00:35:53 – „Ja jestem Węgier”, Norman Davies, Galicja i anegdota z Budapesztu
00:46:58 – Szekspir, próby i historia zawału – kiedy teatr staje się niebezpieczny
00:53:20 – Poezja, która ogarnia – fascynacja Mironem Białoszewskim
00:56:15 – Warsztat lektora: przygotowania, tezy i czytanie ze zrozumieniem.

Gościnią Justyny Sobolewskiej w nowym odcinku wideocastu „Polityka o książkach” jest Anda Rottenberg, znakomita kuratorka sztuki, której prywatna historia rodzinna nierozerwalnie splata się z historią kultury polskiej. Jej czytelnicza droga zaczyna się od „Słowika”, baśni Andersena, ale filarami jej czytelniczego świata stały się „Dżuma” Alberta Camusa, książka, która ukształtowała jej kręgosłup moralny, oraz „Dzikie palmy” Williama Faulknera, które studiuje od lat.
Biografię Andy Rottenberg silnie naznaczyły gułagi w Rosji oraz dramatyczna, rodzinna ucieczka przed czystkami. Te doświadczenia rzutują na jej dzisiejsze spojrzenie na marzec ‘68 i współczesną sytuację na Wschodzie. O samej Rosji mówi przez pryzmat diagnozy, którą postawił jej przyjaciel Wiktor Jerofiejew: autentyczna kultura rosyjska była niegdyś tworzona przez zaledwie 10 tys. osób, a dziś staje się zakładnikiem polityki. Jako krytyczka i kuratorka sztuki Anda Rottenberg przenosi te doświadczenia na grunt polskiej sztuki współczesnej. Opowiada o pracy z artystami, politycznych gestach na Biennale w Wenecji oraz o książce „Kosmos”, której bohaterem jest Mirosław Bałka, artysta współczesny i wieloletni przyjaciel Rottenberg. Ważnym punktem rozmowy jest poezja i gdańska nagroda: Europejski Poeta Wolności. Anda Rottenberg przywołuje jej pokłosie – konkretne, mocne głosy kobiece: Marianny Kijanowskiej – „Błyskawica napotyka wodę i wiatr”, oraz Aminy Elmi – „Z całą miłością”. Oba tomiki pokazują, jak liryka reaguje na ból, co naszej gościni jest szczególnie bliskie. W rozmowie pojawia się też wątek granic literatury – Anda przyznaje, że są książki, których gęstość uniemożliwia nocne czytanie. Pozycje takie jak „Przewóz” Andrzeja Stasiuka czy „Wczoraj byłaś zła na zielono” Elizy Kąckiej okazały się zbyt bliskie jej życia, by mogła je czytać bez emocjonalnego kosztu.
Z odcinka dowiesz się też: Jak rodzinna ucieczka przed czystkami i rosyjskie gułagi ukształtowały jedną z najważniejszych postaci polskiego świata sztuki. Co oznacza diagnoza Jerofiejewa o „10 tysiącach osób” i jak dziś wygląda kondycja kultury rosyjskiej. Dlaczego głosy Marianny Kijanowskiej i Aminy Elmi, czyli odkrycia poetyckie z Gdańska, są dziś tak ważne.
Książki, o których rozmawiają Justyna Sobolewska i Anda Rottenberg, to m.in.: Hans Christian Andersen, „Baśnie” (w tym „Słowik”), Henryk Sienkiewicz, „Quo Vadis”, Albert Camus, „Dżuma”, William Faulkner, „Dzikie palmy”, Lew Tołstoj, „Wojna i pokój” oraz „Anna Karenina”, Tadeusz Tyrmand, „Gorzki smak czekolady Lucullus”, Kinga Sabak, „Trochę z zimna, trochę z radości”, Marianna Kijanowska, „Błyskawica napotyka wodę i wiatr”, Amina Elmi, „Z całą miłością”, Wiktor Jerofiejew, „Wielki Gopnik. Zapiski o żywej i martwej Rosji”, Clarice Lispector, „Pasja według G.H.”, Eliza Kącka, „Wczoraj byłaś zła na zielono”, Andrzej Stasiuk, „Przewóz”, Olga Tokarczuk, „Bieguni”, Anda Rottenberg i Mirosław Bałka, „Kosmos”.
Dowiedz się więcej na Polityka.pl: https://www.polityka.pl/
Obserwuj nas w mediach społecznościowych:
Facebook https://www.facebook.com/TygodnikPolityka
Instagram https://www.instagram.com/tygodnikpolityka/ X https://x.com/Polityka_pl

W dzisiejszym odcinku wideokastu „Polityka o książkach”: reportażysta Cezary Łazarewicz. Jaka była jego droga czytelnicza? Nasz gość mówi m.in. o doświadczeniach, które ukształtowały jego wrażliwość i spojrzenie na to, jaka jest polska literatura. Punktem wyjścia jest dzieciństwo, które spędził w nadmorskiej miejscowości – to Darłowo było miejscem, gdzie odkrywał pierwsze książki dla dzieci.

Rozmawiamy również o literaturze drugiego obiegu: jak zdobywało się książki w czasach opozycji? Szczególnie ważne miejsce na półce i czytelniczej drodze Łazarewicza zajmują Teresa Torańska i Martin Pollack.

Łazarewicz opowiada również o fascynacji, jaką była dla niego polska fantastyka. Dlaczego lektury szkolne nie cieszyły się jego uznaniem? I czy trylogia Sienkiewicza po latach się broni?

Nie brakuje także wątków osobistych – jego dzieciństwo, choć w pobliżu morza, paradoksalnie nie przełożyło się na zainteresowanie literaturą marynistyczną.

Z Cezarym Łazarewiczem rozmawia Justyna Sobolewska, tygodnik „Polityka”.

Książki, o których rozmawiamy:
Zbigniew Nienacki, Pan Samochodzik i niewidzialni
Zbigniew Nienacki, Pan Samochodzik i niesamowity dwór
Hanna Ożogowska, Chłopak na opak
Wieniedikt Jerofiejew, Moskwa-Pietuszki, przeł. Nina Karsov i Szymon Szechter
Martin Pollack, Śmierć w bunkrze. Opowieść o moim ojcu, przeł. Andrzej Kopacki, Czarne
Martin Pollack, Skażone krajobrazy, przeł. Karolina Niedenthal, Czarne
Małgorzata Szejnert, Chwila przed podróżą, Znak
Małgorzata Szejnert w rozmowie z Dorotą Karaś i Markiem Sterlingowem, Chłodnia, czyli grzejnia, Znak
Joseph Mitchell, W starym hotelu. Reportaże z nowojorskiej ulicy, przeł. Kaja Gucio i Jakub Marek Klawe, Znak Literanova