Polityka o książkach

Gościnią Justyny Sobolewskiej w nowym odcinku wideocastu „Polityka o książkach” jest Anda Rottenberg, znakomita kuratorka sztuki, której prywatna historia rodzinna nierozerwalnie splata się z historią kultury polskiej. Jej czytelnicza droga zaczyna się od „Słowika”, baśni Andersena, ale filarami jej czytelniczego świata stały się „Dżuma” Alberta Camusa, książka, która ukształtowała jej kręgosłup moralny, oraz „Dzikie palmy” Williama Faulknera, które studiuje od lat.
Biografię Andy Rottenberg silnie naznaczyły gułagi w Rosji oraz dramatyczna, rodzinna ucieczka przed czystkami. Te doświadczenia rzutują na jej dzisiejsze spojrzenie na marzec ‘68 i współczesną sytuację na Wschodzie. O samej Rosji mówi przez pryzmat diagnozy, którą postawił jej przyjaciel Wiktor Jerofiejew: autentyczna kultura rosyjska była niegdyś tworzona przez zaledwie 10 tys. osób, a dziś staje się zakładnikiem polityki. Jako krytyczka i kuratorka sztuki Anda Rottenberg przenosi te doświadczenia na grunt polskiej sztuki współczesnej. Opowiada o pracy z artystami, politycznych gestach na Biennale w Wenecji oraz o książce „Kosmos”, której bohaterem jest Mirosław Bałka, artysta współczesny i wieloletni przyjaciel Rottenberg. Ważnym punktem rozmowy jest poezja i gdańska nagroda: Europejski Poeta Wolności. Anda Rottenberg przywołuje jej pokłosie – konkretne, mocne głosy kobiece: Marianny Kijanowskiej – „Błyskawica napotyka wodę i wiatr”, oraz Aminy Elmi – „Z całą miłością”. Oba tomiki pokazują, jak liryka reaguje na ból, co naszej gościni jest szczególnie bliskie. W rozmowie pojawia się też wątek granic literatury – Anda przyznaje, że są książki, których gęstość uniemożliwia nocne czytanie. Pozycje takie jak „Przewóz” Andrzeja Stasiuka czy „Wczoraj byłaś zła na zielono” Elizy Kąckiej okazały się zbyt bliskie jej życia, by mogła je czytać bez emocjonalnego kosztu.
Z odcinka dowiesz się też: Jak rodzinna ucieczka przed czystkami i rosyjskie gułagi ukształtowały jedną z najważniejszych postaci polskiego świata sztuki. Co oznacza diagnoza Jerofiejewa o „10 tysiącach osób” i jak dziś wygląda kondycja kultury rosyjskiej. Dlaczego głosy Marianny Kijanowskiej i Aminy Elmi, czyli odkrycia poetyckie z Gdańska, są dziś tak ważne.
Książki, o których rozmawiają Justyna Sobolewska i Anda Rottenberg, to m.in.: Hans Christian Andersen, „Baśnie” (w tym „Słowik”), Henryk Sienkiewicz, „Quo Vadis”, Albert Camus, „Dżuma”, William Faulkner, „Dzikie palmy”, Lew Tołstoj, „Wojna i pokój” oraz „Anna Karenina”, Tadeusz Tyrmand, „Gorzki smak czekolady Lucullus”, Kinga Sabak, „Trochę z zimna, trochę z radości”, Marianna Kijanowska, „Błyskawica napotyka wodę i wiatr”, Amina Elmi, „Z całą miłością”, Wiktor Jerofiejew, „Wielki Gopnik. Zapiski o żywej i martwej Rosji”, Clarice Lispector, „Pasja według G.H.”, Eliza Kącka, „Wczoraj byłaś zła na zielono”, Andrzej Stasiuk, „Przewóz”, Olga Tokarczuk, „Bieguni”, Anda Rottenberg i Mirosław Bałka, „Kosmos”.
Dowiedz się więcej na Polityka.pl: https://www.polityka.pl/
Obserwuj nas w mediach społecznościowych:
Facebook https://www.facebook.com/TygodnikPolityka
Instagram https://www.instagram.com/tygodnikpolityka/ X https://x.com/Polityka_pl

W dzisiejszym odcinku wideokastu „Polityka o książkach”: reportażysta Cezary Łazarewicz. Jaka była jego droga czytelnicza? Nasz gość mówi m.in. o doświadczeniach, które ukształtowały jego wrażliwość i spojrzenie na to, jaka jest polska literatura. Punktem wyjścia jest dzieciństwo, które spędził w nadmorskiej miejscowości – to Darłowo było miejscem, gdzie odkrywał pierwsze książki dla dzieci.

Rozmawiamy również o literaturze drugiego obiegu: jak zdobywało się książki w czasach opozycji? Szczególnie ważne miejsce na półce i czytelniczej drodze Łazarewicza zajmują Teresa Torańska i Martin Pollack.

Łazarewicz opowiada również o fascynacji, jaką była dla niego polska fantastyka. Dlaczego lektury szkolne nie cieszyły się jego uznaniem? I czy trylogia Sienkiewicza po latach się broni?

Nie brakuje także wątków osobistych – jego dzieciństwo, choć w pobliżu morza, paradoksalnie nie przełożyło się na zainteresowanie literaturą marynistyczną.

Z Cezarym Łazarewiczem rozmawia Justyna Sobolewska, tygodnik „Polityka”.

Książki, o których rozmawiamy:
Zbigniew Nienacki, Pan Samochodzik i niewidzialni
Zbigniew Nienacki, Pan Samochodzik i niesamowity dwór
Hanna Ożogowska, Chłopak na opak
Wieniedikt Jerofiejew, Moskwa-Pietuszki, przeł. Nina Karsov i Szymon Szechter
Martin Pollack, Śmierć w bunkrze. Opowieść o moim ojcu, przeł. Andrzej Kopacki, Czarne
Martin Pollack, Skażone krajobrazy, przeł. Karolina Niedenthal, Czarne
Małgorzata Szejnert, Chwila przed podróżą, Znak
Małgorzata Szejnert w rozmowie z Dorotą Karaś i Markiem Sterlingowem, Chłodnia, czyli grzejnia, Znak
Joseph Mitchell, W starym hotelu. Reportaże z nowojorskiej ulicy, przeł. Kaja Gucio i Jakub Marek Klawe, Znak Literanova

W dzisiejszym odcinku wideokastu „Polityka o książkach”: Justyna Sobolewska i jeden z najwybitniejszych polskich pisarzy, czyli Marek Bieńczyk, pisarz, historyk literatury i tłumacz, który w 2012 r. otrzymał prestiżową Nagrodę Literacką Nike za zbiór esejów „Książka twarzy”. W naszym studiu opowiada o swoim intymnym świecie lektur i zdradza, co warto czytać. Rozmówcy zastanawiają się wspólnie, jak kształtuje wrażliwość melancholijny sentyment do dawnych encyklopedii i odkrywanie świata poprzez literaturę. Bieńczyk ujawnia, które kody i konwencje literackie najbardziej nas rozbudzają i dlaczego często to właśnie literatura wyprzedza nasze rozpoznanie rzeczywistości.

Ponadto: kulisy powstawania książki „Rondo Wiatraczna” i radykalny styl czytania Bieńczyka. Czy literatura piękna to dziś tylko eskapizm, czy może sposób na odkrywanie tego, co uznajemy za najważniejsze książki? Dorzucamy oczywiście osobiste polecenia książkowe. No i wreszcie: jak wybór życia wśród książek wpływa na postrzeganie codzienności i dlaczego niektóre historie zostają z nami na całe dekady?

Książki, które przyniósł Marek Bieńczyk:
Wielka Encyklopedia PWN
Marcel Proust, w Poszukiwaniu straconego czasu, tom. 2, przeł. Tadeusz Boy-Żeleński
Ernest Hemingway, 49 opowiadań, przeł. Tadeusz Zieliński
Milan Kundera, Nieznośna lekkość bytu, przeł. Agnieszka Holland

Książki, o których rozmawiamy:
Adam Bahdaj, Do przerwy 0:1
Lucy Montgomery, Ania z Zielonego Wzgórza
James Wood, Jak działa literatura, przeł. Katarzyna Góral, Magda Heydel, Marta Kurek, Natalia Roguz, Tetiana Sidletska, Wiktoria Wrzesień, Emilia Zoła, Wyd. Ossolineum
Marek Bieńczyk, Melancholia: o tych, co nigdy nie odnajdą straty, słowo/obraz terytoria
Marek Bieńczyk, Kontener, Wielka Litera
Marek Bieńczyk, Jabłko Olgi, stopy Dawida, Wielka Litera
Marek Bieńczyk, Rondo Wiatraczna, Karakter

W kolejnym odcinku wideokastu „Polityka o książkach” gościnią Justyny Sobolewskiej jest Magdalena Grzebałkowska, pisarka i reporterka, autorka takich książek jak „Beksińscy. Portret podwójny” czy „Dezorientacje. Biografia Konopnickiej”. Nam opowiada, które książki dla dzieci były jej bliskie i konstytuujące. Wśród nich: „Muminki”, „Godzina pąsowej róży”, „Mała Księżniczka”, jest w tym gronie także Mary Poppins. Grzebałkowska podkreśla, że wszystkie lektury, które czytała w dzieciństwie, to najważniejsze książki jej życia.
Jak mówi, nie interesowało jej nic poza czytaniem: „w czasach, kiedy nie mieliśmy nic, literatura była dla nas wszystkim”. Przy jakich książkach Grzebałkowska i Sobolewska śmiały się i płakały? Jak szkoła wpływa na fantazję dziecka? W rozmowie również: polecenia książkowe do czytania najbliższym.

Lista książek, o których rozmawiamy:
Lucyna Legut, Piotrek zgubił dziadka oko, a Jasiek chce dożyć spokojnej starości
Maria Kruger, Godzina pąsowej róży
Tove Janson, Dolina Muminków w listopadzie, przeł. Teresa Chłapowska
Lilo Aureden, Bądź zawsze piękna
Frances Hodgson Burnett, Mała księżniczka, przeł. Józef Birkenmajer
Edtith Nesbit, Feniks i dywan, przeł. Irena Tuwim
Edith Nesbit, Ród Ardenów, przeł. Irena Tuwim
Astrid Lindgren, Mio, mój Mio, przeł. Teresa Chłapowska
Astrid Lindgren, Bracia Lwie Serce, przeł. Teresa Chłapowska
Ferenc Molnar, Chłopcy z placu Broni, przeł. Józef Czekanowski
Irena Gumowska, Wenus z Patelnią
Jerome K. Jerome, Trzech panów w łódce, nie licząc psa, przeł. Kazimierz Piotrowski
Ian McEwan, Co możemy wiedzieć, przeł. Andrzej Szulc

W dzisiejszym odcinku widoekastu „Polityka o książkach” Justyna Sobolewska gości jedną z najbardziej rozpoznawalnych polskich pisarek – Dorotę Masłowską, autorkę m.in. takich książek jak „Wojna Polsko Ruska”, „Magiczna rana” czy „Paw królowej”. Masłowska, znana także jako Mister D i autorka hitu “HAJ$” z legendarną frazą „kanapka z hajsem”, opowiada o tym, jak wyglądało jej czytelnicze dorastanie w Wejherowie i w czym zaczytywała się jako młoda czytelniczka. Z Justyną Sobolewską rozmawiają o tym, co czytać i jakie wartościowe książki ukształtowały Masłowską. Pisarka opowiada o twórczości amerykańskiego pisarza Denisa Johnsona i rekomenduje, które książki warto przeczytać. Czym jest dla niej literacki eskapizm, co oznacza dzisiaj literatura piękna, jak odnaleźć się w rzeczywistości brzydkiego języka i czego Dorota Masłowska szuka w programie „Kuchenne rewolucje”?

W związku z Dniem Kobiet rozmawiają też o ważnych pisarkach – Justyna Sobolewska przyniosła do studia kilka książek. To:
Hanna Ożogowska „Chłopak i dziewczyna, czyli heca na czternaście fajerek”,
„Dzienniki” Susan Sontag w przekładzie Dariusza Żukowskiego, wyd. Karakter,
„Poezje zebrane” Anny Świrszczyńskiej, wyd. Marginesy,
i „jest/jestem” Krystyny Miłobędzkiej, wyd. Wolno.