Raport o stanie świata Dariusza Rosiaka

„Stoner”, „August” i „Butcher’s Crossing” – trzy wielkie powieści Johna Williamsa – każda pochodzi z innego gatunku literackiego, każda osadzona jest w innej czasoprzestrzeni, a jednak wszystkie szukają odpowiedzi na to samo pytanie: jak przebiega i na czym polega proces przemiany człowieka.
Wszystkie te trzy powieści na język polski przełożył Maciej Stroiński, który jest gościem tego odcinka „Raportu o książkach”.

Rozmawiamy o fenomenie Johna Williamsa, amerykańskiego pisarza, którego literackie dzieło zostało docenione dopiero po jego śmierci. Być może to jedna z największych tajemnic literatury – że niektóre książki olśniewają krytyków i czytelników od razu, inne muszą czekać na swój moment nawet kilka dekad.

Choć „Butcher’s Crossing” to pierwsza wielka powieść w dorobku Williamsa, na język polski została przełożona jako ostatnia. Osadzona w latach 70. XIX wieku, w czasie wielkiego wymierania bizonów, opowiada o losach młodego mężczyzny, który – wiedziony marzeniem o spotkaniu z żywiołem natury – porzuca studia na Harvardzie i wyrusza w Góry Skaliste na polowanie.

To opowieść o zabijaniu zwierząt i stawaniu się zwierzęciem. O utracie złudzeń i niewinności.

Williams w „Butcher’s Crossing” dekonstruuje mitologię Dzikiego Zachodu i przesuwa granice westernu. Rozprawia się też z tradycją romantyzmu, według której w naturze czekała na człowieka szlachetna, duchowa przemiana.

Gość: Maciej Stroiński
Prowadzenie: Agata Kasprolewicz
Książki: „Stoner”, „August” i „Butcher’s Crossing” Johna Williamsa / przekład: Maciej Stroiński / Wydawnictwo Filtry

---------------------------------------------
Raport o stanie świata to audycja, która istnieje dzięki naszym Patronom, dołącz się do zbiórki ➡️ ⁠https://patronite.pl/DariuszRosiak⁠
Subskrybuj newsletter Raportu o stanie świata ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠➡️ ⁠https://dariuszrosiak.substack.com⁠
Koszulki i kubki Raportu ➡️ ⁠https://patronite-sklep.pl/kolekcja/raport-o-stanie-swiata/⁠ [Autopromocja]

Andrzej Poczobut na wolności. Białoruski opozycjonista został zwolniony w ramach wymiany pięciu obywateli różnych państw skazanych na Białorusi i w Rosji oraz pięciu obywateli Białorusi zatrzymanych na terenie Unii Europejskiej. Andrzej Poczobut, działacz mniejszości polskiej na Białorusi, dziennikarz, kawaler Orderu Orła Białego, był od lat represjonowany przez reżim Łukaszenki. Ostatnie lata spędził w kolonii karnej o zaostrzonym rygorze. Do wymiany doszło na skutek działań kilku krajów, w tym USA i Polski. Jakie były kulisy tych działań? Dlaczego Ukraina zgłasza zastrzeżenia wobec wypuszczenia przez Polskę jednej z osób objętych wymianą? I jakie będą skutki całej operacji dla władz Białorusi i ich stosunków z Zachodem?

W Mali seria skoordynowanych ataków rebeliantów tuareskich i ugrupowań islamistycznych. Francja wzywa swoich obywateli do opuszczenia kraju. Czy junta wojskowa rządząca krajem traci kontrolę nad niektórymi jego prowincjami i miastami?

W jednej z prowincji Kanady siedem procent zgonów następuje wskutek eutanazji. Dlaczego tak wiele? Jak w tym kraju interpretowane jest pojęcie autonomii pacjenta? I dlaczego jedna z komisji ONZ wzywa Kanadę do rewizji procedur w sprawie eutanazji?

Czy niedawny sukces amerykańskiej misji Artemis II oznacza, że Stany Zjednoczone wygrywają rywalizację z Chinami w kosmosie? Na czym polega ta rywalizacja i dlaczego to niekoniecznie Amerykanie jako pierwsi dotrą wkrótce na Księżyc?

Kenijczyk Sabastian Sawe przebiegł maraton w czasie poniżej dwóch godzin. Jak doszło do tego przełomowego wyczynu? I skąd bierze się współczesna moda na bieganie długodystansowe?

A także: teorie spiskowe wczoraj i dziś, czyli czy Donald Trump jest antychrystem?

Rozkład jazdy: 
(02:50) Piotr Pogorzelski: Andrzej Poczobut na wolności
(27:58) Monika Prończuk: Fala ataków antyrządowych w Mali
(46:42) Grzegorz Dobiecki: Świat z boku - Piekarski na mękach
(53:27) Ogłoszenia
(55:27) Podziękowania
(1:02:12) Marcin Żyła: Eutanazja w Kanadzie
(1:22:15) Krzysztof Kurdyła: Chiny czy USA – kto pierwszy w kosmosie?
(1:39:38) Marek Rabij: Przełomowy maraton
(2:09:09) Do usłyszenia

---------------------------------------------
Raport o stanie świata to audycja, która istnieje dzięki naszym Patronom, dołącz się do zbiórki ➡️ ⁠https://patronite.pl/DariuszRosiak⁠
Subskrybuj newsletter Raportu o stanie świata ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠➡️ ⁠https://dariuszrosiak.substack.com⁠
Koszulki i kubki Raportu ➡️ ⁠https://patronite-sklep.pl/kolekcja/raport-o-stanie-swiata/⁠ [Autopromocja]

🔵  Czy naprawdę jeszcze czytamy książki? A może za chwilę będziemy coraz częściej rozmawiać z tekstem, zamiast go czytać? Czy AI będzie pisać własne książki? Sztuczna inteligencja wchodzi dziś w sam środek świata słów. Zmienia nie tylko to, jak piszemy, ale też jak rozumiemy, zapamiętujemy i interpretujemy tekst.

🎙️ W nowym odcinku „Raportu o sztucznej inteligencji” sprawdzamy, jak AI wpływa na czytanie i pisanie. Od książek i poezji, przez media społecznościowe, aż po tłumaczenia i pracę dziennikarzy. Czy czeka nas koniec linearnego czytania? Czy autor przestaje być potrzebny, skoro tekst można wygenerować w kilka sekund? I co się dzieje z językiem, kiedy zaczyna mówić nim maszyna?

📚 Gościem specjalnym jest Steven Johnson – pisarz i współtwórca NotebookLM, który opowiada o przyszłości „rozmowy z tekstem”. Czy naprawdę będziemy w stanie porozmawiać ze wszystkimi przeczytanymi książkami naraz? I czy w takim świecie jest jeszcze miejsce na powolne, uważne czytanie?

📝 Do świata poezji zaglądamy z kolei z Judith Bishop – australijską poetką i badaczką, która przygląda się temu, jak AI tworzy wiersze. Czy sztuczna inteligencja potrafi pisać dobrą poezję? A jeśli tak – to co zostaje dla człowieka?

📖 O języku, literaturze i granicy między twórczością a narzędziem opowiada Michał Rusinek – literaturoznawca, tłumacz i wieloletni sekretarz Wisławy Szymborskiej. Czy świat jednego, ujednoliconego języka powinien nas niepokoić?

💸 A w "Rubryce aktualnościowej" Mateusz Chrobok o pieniądzach i końcu taniej sztucznej inteligencji. Rosnące koszty infrastruktury, drożejące modele i pytanie, które prędzej czy później dotknie wszystkich użytkowników: czy AI stanie się narzędziem powszechnym, czy luksusem?

Goście odcinka:
🟢 Steven Johnson – pisarz i współtwórca narzędzia NotebookLM
🟢 Judith Bishop – poetka i badaczka z Uniwersytetu w Melbourne
🟢 Michał Rusinek – literaturoznawca i tłumacz, wieloletni sekretarz Wisławy Szymborskiej
🟢 Monika Mendroch-Karbowska - członkini Stowarzyszenia Tłumaczy Literatury
🟢 Mateusz Chrobok – ekspert ds. cyberbezpieczeństwa i AI, współautor "Rubryki aktualnościowej"

Lektorzy:

Dariusz Rosiak
Agata Kasprolewicz
Katarzyna Pasierbik
Marcin Żyła

Partnerem tego odcinka jest Polsko-Japońska Akademia Technik Komputerowych (PJATK)

Rozkład jazdy: 
(02:02) Jak AI zmienia świat słów
(07:26) Monika Mendroch-Karbowska: biura tłumaczeń są w kryzysie
(09:25) Steven Johnson: jak NotebookLM rewolucjonizuje czytanie
(44:04) Michał Rusinek: O przyszłości czytania i pisania
(54:28) Judith Bishop: czy AI zmieni poezję?
(1:09:49) Mateusz Chrobok: nadszedł czas monetyzacji AI
(1:14:57) Do usłyszenia

---------------------------------------------
Raport o stanie świata to audycja, która istnieje dzięki naszym Patronom, dołącz się do zbiórki ➡️ ⁠https://patronite.pl/DariuszRosiak⁠
Subskrybuj newsletter Raportu o stanie świata ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠➡️ ⁠https://dariuszrosiak.substack.com⁠
Koszulki i kubki Raportu ➡️ ⁠https://patronite-sklep.pl/kolekcja/raport-o-stanie-swiata/⁠ [Autopromocja]

Cole Allen został formalnie oskarżony o próbę zabójstwa prezydenta Trumpa. W sobotę Allen wdarł się do hotelu Hilton w Waszyngtonie, gdzie odbywało się spotkanie członków administracji Trumpa z dziennikarzami akredytowanymi przy Białym Domu. Był uzbrojony w karabin maszynowy, pistolet i noże. Napastnik został obezwładniony przez służby bezpieczeństwa, a prezydent i inni członkowie administracji zostali ewakuowani. To była trzecia próba zamachu na prezydenta Trumpa. Jakie będą jej skutki dla polityki i poczucia bezpieczeństwa Amerykanów?

W Stanach przebywa król Karol. W wystąpieniu przed połączonymi izbami Kongresu brytyjski monarcha podkreślił wartość relacji transatlantyckich i więzi między Brytyjczykami a Amerykanami. Czy „specjalny związek” rzeczywiście przetrwał próbę ostatnich miesięcy, czy – jak zasugerował nowy ambasador Zjednoczonego Królestwa w prywatnej rozmowie – „specjalny związek” łączy obecnie Waszyngton z Izraelem, a nie Wielką Brytanią?

Gość: Andrzej Kohut

---------------------------------------------
Raport o stanie świata to audycja, która istnieje dzięki naszym Patronom, dołącz się do zbiórki ➡️ ⁠https://patronite.pl/DariuszRosiak⁠
Subskrybuj newsletter Raportu o stanie świata ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠➡️ ⁠https://dariuszrosiak.substack.com⁠
Koszulki i kubki Raportu ➡️ ⁠https://patronite-sklep.pl/kolekcja/raport-o-stanie-swiata/⁠ [Autopromocja]

W tym odcinku zapraszam na rozmowę z jednym z najwybitniejszych współczesnych polskich pisarzy, Witem Szostakiem, o jego nowej powieści „Suche strugi”.

To historia pewnej kamienicy na krakowskim Podgórzu, świadka wojennych losów miasta, które zostawiły na jej ścianach niezabliźnione rany – ślady ludzkich tragedii, o których mieszkańcy chcieli zapomnieć, ale kamienica pamiętała.

Czy pamięć pomaga, czy przeszkadza w opowieści o naszym życiu? Czy opowieść ocala, czy uśmierca pamięć?

„Moja pamięć przecieka jak ściana, pod tym względem jesteśmy podobne” – mówi Helena, narratorka powieści, wpatrując się w ścianę kamienicy, jedyną rzecz, która została po jej wyburzeniu. Ze śladów kolorów farby i tapet, które zdobiły niegdyś jej mieszkanie i mieszkania sąsiadów, rekonstruuje minione życie.

„Suche strugi” to porywająca powieść o podróży pod prąd czasu, o zmyśleniu i historii.

Prowadzenie: Agata Kasprolewicz
Gość: Wit Szostak
Książka: „Suche strugi”, Wit Szostak / Wydawnictwo Powergraph

---------------------------------------------
Raport o stanie świata to audycja, która istnieje dzięki naszym Patronom, dołącz się do zbiórki ➡️ ⁠https://patronite.pl/DariuszRosiak⁠
Subskrybuj newsletter Raportu o stanie świata ⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠⁠➡️ ⁠https://dariuszrosiak.substack.com⁠
Koszulki i kubki Raportu ➡️ ⁠https://patronite-sklep.pl/kolekcja/raport-o-stanie-swiata/⁠ [Autopromocja]