Radio Naukowe

Uwaga! Tylko do 8 listopada najlepsza oferta na nasze nowości 📚👉 https://wydawnictworn.pl/ Na stronie udostępniamy fragmenty książek, zajrzyjcie!
***

Jeśli wydaje wam się, że lepiej się wam myśli o 18:00 niż o 15:00, że o 8:00 wasz mózg jeszcze się nie obudził, a trening jest bardziej efektywny po południu niż bladym świtem, to prawdopodobnie się wam nie wydaje. Ludzie działają w cyklu dobowym i większość z nas ma dwa momenty najlepszej wydajności intelektualnej: godzinę, dwie przed południem i około 18:00. – Dramatem dla organizmu jest zmuszanie do tego, żeby przeciwdziałał sobie i duży wysiłek robił na pochłanianie wiedzy czy myślenie w godzinie 7:00, 8:00 czy nawet 9:00 rano, ponieważ to jest okres zupełnie innej aktywności metabolicznej organizmu – tłumaczy prof. Piotr Bębas z Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego, specjalizujący się w chronobiologii. Oczywiście istnieją skrajne chronotypy – „skowronki” to ci najbardziej poranni, „sowy” najbardziej nocni – więc u części osób piki zdolności intelektualnych wypadają w innych godzinach, ale cykl pozostaje ten sam. 

💛 https://patronite.pl/radionaukowe
💸 https://suppi.pl/radionaukowe

Zegarem biologicznym u wszystkich zwierząt kieruje ilość docierającego do nich światła. Ludzkie oko (i generalnie oczy ssaków) wykształciło sobie do tego niesamowitą specjalizację. Specjalny długi akson łączy oko z jądrem nadskrzyżowaniowym podwzgórza w naszym mózgu, czyli informacja o ilości światła jest przekazywana prosto do głównego zegara biologicznego w mózgu.

Ale to nie wszystko! – W chronobiologii już nie mówimy o samym zegarze jako takim, tylko o systemie zegarowym, jaki występuje w organizmie, bo tych zegarów mamy dużo – wyjaśnia biolog. We własnym rytmie dobowym działają też wątroba, serce, śledziona, nadnercza, jądra. Naukowcy wszystko to badają i wyciągają ciekawe wnioski. Kto podróżuje do innych, odległych stref czasowych, pewnie kojarzy zjawisko jet lagu: czas, w którym organizm funkcjonuje według poprzedniej strefy czasowej i na przykład nie potrafi spać w nocy. Zwykle przechodzi to w ciągu paru dni, bo zegar biologiczny w mózgu się dostosowuje. Ale inne nie są takie szybkie. – Wątroba się dużo słabiej synchronizuje od zegara w mózgu – mówi prof. Bębas. Po zmianie strefy czasowej jeszcze przez kilkanaście dni mogą się wam zdarzać napady głodu o dziwnej godzinie i to jest normalne – wątroba się dostosowuje do nowego cyklu dobowego.

Ludzie mają technologie, ale dla zwierząt zegar biologiczny powiązany ze światłem to kluczowa sprawa. Inne przesłanki, na przykład temperatura, są zawodne – na pewno kojarzycie wiosenne przymrozki po pierwszych ciepłych dniach. – Zegar biologiczny pozwala przeżyć – oświadcza prof. Bębas. Co ciekawe, nie działa on u zwierząt ewolucyjnie przystosowanych do życia w regionach podbiegunowych.

W odcinku usłyszycie też, czy zmiana czasu wpływa negatywnie na nasz organizm, dlaczego szkodzi nam jedzenie w nocy, jak to możliwe, że niektóre gryzonie obniżają temperaturę ciała poniżej zera stopni Celsjusza i dlaczego to ważne, żeby żarówki w waszych domach miały ciepły odcień.

W systemie prawnym kultury rzymskiej, na której tle kształtowało się chrześcijaństwo, pojęcie cudzołóstwa odnosiło się do naruszania praw mężczyzny. Cudzołożnikiem był ktoś, kto spał z żoną innego, cudzołożnicą była żona, która zdradzała męża. Religia chrześcijańska przyniosła tu nową optykę. – Nowością jest to, że mówimy: jeżeli ty masz żonę, to nie wolno ci szukać zaspokojenia seksualnego poza małżeństwem. Bo jesteś zobowiązany nie tylko do respektowania praw innego mężczyzny, jesteś zobowiązany wobec swojej żony. I to jest naprawdę coś nowego – mówi prof. Robert Wiśniewski z Wydziału Historii Uniwersytetu Warszawskiego. Rozmawiamy przy okazji premiery wyczekiwanej kontynuacji książki „Chrześcijanie pierwszych wieków”, wydanej w naszym Wydawnictwie RN.

 Zajrzyj do na https://wydawnictworn.pl/  

Drugi tom nosi podtytuł „Modlitwa, moralność, magia” i pokazuje, jak chrześcijaństwo układało ludziom świat. – Jak zaczęło porządkować czas, jak zaczęło porządkować moralność, w jaki sposób zaczęło porządkować na poziomie rytualnym i innym relacje między ludźmi a Bogiem – wylicza prof. Wiśniewski.

Co ciekawe, starożytni bali się niecnego wykorzystania w magii szczątków osoby, która zmarła gwałtowną śmiercią. Chrześcijanie z takich szczątków zrobili świętość: kontakt z relikwią to kontakt z zaświatami, które ludzie błagają o zupełnie rzeczywiste zmiany w swoim życiu. – Jednocześnie myślą sobie, że bliskość relikwii działa w sposób zupełnie automatyczny – opowiada prof. Wiśniewski. Kształtuje się koncepcja zaświatów, w tym czyśćca, w którym zmarli „odrabiają” grzechy, a żyjący mogą im w tym pomóc, na przykład ofiarować w ich intencji modlitwę lub eucharystię. – Na początku V wieku to było traktowane już jako stary obyczaj – wskazuje historyk. 

W odcinku usłyszycie też, ile osób mogło słyszeć kazanie w starożytnym kościele, jakich metod używali chrześcijanie do wróżenia, czy bali się piekła i jak to wszystko może zbadać historyk.

🚚✍ Uwaga! Przedsprzedaż trwa do 8 listopada! Książki dostępne w niższych cenach! Szczególnie zwróćcie uwagę na pakiet premier – to darmowa dostawa i jedyna możliwość zdobycia autografów przy zakupie online. 📚 https://wydawnictworn.pl/

📅 Spotkanie autorskie z prof. Wiśniewskim 23 listopada o godz. 19:00 w Big Book Cafe MDM w Warszawie, poprowadzi prof. Łukasz Niesiołowski-Spanò. Zapis opublikujemy później na naszych kanałach.

00:00 Wstęp
01:07 Chrześcijanie pierwszych wieków tom 2
02:43 Moralność wczesnych chrześcijan
07:04 Wierność małżeńska w chrześcijaństwie
12:55 Seksualność pierwszych chrześcijan
19:34 Życie po śmierci w antyku
21:46 Koncepcja czyśćca
29:30 Fizyczne zmartwychwstanie ciał
32:54 Magia a chrześcijaństwo
43:21 Wróżbiarstwo chrześcijan
49:20 Kim były demony
53:25 Pierwsze kościoły chrześcijańskie
58:48 Chrześcijaństwo jako tradycja
01:00:56 Dlaczego wciąż badamy antyk
01:04:22 Zakończenie

Skala sprytu ewolucyjnego, jaki występuje w przyrodzie, jest doprawdy zadziwiająca. Nie trzeba się rozglądać daleko. Weźmy na przykład różankę, niedużą rybkę z rodziny karpiowatych, która żyje w polskich rzekach. Ten gatunek ma niesłychanie wyspecjalizowany i sprytny sposób na ochronę potomstwa. Na wiosnę samczyk różanki wybiera sobie małża, na przykład skójkę. – To jest jeden z najładniejszych gatunków ryb u nas występujących w Polsce. Odstrasza inne samce i zaczyna tego małża oswajać – opowiada dr Piotr Bernatowicz z Wydziału Biologii UW. Samczyk delikatnie muska małża pyskiem, żeby przyzwyczaić go do swojej obecności. Kiedy małż przestaje reagować na dotyk zamykaniem, może się do niego zbliżyć samiczka różanki. Składa porcję ikry do wnętrza małża, a samiec zapładnia ikrę. Małe rybki klują się i rozwijają w bezpiecznej muszli. Opowieść o różance to jedna z wielu arcyciekawych historii, które Piotr zawarł w swojej książce: „Inny przewodnik. Fenomeny polskiej przyrody”, wydanej przez nasze Wydawnictwo RN.

Zajrzyj do książki: https://radionaukowe.pl/przewodnik/

W odcinku przywołujemy trochę ciekawostek z książki, ale też rozmawiamy o motywacji, jaka stała za jej napisaniem: o zachwycie. – Tych wow jest w zasadzie nieskończenie wiele, czyli dziesiątki, setki żyć człowieka by nie starczyło na to, żeby to wszystko ogarnąć. Mamy w zasadzie nieskończoną możliwość, żeby się zachwycać – mówi dr Bernatowicz. Więc zachwycamy się na przykład całym potężnym ekosystemem, który żyje i tętni pod plażowym ręcznikiem na nadbałtyckim piasku. Nicienie walczą o życie, spokojnie sobie funkcjonują okrzemki, przemykają się długie na wiele metrów korzenie piaskowych roślin. Dużo tego! A piasek, choć wydaje się żółty, tak naprawdę jest przezroczysty, co można sprawdzić pod mikroskopem. – W Polsce są tysiące takich cudownych, fenomenalnych miejsc do obejrzenia, do opisania – zachęca przyrodnik. Dajcie się zarazić jego entuzjazmem, to bardzo miłe!

W odcinku usłyszycie też, jak zróżnicowanym „gatunkiem” są biolodzy (są wśród nich m.in. miłośnicy marznięcia w terenie i fani arkuszy kalkulacyjnych), jaki jest niezbędnik przyrodnika i jak się czuje biolog, kiedy orientuje się, że wpadł w fotopułapkę.

Uwaga! Przedsprzedaż trwa do 8 listopada! Książki dostępne w niższych cenach! Szczególnie zwróćcie uwagę na pakiet premier – to darmowa dostawa i jedyna możliwość zdobycia autografów przy zakupie online. 📚 https://wydawnictworn.pl/

📅 Spotkanie autorskie z dr. Bernatowiczem 25 listopada o godz. 19:00 w Big Book Cafe MDM w Warszawie. Zapis opublikujemy później na naszych kanałach.

00:00 Wstęp
01:16 Czym są fenomeny przyrody
04:49 Przyroda Czarnej Hańczy
11:55 Lot kompensacyjny owadów
16:52 Niezwykłe larwy małży
19:08 Różanka i małże
22:48 Rośliny na plaży
26:54 Co żyje w piasku
33:29 Chrząszcz trzyszcz
35:41 Rośliny oszukujące grzyby
38:44 Rezerwat Dębniak
43:18 Wpływ lodowca na Polskę
47:12 Jak działa ewolucja
54:10 Praca biologa w terenie
01:00:13 Zakończenie

– Spacer kosmiczny ma ze spacerem tyle wspólnego, ile operacja kardiologiczna z majsterkowaniem – mówi w Radiu Naukowym dr Anna Fogtman, biolożka i specjalistka medycyny kosmicznej w Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA), autorka książki „Ponad błękit. O lotach kosmicznych i ludziach, bez których by ich nie było” wydanej przez nasze wydawnictwo RN. 

📖 Zajrzyj do książki: https://radionaukowe.pl/blekit 

Tzw. spacery kosmiczne to ekstremum, ale prawda jest taka, że cała astronautyka jest gigantycznym wyzwaniem dla ludzkiego organizmu. Gdyby ktoś zapytał ewolucję o zdanie, zdecydowanie odradzałaby takie loty. Warunki mikrograwitacji mają wpływ w zasadzie na całe ciało: mięśnie, kości, trawienie, wzrok, psychikę. Aby człowiek mógł przetrwać w warunkach, do których zupełnie nie jest przystosowany, potrzebna jest praca tysięcy osób: lekarzy, dietetyków, inżynierów i właśnie specjalistów medycyny kosmicznej.

Z odcinka dowiecie się m.in., dlaczego astronautki i astronauci na Międzynarodowej Stacji Kosmicznej muszą ćwiczyć ponad dwie godziny dziennie, jak zmieniały się rozwiązania toaletowe w kosmosie (to wcale nie jest zabawne!), jakiego typu ludzi agencje kosmiczne szukają na przyszłych astronautów (na pewno nie kowbojów) i jakie ryzyko wiąże się z lotem na Marsa, a właściwie z lądowaniem na nim (oj, duże).  

Uwaga! Przedsprzedaż trwa do 8 listopada! Książki dostępne w niższych cenach! Szczególnie zwróćcie uwagę na pakiet premier – to darmowa dostawa i jedyna możliwość zdobycia autografów przy zakupie online.

https://wydawnictworn.pl/ 

Spotkanie autorskie z dr Fogtman 9 listopada o godz. 19:00 w Big Book Cafe MDM w Warszawie. Prowadzenie: red. Hubert Kijek. Zapis opublikujemy później na naszych kanałach.

Zdjęcie na miniaturze: NASA

00:00 Wstęp
00:55 Niewygody lotów kosmicznych
07:18 Lot paraboliczny
11:43 Jak wygląda spacer kosmiczny
19:27 Centrum kontroli lotów
21:37 Toaleta w kosmosie
28:29 Siłownia w kosmosie
31:34 Wpływ kosmosu na zdrowie
34:17 Promieniowanie kosmiczne
39:47 Wyzwania lotu na Marsa
46:26 Program Artemis
50:21 Dlaczego trudno wrócić na Księżyc
54:06 Ludzie czy roboty w kosmosie
56:21 Po co latamy w kosmos
57:22 Kto może zostać astronautą
01:02:28 Kto wysyła astronautów w kosmos
01:06:13 Europejska Agencja Kosmiczna a NASA
01:09:11 Kariera w branży kosmicznej
01:11:23 Praca w NASA w Houston
01:14:31 Książka Ponad błękit
01:18:03 Zakończenie

👉 https://wydawnictwoRN.pl
🎉 ODSŁANIAMY KARTY! Oto nasze NOWOŚCI książkowe w sezonie 2026! 

🚀 „Ponad błękit. O lotach kosmicznych i ludziach, bez których by ich nie było” dr Anny Fogtman
👉 https://radionaukowe.pl/blekit
Dla ludzkiego ciała opuszczenie planety jest szokiem. Aby człowiek mógł przetrwać lot, wykonać swoje zadania i bezpiecznie wrócić, potrzebny jest wysiłek tysięcy osób przygotowujących, zabezpieczających i obsługujących misję. O tym jest ta książka. O astronautkach i astronautach, ale też o wszystkich na Ziemi, bez których żaden liftoff ani splashdown nie miałby miejsca.
🌿 „Inny przewodnik. Fenomeny polskiej przyrody” dr. Piotra Bernatowicza
👉 https://radionaukowe.pl/przewodnik
Ta książka to zaproszenie, by na nowo zachwycić się Polską – pozwala dostrzec i zrozumieć to, co na pierwszy rzut oka umyka. Dziesięć intrygujących przyrodniczo miejsc, ponad 200 ilustracji, niezliczone ciekawostki, a przede wszystkim spójna opowieść o potędze życia, które zrobi wszystko, by się przystosować i przetrwać. Znakomita pozycja dla miłośników przyrody na każdym poziomie wtajemniczenia!
✝️ „Chrześcijanie pierwszych wieków. Tom II: Modlitwa, moralność, magia” prof. Roberta Wiśniewskiego
👉 https://radionaukowe.pl/chrzescijanie2
Wyczekiwana kontynuacja opowieści o chrześcijanach pierwszych stuleci, ich religii i świecie, w którym żyli. W tym tomie przeczytacie o tym, jak chrześcijaństwo przenikało do codzienności i organizowało życie swoich wyznawców. Opowiada on, jak wielkie bazyliki zmieniły funkcjonowanie wspólnot, skąd wzięły się chrześcijańskie święta i odmawiane po dziś dzień modlitwy oraz jak mglisty obraz zaświatów nabrał konkretnych kształtów.
💛 Trzy fantastyczne tematy, znakomici autorzy, książki wychuchane i wymuskane. Piękne i mądre, jak to u nas. Polecamy gorąco!
📚✍️ 🚚🎁 Uwaga! Przedsprzedaż trwa do 8 listopada! Książki dostępne w niższych cenach! Szczególnie zwróćcie uwagę na pakiet premier – to darmowa dostawa i jedyna możliwość zdobycia autografów przy zakupie online.
👉 https://radionaukowe.pl/zestaw2026