Radio Naukowe

🧠✨ Witajcie Młode Umysły! Zajmiemy się w tym odcinku podróżami w czasie, grawitacją, prądem i trochę powietrzem. Zapraszamy na odcinek siódmy, sezon siódmy!

Uwaga! Jeśli LAMU jest dla Was ważne, zajrzyjcie na zrzutkę na tegoroczną edycję:
 https://patronite.pl/z/LAMU
 
Sekcja: podróże w czasie
🕰️ Jak by działał wehikuł czasu, gdyby kiedykolwiek powstał? Tobiasz, 10 l
⏰ Czy można podróżować w czasie? Hania, 12 l
🔄 Dlaczego czas płynie do przodu, a nie można go zawrócić tak jak samochód na drodze? Klara, 10 l
⏸️ Czy da się zatrzymać czas albo zawrócić czas? Józek, 6 l
👩‍🔬 dr Anna Durkalec, astrofizyczka z Narodowego Centrum Badań Jądrowych 

Sekcja: grawitacja
🍎 Jak działa grawitacja? Olek, 5 l
🌎 Co to jest grawitacja? Nina, 8 l
🪽 Dlaczego nie można zawisnąć w powietrzu? Laura, 5 l
🌌 Co by się stało, gdyby na Ziemi nie było grawitacji? Ida, 9 l
🚀 Dlaczego w kosmosie nie ma grawitacji, a na Ziemi jest? Julek, 6,5 l
🪐 Ile trzeba powiększyć masę Ziemi, aby mogła przyciągnąć inną planetę? Wojtek, 10 l
🎢 Dlaczego rollercoaster nie spada z pętli? Piotrek, 9 l
👨‍🔬 prof. Michał Krupiński, fizyk z Instytutu Fizyki Jądrowej PAN 

Sekcja: prąd
✨ Czy gdy zobaczymy błysk w kontakcie, to czy widzimy prąd? Hania, 11 l
🐦⚡ Dlaczego, kiedy ptaki siedzą na liniach wysokiego napięcia, to wtedy ich nie razi prąd? Zosia, 5 l
💡 Co robi prąd, jak już wykona swoje zadanie? Ziemek, 6 l
🔌 Jak działa prąd? Bruno, 8 l   👨‍🔬 Dariusz Aksamit, fizyk z Politechniki Warszawskiej i stowarzyszenia Marsz Dla Nauki

Sekcja: powietrze
👀 Dlaczego powietrze jest tak przeźroczyste, że aż go nie widać? Józio, 5 l
👩‍🔬 Dr Urszula Koss-Wierzbicka, chemiczka, stowarzyszenie Rzecznicy Nauki
🚆 Czemu za pociągiem jest wiatr? Jędrzej, 4 l
👨‍🔬 Dariusz Aksamit, fizyk z Politechniki Warszawskiej i stowarzyszenia Marsz Dla Nauki  

Nagrania i montaż: Karolina Głowacka
Grafiki i opracowanie dźwięków: Filip Pachla

👋 Witajcie Młode Umysły! Oto odcinek 6. tego sezonu, czyli nasz półmetek! Tym razem trochę chemii, trochę fizyki i dużo matematyki, czyli nauki wyobraźni. Zapraszamy!
 Uwaga! Jeśli LAMU jest dla Was ważne, zajrzyjcie na zrzutkę na tegoroczną edycję:
 https://patronite.pl/z/LAMU

 Sekcja: obserwacje codzienne
💧 Dlaczego jak jest się mokrym, to jest zimno? Janka, 6l
💇 Dlaczego suche włosy mają inny kolor niż mokre? Weronika, 9l
🫧 Dlaczego jak myjemy włosy, to są ciemniejsze, a jak są suche, to są jaśniejsze? Zosia, 10l
☀️ Dlaczego włosy zmieniają kolor pod wpływem wody albo słońca? Jagoda, 9l
Dr Urszula Koss-Wierzbicka, chemiczka, Stowarzyszenie Rzecznicy Nauki

Sekcja rowerowa
🚲 Dlaczego jak się jedzie na rowerze, to się nie przewraca, a jak się nie jedzie, to się przewraca? Artur, 5l
⚖️ Dlaczego jak jadę na rowerze, to nie tracę równowagi, a jak się zatrzymuję, to już tak? Olga, 10l
prof. Michał Krupiński, Instytut Fizyki Jądrowej PAN

Sekcja: matematyka i nieskończoność
✖️ Dlaczego wszyscy musimy się nauczyć tabliczki mnożenia? Aleksandra, 8l
🧮 Po co muszę się uczyć matematyki? Anielka, 9l
prof. Michał Hohol, dyrektor Centrum Kopernika Badań Interdyscyplinarnych Uniwersytetu Jagiellońskiego

🔢 Ile to jest i czy istnieje liczba nieskończoność? Franek, 8l
♾️ Dlaczego się nie da doliczyć się do nieskończoności? Ada, 7l
🏨 Skoro do nieskończoności zawsze można dodać 1 i jest większa liczba, to ile jest nieskończoności? I czy w praktyce istnieje coś takiego jak hotel Hilberta? Bogna, 9l
➗ Czy nieskończoność jest liczbą parzystą czy nieparzystą? Ignaś, 8l
➖ Czy jest coś przed minus nieskończoność? Karol, 5l
dr Bartosz Naskręcki, prodziekan Wydziału Matematyki i Informatyki Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Nagrania: Karolina Głowacka, Anna Radwan-Żbikowska, Sandra Soluk
Montaż odcinka: Sandra Soluk
Grafiki i edycja dźwięku: Filip Pachla

🌟 Witajcie, Młode Umysły! Przed nami kolejna przygoda: będziemy przyglądać się dinozaurom, własnym dłoniom, rekinom, a na końcu odcinka nawet pokemonom!

📢 Uwaga! Jeśli LAMU jest dla Was ważne, zajrzyjcie na zrzutkę na tegoroczną edycję:
💛 https://patronite.pl/z/LAMU

🔄 Jak powstała ewolucja? Julka, 7 l
Dr Daniel Tyborowski, Wydział Geologii Uniwersytetu Warszawskiego
Sekcja: dinozaury
🦖 Jaki był pierwszy dinozaur na świecie? Agata, 10 l
🗣️ Jakie odgłosy wydawały dinozaury i skąd wiadomo? Janek, 3 l
🥚 Jakie było jajo pterodaktyla? [jakie duże] Jacuś, 3,5 l
🐦 Jak powstał pierwszy ptak na świecie? Grześ, 5 l
🤔 Dlaczego, jeśli dinozaury były gadami, to ptaki są ich potomkami? Henio, 8 l  
Dr Gerard Gierliński, Muzeum Geologiczne Państwowego Instytutu Geologicznego

Sekcja: człowiek
✋ Czemu człowiek ma pięć palców? Maks, 7 l
🦵 Czemu człowiek ma cztery kończyny? Kacper, 9 l
🧬 Czy skoro z małpy wyewoluował człowiek, to czy z człowieka też może jeszcze coś wyewoluować? Krysia, 3854 dni
🧑 Dlaczego dużo ssaków ma futro na całym ciele, jeśli w ogóle ma futro, a my tylko na górze? Basia, 9 l Dr Piotr Bernatowicz, Wydział Biologii Uniwersytetu Warszawskiego
👕 Dlaczego ludzie chodzą ubrani, a nie tak jak inne zwierzęta? Judyta, 9 l Prof. Iwona Sobkowiak-Tabaka, Wydział Archeologii Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu

Sekcja: rekiny
🦈 Dlaczego rekin macha płetwą ogonową lewo–prawo, a delfin, który też żyje w wodzie, macha płetwą ogonową góra–dół? Zuzia, 8 l
🦈Dlaczego niektóre rekiny wyglądają na bardziej niebezpieczne, a niektóre na mniej niebezpieczne? Michał, 8 l
Dr Daniel Tyborowski, Wydział Geologii Uniwersytetu Warszawskiego

Na deser: pokemony
🧪 Czy można zrobić pokemony z genów zwierząt? Oliwier, 5 l

Dr Martyna Molak-Tomsia, Centrum Nowych Technologii, Uniwersytet Warszawski

Wszystko wskazuje na to, że wspólny przodek eukariontów (czyli też nas) sprzed niemal dwóch miliardów lat był protistem, konkretnie bakteriożernym wiciowcem. Czy to oznacza, że drzemie w nas cząstka pierwotnego mikroświata? W Radiu Naukowym nie boimy się spoilerów, zatem odpowiadamy od razu: jeszcze jak!

💛 https://patronite.pl/radionaukowe
💸 https://suppi.pl/radionaukowe
📖 https://wydawnictworn.pl/

W tym odcinku rehabilitacja protistów uznawanych często w szkole za nudne – na czele z pantofelkiem. – Protisty to nie jest poprawna nazwa taksonomiczna, ale używamy jej do opisu rzeczywistości i dla uproszczenia – przyznaje w Radiu Naukowym prof. Anna Karnkowska z Instytutu Biologii Ewolucyjnej na Wydziale Biologii Uniwersytetu Warszawskiego. Pod tym pojęciem kryje się zróżnicowana grupa organizmów. Część z nich wywołuje groźne choroby (np. malaria), inne tworzą fitoplankton produkujący połowę tlenu na Ziemi, a jeszcze inne – jak śluzowiec Physarum polycephalum – pozbawione układu nerwowego potrafią optymalnie odtworzyć sieć połączeń komunikacyjnych (a przynajmniej tokijskiego metra).

Z odcinka dowiecie się też, jak ameby zwane wampirellidami wysysają zawartość ze swoich ofiar, na czym polega sekret orzęska potrafiącego skrócić i wydłużyć swoją „szyję” niczym papierowe origami oraz co nauka mówi o wpływie Toxoplasma gondii na zachowanie gryzoni i ludzi. Poznajcie też historię endosymbiozy (którą jest tak ważna w historii życia na ziemi, że powinniśmy sobie tę nazwę tatuować) i odpowiedź na pytanie, dlaczego w pewnym sensie wszyscy jesteśmy ewolucyjnymi chimerami.

Gorąco polecam! Dostrzegajmy ten fascynujący mikroświat wokół nas!  

LINKI
Żarłoczne vampirellidy: https://www.youtube.com/watch?v=EFCQoObWtvQ Lacrymaria – długoszyi orzęsek
publikacja: https://www.science.org/doi/10.1126/science.adk5511 filmik: https://www.youtube.com/shorts/SsAiiCTH2fY Polujące bruzdnice: https://www.youtube.com/watch?v=9KtSQphEeKc Śluzowiec Physarum : https://www.youtube.com/watch?v=GY_uMH8Xpy0 I eksperyment z mapą Tokio: https://youtube.com/shorts/GwKuFREOgmo?si=5ToswJb7ftd5z8t4 Publikacja https://www.nature.com/articles/nature.2012.11811   Aktualne drzewo eukariota: https://www.nature.com/articles/s41586-025-09750-0 Teksty: „From climate change to mind control, protists run the world” https://www.earlham.ac.uk/articles/climate-change-mind-control-protists-run-world  Anna Karnkowska„Czy współpraca się opłaca?”, Academia
https://academia.pan.pl/czy-wspolpraca-sie-oplaca/   Linki zebrała prof. Karnkowska, dziękujemy!

Witajcie, witajcie Młode Umysły! Zapraszamy na nowy odcinek LAMU! Tym razem zagłębimy się w świat technologii: polecimy w kosmos, zajrzymy do wodociągów, będziemy gotować i… wycierać pupę!

📢 Uwaga! Jeśli LAMU jest dla Was ważne, zajrzyjcie na zrzutkę na tegoroczną edycję:
💛 https://patronite.pl/z/LAMU

 Sekcja internet i łączność
🌐 Z czego jest zbudowana cyberprzestrzeń? Kazio, 6l
📱 Jak to możliwe, że mama robi zdjęcia na swoim telefonie, wysyła je do dziadków i oni też widzą to na swoim na telefonie? Ada, 7l
👃 Czy w przyszłości byśmy mogli przesyłać zapachy internetem tak jak zdjęcia? Marysia, 10l
Odpowiada dr hab. Inż. Bartosz Walter z Politechniki Poznańskiej 🚀 Jak sterować łazikiem, jak on jest tak daleko na innej planecie? Marcin, 7l

🛰️ Czy astronauci w kosmosie mają internet? A jeśli tak, to skąd go biorą? Tymek, 9l
Odpowiada dr inż. Adam Dąbrowski, inżynier systemów z Astroniki, polskiej firmy branży kosmicznej

 Sekcja żywieniowo-trawienna
🍫 Kto po raz pierwszy zrobił czekoladę? Maja, 9l
Odpowiada Anna Grochowiak, z Muzeum Fabryka Czekolady E. Wedel 🔥 Kto wymyślił gotowanie, smażenie, pieczenie jedzenia i po co? Hela, 7l
🍃 Jak ludzie wycierali pryty dawno temu, jak nie było liści w zimie? Ignaś, 5l
Odpowiada prof. Iwona Sobkowiak-Tabaka z Wydziału Archeologii Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu

Sekcja wodna
🚰 Skąd się bierze woda w kranie? Klara, 4l
💧 Czy każdą wodę da się oczyścić, a potem wypić? Jasia, 6l
Odpowiadają Przemysław Ciupka i Filip Spiralski z Aquanet - spółki zaopatrującej w wodę Poznań

Sekcja tworzyw sztucznych
🧪 Z czego się robi plastik? Zosia, 8l
🏭 Skąd się bierze plastik? Natalia, 9l
♻️ Czy da się stworzyć plastik, który nie zaśmiecałby środowiska? Cecylia, 12l
Odpowiada prof. Sandra Paszkiewicz z Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego