Polityka o historii

W najnowszym odcinku wideokastu „Polityka o historii”: prof. Andrzej Friszke i prof. Rafał Wnuk analizują powstania w Polsce. W rozmowie wraca pytanie: czy powstania miały sens? Zastanawiamy się także, czy i jak tożsamość narodowa jest uwikłana w debatę o tym, „dlaczego powstanie było błędem”. Szczególne miejsce zajmują powstania narodowe w XIX w., w tym powstanie listopadowe i powstanie styczniowe. Historycy przypominają, jak wyglądała walka o wolność w realiach zaborów, które przypieczętowały upadek Polski, oraz jak te doświadczenia przekładają się na naród polski dzisiaj. Dlaczego walka o wolność to dla Polaków zbrojne powstania, bunty i nieposłuszeństwo obywatelskie? Do dziś pytamy, czy powstanie listopadowe mogło zakończyć się sukcesem albo czy powstanie warszawskie miało sens. Czy to adekwatne pytania z perspektywy historii – i jak myśleli o tym ówcześni powstańcy?

Rozmowa obejmuje również XX w. i takie zagadnienia jak Solidarność i Sierpień ’80. Historia Solidarności jest ukazywana jako podręcznikowy przykład sprzeciwu, gdy rządziła władza komunistyczna w Polsce, a zarazem ważny punkt odniesienia dla tradycji powstańczej.

Z profesorami Andrzejem Friszke i Rafałem Wnukiem rozmawia prof. Marcin Zaremba, Polityka o historii.

W najnowszym odcinku wideokastu „Polityka o historii”: Artur Domosławski i Marcin Zaremba zastanawiają się, co się tak naprawdę dzieje w Wenezueli i czy Wenezuela 2025 może być rozumiana jako „Wenezuela bez planu” politycznego i gospodarczego. Czy to, co widzimy dziś w mediach, to historia upadku Wenezueli? Domosławski i Zaremba opisują atak na Wenezuelę, związany z tym narastający konflikt Wenezuela–USA i osadzają bieżące wydarzenia w kontekście historii ostatnich dekad, od czasów, gdy rządził Hugo Chávez, aż po epokę znaną jako „Wenezuela Maduro”. Stawiają też pytanie o to, kiedy i w jaki sposób rewolucja kubańska mogła przyczynić się do zmian w Wenezueli. Poruszamy w związku z tym tematy takie jak: ropa w Wenezueli, inflacja w Wenezueli, wynikające z niej protesty społeczne w Caracas, których symbolem jest Maria Corina Machado i przyznana jej Pokojowa Nagroda Nobla 2025. Czy korupcja, problemy z ropą i napięte kontakty z USA to przepis na biedę? W końcu: jak bogactwo zniszczyło Wenezuelę?

Rozmowa obejmuje także szersze konteksty, takie jak Ameryka Łacińska, relacje USA–Kuba czy rola Marco Rubio w debacie amerykańskiej. Analizujemy, czy Nicolas Maduro schwytany przez rząd USA to punkt zwrotny w historii Wenezueli, czy raczej kolejny etap znanego kryzysu politycznego i gospodarczego.

Z Arturem Domosławskim o najnowszej historii Wenezueli rozmawia Marcin Zaremba, Polityka o historii.

W najnowszym odcinku wideokastu „Polityka o historii” rozmawiamy o tym, jak w PRL wyglądało życie osób, o których mówi się nadal za mało, czyli kobiet. Gościem, który prowadzi nas przez ten temat, jest prof. Błażej Brzostek, autor książki „Życie codzienne kobiet w PRL-u”.
Na kobiety w PRL patrzymy zwykle przez pryzmat haseł propagandowych, jak m.in. znane „kobiety na traktory”. Ale jak tak naprawdę wyglądało ich życie codzienne w PRL, w której rzeczywistość to były kolejki do sklepów, brak towaru, konieczność radzenia sobie z wyzwaniami? Takie obrazki często przedstawiała Polska Kronika Filmowa.


W rozmowie cofamy się o krok: spoglądamy, jak wyglądała Polska po wojnie, gdy często samotne kobiety musiały być bardzo zaradne. Emancypacja kobiet w Polsce była już wtedy mocno widoczna, jednak PRL, który propagował równość, dla kobiet jest czasem mocnego patriarchatu. Finansowa, werbalna i fizyczna przemoc wobec kobiet była zjawiskiem powszechnym, a jednocześnie niewidzialnym, bo w małżeństwie nienazywana przemocą, w miejscu pracy zamiatana pod dywan, w przestrzeni publicznej traktowana jako „ryzyko”, które kobieta powinna umieć przewidzieć i unikać.
Rozmawiamy także o tym, dlaczego kobiety w polityce tamtego czasu były tak mało widoczne. „Nikt się tym wtedy nie przejmował” – zauważa historyk. I właśnie ten brak zdziwienia, brak protestu, brak pytania o reprezentację najlepiej pokazuje, jak bardzo patriarchalne reguły przetrwały zmianę systemu. I po części trwają do dziś. Zapraszam do wysłuchania i obejrzenia materiału. Z prof. Błażejem Brzostkiem rozmawia Agnieszka Krzemińska, Polityka o historii.

W pierwszym w 2026 r. odcinku wideokastu „Polityka o historii” prof. Małgorzata Kot z Wydziału Archeologii UW w rozmowie m.in. o tym, jak wyglądała historia ludzkości, życie w paleolicie i dlaczego wyginęli neandertalczycy. Homo sapiens długo żyli równolegle z innymi grupami, nazywanymi hominidami (do których należeli m.in. neandertalczycy). Dlaczego więc jako jedyni przetrwaliśmy do czasów dzisiejszych? Jak powstali ludzie współcześni? Paleolit coraz trudniej opisać jedną „wielką narracją”. Zamiast niej powstają mikrohistorie: opowieści o konkretnych miejscach, jaskiniach i epizodach osadniczych.

W rozmowie także: czy ludzie paleolitu myśleli historycznie? Różnice neandertalczyk vs homo sapiens oraz podobieństwa między nimi. Krzyżowanie się z neandertalczykami pozwoliło homo sapiens przetrwać w zimnej Europie, choć byli przyzwyczajeni do warunków z kontynentu afrykańskiego. Jednocześnie neandertalczycy krzyżowali się z innymi grupami. Kim byli denisowanie, co oznacza populacja widmo i w jaki sposób śladów DNA denisowian szuka prof. Kot? Z prof. Małgorzatą Kot rozmawia Agnieszka Krzemińska, Polityka o historii.

W najnowszym (i świątecznym) odcinku wideokastu „Polityka o historii”: prof. Robert Wiśniewski. Czy Jezus żył naprawdę i co o tym mówi Biblia? Pierwsi chrześcijanie i wiara w narodziny Jezusa. Ile historii jest w Biblii i jakim dzieckiem był Jezus, jak wyglądał chrzest Jezusa w Jordanie. A może Jezus był postacią historyczną?

Prof. Wiśniewski wyjaśnia, jak żyli chrześcijanie pierwszych wieków, jakie mieli obrzędy religijne. Kim byli Trzej Królowie, czy Gwiazda Betlejemska naprawdę ukazała się trzem Mędrcom? Narodzenie Jezusa do dziś budzi zainteresowanie i wiele osób zastanawia się, czy Jezus istniał naprawdę. Sprawdzamy, czy Biblia ukrywa niewygodną prawdę na ten temat, weryfikujemy, jak wyglądał początek chrześcijaństwa. Z prof. Robertem Wiśniewskim rozmawia Agnieszka Krzemińska, Polityka o historii.