Polskie demo

W tym odcinku wideokastu „Polskie demo” Michał Tomasik (tygodnik „Polityka”) oraz Krzysztof Izdebski (Fundacja Batorego) rozmawiają z dr Marią Liburą, reprezentującą Collegium Medicum Olsztyn (Uniwersytet Warmińsko-Mazurski w Olsztynie) oraz Polską Sieć Ekonomii. Ekspertka szczegółowo analizuje, jaka jest obecna sytuacja w służbie zdrowia i dlaczego dotychczasowe próby reform nie przyniosły oczekiwanych skutków. Punktem wyjścia do dyskusji o strukturalnych słabościach, jakie ma system ochrony zdrowia w Polsce, jest głośna afera w Szpitalu Południowym. Rozmówcy wyjaśniają, czym różni się ten konkretny przypadek od codziennych problemów oraz jak tego typu afera w ochronie zdrowia zaciemnia obraz sytuacji.

Ważnym tematem jest finansowanie szpitali oraz skomplikowana struktura właścicielska placówek publicznych. Obecne rozdrobnienie sprawia, że szpitale – zamiast współpracować – konkurują ze sobą, co utrudnia koordynację opieki, pogłębia kryzys w służbie zdrowia i generuje zadłużenie, a w szerszej perspektywie wymusza zamykanie szpitali. Cały system opieki zdrowotnej w Polsce jest scentralizowany finansowo poprzez Narodowy Fundusz Zdrowia, ale odpowiedzialność spoczywa na barkach dyrektorów szpitali, przez co zjawiska określane jako patologia w polskich szpitalach wynikają z wadliwych ram systemowych, a niekoniecznie z działań personelu.

Przykładem mogą być zarobki lekarzy oraz zarządzanie kadrami. Jak tłumaczy dr Libura, lekarze w Polsce zmagają się z problemem wieloetatowości i przemęczenia. Profesor na etacie w klinice zarabia średnio, podczas gdy rynkowa walka o łatanie grafików dyżurowych tworzy ogromne kominy płacowe, bo – jak podkreśla ekspertka – system wynagradza nie kompetencje, a np. mobilność. W centrum systemu ochrony zdrowia powinien stać pacjent, a dla niego najcenniejszym zasobem jest lekarz pierwszego kontaktu, którego zna.

Pytamy dr Liburę również o dekalog naprawy ochrony zdrowia – 10 przykazań dla polityków, które w opinii autorów powinny stać się fundamentem realnej reformy. Przy okazji poruszamy wątek ogólnego zdrowia Polaków i tego, w jaki sposób skuteczna profilaktyka zdrowia może być obecna we wszystkich politykach państwa – od edukacji i reformy lekcji WF po transport.

W nowym odcinku wideokastu „Polskie demo” dr Anna Materska-Sosnowska (Fundacja Batorego) i Michał Tomasik („Polityka”) goszczą prof. Mikołaja Cześnika, socjologa i politologa z Uniwersytetu SWPS. Zastanawiamy się, jak mocno klasy społeczne w Polsce oraz ukryta walka klas definiują nasze społeczeństwo i życie polityczne. Prof. Cześnik wyjaśnia, czym są dzisiejsze klasy społeczne i dlaczego nierówności społeczne wciąż są w dużej mierze dziedziczone. Tłumaczy też, czym jest klasa średnia w Polsce, a czym charakteryzuje się polska klasa wyższa. O tym, że pochodzenie wciąż ma znaczenie dla indywidualnych szans na sukces, świadczy też to, że gdy trwa kryzys mieszkaniowy w Polsce, fakt, czy otrzymamy mieszkanie w spadku po dziadkach lub rodzicach, ustawia często całe życie.
 
Wyjaśniamy, dlaczego tak popularne stało się hasło „szlachta nie pracuje” i dlaczego polski język wciąż przesiąknięty jest konfliktem, w którym historyczne „chłopstwo” i „robole” stały w opozycji do dworu. Przykładem folwarcznych resztek są kampanijne etykiety: Rafał Trzaskowski bywa określany jako „bążur”, a Karol Nawrocki jako „alfons” albo „patol”. Omawiamy też głębokie różnice pokoleniowe: trzydziesto- i czterdziestolatkowie tracą wiarę w lepszą przyszłość, podczas gdy dla starszych pokoleń polski sukces gospodarczy i optymizm są oczywistością.

Ważnym wątkiem rozmowy jest brutalnie stłumiony strajk nauczycieli 2019 oraz to, jak katastrofalna reforma edukacji i likwidacja gimnazjum zniszczyły system wyrównywania szans przez publiczną oświatę. Na koniec z perspektywy klasowej patrzymy na najgorętsze bieżące tematy polityczne. Prof. Cześnik wskazuje, że to nie spór o pamięć UPA, a właśnie afera w Szpitalu Południowym silniej pulsuje konfliktem klas, ponieważ przypadek „Szpitala Południowego” mocniej obnaża rażące, nieuzasadnione przywileje. Pytamy też o to, czy krakowscy wyborcy wezmą pod uwagę potężny, odziedziczony majątek, jakim dysponuje urodzony w bogatym domu Łukasz Gibała.

Polecamy analizę Mikołaja Cześnika „Tezy o klasowości we współczesnej Polsce”: https://www.batory.org.pl/wp-content/uploads/2025/09/Tezy-o-klasowosci.pdf i zapraszamy do dyskusji w komentarzach!

W nowym odcinku wideokastu „Polskie demo” Krzysztof Izdebski i Anna Materska-Sosnowska rozmawiają o relacjach Warszawy z Kijowem. Naszym gościem jest Edwin Bendyk („Polityka”, prezes Fundacji im. Batorego). Analizujemy obecne trudne relacje polsko-ukraińskie. Powodem najnowszego sporu stał się prezydent Wołodymyr Zełenski i jego decyzja, by nadać jednostce wojskowej imię Bohaterów UPA. Ekspert tłumaczy, czym jest UPA dla Ukraińców, jak postrzegany jest tam Stepan Bandera, ale też Ivan Mazepa. Dla społeczeństwa ukraińskiego to przede wszystkim symbole walki z Rosją.

Wyjaśniamy przyczyny asymetrii w naszych relacjach, w których bolesnym odniesieniem pozostaje rzeź wołyńska, wpływająca niestety na to, jak postrzegani są Ukraińcy w Polsce. W kontekście zbliżającej się Konferencji na Rzecz Obudowy Ukrainy (URC) w Gdańsku, której pierwszy raz towarzyszyć będzie Forum Społeczeństwa Obywatelskiego organizowane przez Fundację Batorego i ukraińską Międzynarodową Fundację „Odrodzenie”, porównujemy społeczeństwo obywatelskie obu krajów. Pokazujemy, że oddolna dyplomacja, współpraca polskich i ukraińskich organizacji społecznych, polska pomoc dla Ukrainy oraz polska solidarność mają się w obszarze stosunków z Polską znacznie lepiej niż oficjalna polityka Ukrainy. Zastanawiamy się, jaka jest sytuacja w Ukrainie w wymiarze społecznym, gdy Ukraina jest stale pod ostrzałem. Rozmawiamy o tym, jak powinna wyglądać przyszła odbudowa Ukrainy i jaka będzie Ukraina po wojnie.

Nasz gość, jako futurolog, diagnozuje też wyzwania jutra. Omawiamy kryzys demograficzny w Polsce i zastanawiamy się, dlaczego tak dramatycznie zmieni się demografia Polski w kolejnych latach. Na koniec pytamy o technologię: jak potoczy się przyszłość AI? Czy przyszłość sztucznej inteligencji to prawdziwa rewolucja technologiczna czy tylko kolejna kapitalistyczna bańka spekulacyjna?

Sprawdź publikacje przywoływane w rozmowie:
1. Polska i Ukraina. Pokonać przeszłość, wygrać przyszłość: https://www.batory.org.pl/publikacja/polska-i-ukraina-pokonac-przeszlosc-wygrac-przyszlosc/
2. Ukraińska wiosna: https://www.batory.org.pl/publikacja/ukrainska-wiosna/
3. Społeczeństwo obywatelskie: https://www.batory.org.pl/publikacja/obywatelskosc-jako-odpowiedz-na-wojne-ekosystemy-obywatelskie-w-polsce-po-pelnoskalowej-inwazji-rosji-na-ukraine-w-2022-roku/

W najnowszym odcinku wideokastu „Polskie demo” Krzysztof Izdebski i Anna Materska-Sosnowska zapraszają do ważnej rozmowy o bezpieczeństwie państwa. Naszą gościnią jest dr Paulina Piasecka, ekspertka ds. terroryzmu, dezinformacji i cyberbezpieczeństwa, dyrektorka Centrum Badań nad Terroryzmem Uniwersytetu Civitas, była urzędniczka MSWiA i Biura Bezpieczeństwa Narodowego. Głównym tematem jest tocząca się w Polsce wojna kognitywna, czyli bezwzględna wojna informacyjna o nasze umysły i emocje. Bo propaganda i perfidna dezinformacja stały się naszą codziennością.

Jak silna jest dzisiaj propaganda Rosji i jak dezinformacja niszczy nasze społeczeństwo? Wyjaśniamy, jak przebiega wojna hybrydowa przeciwko Europie oraz jak wygląda wojna hybrydowa w Polsce. Ekspertka tłumaczy, dlaczego jako społeczeństwo tak słabo radzimy sobie z tym zagrożeniem, czego bezpośrednim efektem są podsycane w sieci nastroje antyukraińskie. Zastanawiamy się również, czy noszone przez nas w kieszeniach smartfony stały się cichą bronią masowego rażenia oraz jak algorytmy komercyjne tworzą zamknięte bańki informacyjne.

Pytamy o to, czy Elon Musk ma rację, twierdząc, że w dobie internetu każdy jest dziennikarzem. Dr Piasecka przekonuje, że celowe uderzanie w autorytety i promowanie haseł typu antysystem lub antysystemowy to strategia wroga, a prawdziwe myślenie krytyczne wcale nie polega na ślepym negowaniu każdego autorytetu. W odcinku analizujemy zagrożenia dla demokracji stwarzane przez nowe technologie, a także to, jak z cyberzagrożeniami radzą sobie organy państwa, takie jak NASK. Czy zwykły fact-checking jeszcze działa? Gdzie kończy się wolność słowa, a zaczyna konieczna ochrona przed wrogą infiltracją? Czy grozi nam zaprowadzona w imię bezpieczeństwa systemowa cenzura lub cenzura internetu? Rozmawiamy również o nagonce, której ofiarą padł wiceminister Andrzej Szeptycki. Czy nasza demokracja przetrwa tę próbę?

W najnowszym odcinku wideokastu „Polskie demo” gospodarze (Michał Tomasik i Krzysztof Izdebski) i nasz gość Kacper Nowicki: Poznaniak, szef Fundacji Varia Posnania, lewicowy aktywista związany ze Stowarzyszeniem Wspólne Jutro, którego współzałożycielką jest Magdalena Biejat. Zaczynamy od głośnego starcia: Kacper Nowicki vs Patryk Jaki. Sprawdzamy też i komentujemy, co o Nowickim mówi Kanał Zero. Odsłaniamy kulisy tych utarczek i radzimy się naszego gościa, jak odpierać kłamstwa polityków.

Głównym tematem odcinka jest jednak katastrofalna kondycja polskiej edukacji. Pytamy, czy szkoła jest potrzebna w obecnym kształcie i dlaczego zupełnie nie przygotowuje do życia. Omawiamy problemy w szkole, analizujemy stale łamane prawa ucznia. Nasz gość walczy o systemowe zmiany w szkole, w tym ustawę powołującą rzeczników praw uczniów. Zastanawiamy się, dlaczego Ministerstwo Edukacji Narodowej i przestarzałe prawo oświatowe wpływają na to, że system oświaty w Polsce zawodzi na całej linii, a problemy szkolne najbardziej uderzają w psychikę młodzieży, ale i w rodziców.

Rozmawiamy też o tym, skąd bierze się potężna samotność młodych ludzi i dlaczego tak trudno zakładać dziś rodziny. Mówimy o walce, którą toczą osoby LGBT – po miesiącach oporów ze strony władzy możliwa jest wreszcie transkrypcja zagranicznych aktów małżeństwa. Prezydent Karol Nawrocki już jednak szykuje weto wobec ustawy o statusie osoby najbliższej. Dlaczego rząd Tuska tak opornie wdraża zmiany równościowe?

Na koniec oceniamy, w jakiej kondycji jest nowa lewica i dlaczego szerzej pojęta lewica traci wyborców na rzecz partii liberalno-konserwatywnych.