Rozmawiamy

Jakiej Polski chcieli Polacy w czasie okupacji – i dlaczego niemal wszyscy byli zgodni, że do przedwojennego państwa nie ma powrotu? Tematem odcinka jest szeroki wachlarz koncepcji politycznych wypracowanych przez polskie podziemie oraz rząd na uchodźstwie, od socjalistów po narodowców.Prof. Adam Leszczyński, rozmawia z prof. Andrzejem Friszke o książce prof. Kazimierza Przybysza „Wizje Polski po wojnie 1939–1945. Polityka i idee", wydanej przez Instytut Narutowicza. W rozmowie wraca ocena rządów sanacji, spór o demokrację parlamentarną i propozycje autorytarne środowisk narodowych, stosunek podziemia do mniejszości ukraińskiej i żydowskiej oraz to, dlaczego wczesne programy PPR brzmiały tak umiarkowanie.Gościem jest: prof. Andrzej Friszke – historyk, badacz dziejów PRL i opozycji demokratycznej, autor wielu książek o najnowszej historii Polski.

Maj 1926 roku to nie tylko data w podręcznikach – to trzy dni krwawych walk na ulicach Warszawy, w których zginęło 379 osób, a ponad 900 zostało rannych. W tym odcinku podcastu Rozmawiamy odwracamy perspektywę: zamiast spojrzeć na przewrót majowy oczami zwycięzców, oddajemy głos ofiarom tamtych wydarzeń.
Rozmawiamy z prof. Urszulą Glensk z Uniwersytetu Wrocławskiego m.in o tym jak Piłsudski sprawnie wykorzystał prowokację wokół rzekomego ataku na willę w Sulejówku, by rozpocząć pucz przeciwko rządowi Wincentego Witosa, dlaczego przewrót majowy był w istocie krótką, ale krwawą wojną domową.
Rozmowa demitologizuje wyidealizowany obraz dwudziestolecia międzywojennego i przypomina, że historia ma zawsze więcej niż jedną perspektywę.
Urszula Glensk – profesor w Instytucie Dziennikarstwa i Komunikacji Społecznej Uniwersytetu Wrocławskiego, badaczka literatury dokumentalnej i reportażu, skupiająca się na osobach słabych i wykluczonych. Autorka książki „Historia słabych. Reportaż i życie w Dwudziestoleciu (1918–1939)", nagrodzonej Nagrodą Historyczną „Polityki" (2015). W 2025 roku otrzymała tytuł Książki Reporterskiej Roku w konkursie Grand Press za „Pinezka. Historie z granicy polsko-białoruskiej", reportaż o granicy polsko-białoruskiej.

W kolejnym odcinku cyklu „Rozmawiamy” wracamy do 4 lipca 1946 roku - dnia pogromu kieleckiego, jednego z najtragiczniejszych wydarzeń w powojennej historii Polski.Gościnią odcinka jest prof. dr hab. Joanna Tokarska-Bakir, badaczka przemocy antyżydowskiej, autorka książki „Pod klątwą. Społeczny portret pogromu kieleckiego”. Rozmawiamy o tym, jak mogło dojść do zbrodni na ocalałych z Zagłady: o powojennym antysemityzmie, sporach o mienie, plotce o mordzie rytualnym, roli milicji, bierności elit oraz micie prowokacji, który przez lata przesłaniał pytanie o sprawstwo i odpowiedzialność.To rozmowa o historii, która nie kończy się w 1946 roku - o przemocy, pamięci, wyparciu i niebezpiecznych fantazmatach, które potrafią wracać także współcześnie.Gościni:Prof. dr hab. Joanna Tokarska-Bakir - antropolożka kultury, religioznawczyni i literaturoznawczyni, związana z Instytutem Slawistyki PAN. Zajmuje się m.in. antropologią historyczną, etnografią Zagłady, antropologią przemocy i legendą o krwi. Autorka książek „Legendy o krwi. Antropologia przesądu”, „Okrzyki pogromowe”, „Pod klątwą. Społeczny portret pogromu kieleckiego” oraz „Kocia muzyka. Chóralna historia pogromu krakowskiego”.

W kolejnym odcinku naszego podcastu Adam Leszczyński rozmawia z Karoliną Olejak — dziennikarką i autorką książki „Nienawidzę ich! To Polacy mówią na terapiach. Reportaż z podzielonego kraju”.
Rozmowa dotyczy polaryzacji, która przestała być tylko hasłem z debaty publicznej, a coraz częściej niszczy prywatne relacje: przyjaźnie, związki, rodziny i miejsca pracy. Karolina Olejak opowiada o emocjach politycznych, które bywają silniejsze niż realne różnice poglądów, o wzajemnych lękach prawicy i liberałów, o klasowych kompleksach, poczuciu wyższości, potrzebie akceptacji i o tym, dlaczego tak łatwo przypisujemy drugiej stronie najgorsze intencje.
To rozmowa o Polsce podzielonej nie tylko przy urnach wyborczych, ale także przy stołach, w szkołach, domach i codziennych rozmowach. O tym, czy z tej spirali wrogości można jeszcze wyjść — i od czego należałoby zacząć.
Karolina Olejak — dziennikarka, szefowa newsroomu Polsat News i koordynatorka weekendowego magazynu „Tygodnik Interii”. Prowadzi programy publicystyczne: „Debata polityczna” oraz „Najważniejsze pytania” w Polsat News. Specjalizuje się w tematach społecznych i edukacyjnych. Ekspertka ds. edukacji Centrum Analiz Klubu Jagiellońskiego. Wcześniej pracowała w Instytucie Badawczym NASK, gdzie zajmowała się m.in. projektami związanymi z wykorzystaniem nowych technologii w edukacji.

W nowym odcinku Adam Leszczyński rozmawia z Konradem Bielińskim — matematykiem, działaczem opozycji demokratycznej w PRL, współpracownikiem KOR i członkiem KSS „KOR”.
Rozmowa dotyczy powstania Komitetu Obrony Robotników, realiów życia w Polsce lat 70. oraz sposobów przełamywania społecznego strachu i izolacji. Konrad Bieliński opowiada o protestach Czerwca 1976 roku, represjach wobec robotników z Radomia i Ursusa, „ścieżkach zdrowia”, pomocy organizowanej przez KOR oraz o podziemnym druku i niezależnym obiegu informacji.
To także opowieść o tym, jak jawne działania opozycji, zaufanie między ludźmi i stopniowe „przesuwanie granic” wolności przygotowywały grunt pod narodziny Solidarności.
Konrad Bieliński — ur. w 1949 roku w Warszawie, absolwent matematyki na Uniwersytecie Warszawskim. Uczestnik protestów Marca 1968, współpracownik KOR od 1976 roku, od 1977 roku członek KSS „KOR”. Był związany z Niezależną Oficyną Wydawniczą NOWA i drugim obiegiem. W sierpniu 1980 roku uczestniczył w strajku w Stoczni Gdańskiej i współtworzył „Strajkowy Biuletyn Informacyjny Solidarność”. Po wprowadzeniu stanu wojennego został internowany, uciekł z ośrodka w Białołęce i działał w podziemiu. W 1986 roku został aresztowany, a następnie zwolniony na mocy amnestii.