Rozmawiamy

12 maja 1926 roku w Warszawie rozpoczęły się walki między wojskami rządowymi a oddziałami wiernymi Józefowi Piłsudskiemu. Zginęło 379 osób. Trzy dni, które zakończyły epokę rządów parlamentarnych w Polsce. Historycy do dziś nie mogą się zgodzić nawet co do tego, jak te wydarzenia nazywać — przewrót, zamach, pucz, a może wojna majowa? Piłsudski uratował państwo czy je zawłaszczył? W setną rocznicę zamachu szukamy w odcinku podcastu Rozmawiamy odpowiedzi na te i wiele innych pytań.
Gościem odcinka jest prof. Mariusz Wołos — historyk, sowietolog i eseista, profesor nauk humanistycznych, pracownik Uniwersytetu Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie oraz Instytutu Historii PAN w Warszawie, autor blisko 300 prac naukowych poświęconych dyplomacji, sowietologii i biografistyce. Autor monumentalnych biografii Józefa Becka oraz Józefa Piłsudskiego.

In this episode, philosopher and sociologist Michał Kozłowski speaks with Professor Andrea Pető, one of the leading scholars of gender, memory politics, and illiberalism, to explore contemporary Hungary as a political laboratory of the 21st century.
The conversation offers a deep analysis of Viktor Orbán’s regime, understood not as a coherent ideological project, but as a system driven by what Pető calls illiberal pragmatism. Rather than producing stable values, this model operates through flexibility, opportunism, and strategic adaptation to shifting political and economic conditions.
A central concept discussed is the “polypore state”—a parasitic structure that feeds on external resources, particularly those of the European Union, while redistributing them to sustain a loyal political elite. This framework reveals how power can be maintained without ideological consistency, relying instead on control over institutions, narratives, and material flows.
The episode also addresses the paradox of women’s support for the regime, initially mobilized through the promise of “emancipation within the home” and the symbolic valorization of motherhood. Today, however, these policies are evolving toward more restrictive measures, including challenges to women’s higher education and reproductive rights.
A significant part of the discussion focuses on memory politics and historical revisionism, particularly the narrative of Hungary as a “double victim” of both Nazi Germany and the Soviet Union. This framing obscures local responsibility and is accompanied by a broader geopolitical and cultural shift toward Eastern affiliations.The conversation further examines Hungary’s complex relationship with Russia, highlighting the tension between historical trauma and present-day political alliance, as well as the selective suppression of historical narratives that conflict with current geopolitical interests.
Ultimately, Hungary emerges as a model case of democratic erosion, whose mechanisms are increasingly observed—and in some cases replicated—by political movements worldwide. The episode concludes with reflections on the durability of such systems and the challenges of rebuilding democratic discourse in deeply polarized societies.

Guest: Andrea Pető – Professor of Gender Studies at Central European University (Vienna), research affiliate at the CEU Democracy Institute, and member of the Hungarian Academy of Sciences. Her work on gender, illiberalism, and memory politics has been translated into over 25 languages.

Host: Michał Kozłowski – Philosopher, sociologist, and professor at the University of Warsaw, specializing in 17th-century philosophy, the history of the far right, and the social function of art.

W podcaście zatytułowanym "Matka ze stali. Jak upadła Stocznia Gdyńska?", prowadzonym przez Adama Leszczyńskiego, goście analizują historię, rozwój i dramatyczny upadek jednego z najważniejszych polskich zakładów przemysłowych w kontekście premiery książki "Dwie Stocznie".

Stocznia Gdyńska przez dekady była symbolem nowoczesności, ambicji i społecznego awansu. Dla wielu nie była tylko miejscem pracy, ale całym światem — źródłem dumy, stabilizacji i poczucia sensu. Jak to się stało, że tak potężny zakład upadł? W podcaście Instytutu Narutowicza wracamy do historii „matki stoczni”, by opowiedzieć o jej sile, wyjątkowości i dramatycznym końcu. To rozmowa o wielkim przemyśle, marzeniu o nowoczesności, kosztach transformacji i o ludziach, którzy razem ze stocznią stracili coś znacznie więcej niż tylko pracę.
Goście podcastu:
Piotr Filipkowski - Socjolog i adiunkt w Instytucie Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk. Specjalizuje się w badaniach z zakresu historii mówionej (oral history) oraz analizie biograficznej. Jest autorem nagradzanej książki Historia mówiona i wojna oraz współautorem monografii Dwie stocznie. Budowa statków od socjalizmu do Unii Europejskiej. Realizował liczne projekty badawcze w Polsce, Austrii i Niemczech, zajmując się doświadczeniem transformacji oraz pamięcią o II wojnie światowej.
Leszek Piątkowski - Emerytowany pracownik Stoczni Gdyńskiej, z wykształcenia elektryk. Przez dekady związany z wydziałem produkcyjnym, gdzie osiągnął szczyt kariery zawodowej na stanowisku zastępcy kierownika wydziału elektrycznego. Świadek rozkwitu stoczni w latach 70. oraz jej ostatecznego upadku w 2009 roku, na emeryturę odszedł tuż przed likwidacją zakładu.
Odcinek powstał dzięki współpracy z Muzeum Miasta Gdyni.

W dwudziestym odcinku podcastu Rozmawiamy Adam Leszczyński rozmawia z prof. Mikołajem Cześnikiem o klasowej pogardzie w Polsce i o tym, jak współczesne elity patrzą na resztę społeczeństwa. Punktem wyjścia jest pytanie, czy pogarda to trwała cecha polskiego życia publicznego, czy raczej powracający mechanizm, uruchamiany w momentach społecznych i politycznych napięć. Rozmowa dotyczy także źródeł nierówności, dziedzictwa postfeudalnego, stygmatyzacji pracy fizycznej, lęku przed różnorodnością poglądów oraz języka, którym opisuje się dziś konflikty społeczne i polityczne. Profesor Cześnik pokazuje, dlaczego w Polsce tak trudno rozmawiać o interesach klasowych i czemu miejsce języka klasowego często zajmuje język narodowego resentymentu. To odcinek o polskiej kulturze politycznej, niewidzialnych elitach, społecznych hierarchiach i o tym, jak pogarda wpływa na demokrację.
Gościem programu jest prof. Mikołaj Cześnik – politolog i socjolog, profesor Uniwersytetu SWPS, badacz zachowań wyborczych, postaw politycznych Polaków i socjologii polityki.

W aktualnym odcinku Rozmawiamy" Adam Leszczyński rozmawia z dr. Mateuszem Ratyńskim – autorem książki „Walka o nową Polskę. Stanisław Miłkowski i jego agraryzm” – o Stanisławie Miłkowskim (1905–1945), jednym z najbardziej oryginalnych i zapomnianych polskich myślicieli politycznych XX wieku.
Czym był jego nowoczesny agraryzm: „trzecią drogą” między kapitalizmem a komunizmem, opartą na demokracji, samorządności i spółdzielczości? Skąd brała się jego krytyka „pańskiej Polski” II RP, spory w ruchu ludowym oraz zaskakująco aktualne wątki bliskości natury, które dziś brzmią jak zapowiedź myślenia ekologicznego?
Dr Mateusz Ratyński - historyk, kierownik Działu Naukowo-Badawczego Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego, dyrektor Instytutu Pamięci Wszechnicy Świętokrzyskiej w Kielcach, zajmuje się historią XX wieku ze szczególnym uwzględnieniem ruchu ludowego i biografistyki, autor kilkunastu monografii naukowych i źródłowych.Publikacja odcinka towarzyszy premierze książki: https://instytutnarutowicza.bigcartel.com/product/mateusz-raty%C5%84ski-walka-o-now%C4%85-polsk%C4%99-stanis%C5%82aw-mi%C5%82kowski-i-jego-agraryzm