Czy my się znamy?

Człowiek w superpozycji czyli czy można jednocześnie chcieć odejść i zostać? Kochać i pragnąć wolności? Podjąć decyzję i wytrzymać koniecxzność zrezygnowania z innej szansy? Punktem wyjścia tego odcinka jest fizyka kwantowa, oczywiscie tylko jako metafora. Superpozycja i kot Schrödingera prowadzą do pytania o nasze własne „możliwe życia”: te, które wybieramy, i te, z których rezygnujemy. Bo każdy prawdziwy wybór coś tworzy, ale też coś bezpowrotnie zamyka. Od elektronu w superpozycji przechodzę do psychoanalizy, od niezdecydowania do żałoby, a w końcu do murmuracji szpaków. Tysiące drobnych ruchów tworzą wzór, którego żaden pojedynczy ptak nie zna. Podobnie nasze życie powstaje z wyborów, spotkań, słów i przypadków, których znaczenie często rozumiemy dopiero po latach. A może tylko wydaje nam się, że rozumiemy? Czy ma znaczenie to, że nie możemy doświadczyć wszystkich możliwych wersji siebie? Dlaczego spełnienie pragnienia bywa bardziej niepokojące niż samo marzenie? Czy każdy wybór wymaga odrobiny żałoby? I skąd możemy wiedzieć, że przypadkowy człowiek spotkany kiedyś w pociągu nie zmienił właśnie całej trajektorii naszego życia? Zapraszam do wysłuchania odcinka i na stronę okiempsychiatry.pl

Czy nienawiść jest uczuciem, którego należałoby się pozbyć? A może jest bliżej życia niż na przykąłd obojętność? I w takim razie jest czymś pozytywnym, bo żywym.
To brzmi prowokacyjnie - i takie ma być. Bo nienawiść może niszczyć, prowadzić do przemocy i odczłowieczenia. Ale może też pojawić się tam, gdzie człowiek zaczyna odzyskiwać własne granice, wychodzi z podporządkowania albo po raz pierwszy dopuszcza do siebie uczucia, których wcześniej nie mógł przeżywać.
W tym odcinku przyglądam się nienawiści z perspektywy psychoanalitycznej. Zastanawiam się, dlaczego tak trudno nam zaakceptować ją jako część własnego życia psychicznego, co łączy nienawiść z miłością i zależnością oraz dlaczego przeciwieństwem miłości wcale nie zawsze jest nienawiść lecz obojętność.
Mówię o Freudzie, Melanie Klein, Winnicotcie i Bionie, a także o resentymencie, nienawiści społecznej, mechanizmie kozła ofiarnego i odczłowieczeniu. Pytam, co dzieje się, kiedy „nienawidzę cię” zmienia się w „tacy jak wy nie powinni istnieć” i dlaczego media społecznościowe tak skutecznie wykorzystują naszą zdolność do odczuwania oburzenia i wrogości.
Nienawiść bywa ostatnim dowodem, że coś między nami jeszcze żyje. Nie chodzi jednak o to, żeby utrzymać ją przy życiu, lecz żeby mogła przekształcić się w granicę, sprzeciw, żałobę, myślenie, a czasem w możliwość uwolnienia się od drugiego człowieka bez potrzeby jego unicestwienia.

KOLABORACJA

Znaczenie pierwotne: współpraca.

Znaczenie historyczne i słownikowe: świadoma i dobrowolna współpraca z siłami wroga, która przynosi szkodę własnemu społeczeństwu.

Znaczenie psychologiczne: temu właśnie poświęcony jest ten odcinek podcastu. Punktem wyjścia jest film „Człowiek epoki” (Notre salut) Emmanuela Marre – opowieść o Francji Vichy i człowieku, który stopniowo wchodzi w świat współpracy z okupantem. Nie jest to wyłącznie historia z czasów II wojny światowej, to opowieść o mechanizmach psychologicznych, które mogą ujawnić się w każdym z nas.
Dlaczego ludzie kolaborują? Czy decyduje o tym strach, oportunizm, pragnienie przynależności, a może przekonanie, że „tak będzie lepiej”? Na czym polega istota kolaboracji, jeśli spróbujemy odłożyć na bok ocenę moralną i potraktować ją jako zjawisko psychodynamiczne?
Przyglądam się temu, jak wygląda proces stopniowego oswajania zła - moment, w którym człowiek zaczyna usprawiedliwiać kolejne kompromisy, aż w końcu przestaje dostrzegać, że przekroczył własne granice. Bo być może największym niebezpieczeństwem nie jest jednorazowa zdrada własnych wartości, lecz powolne przyzwyczajanie się do niej.

Poczucie humoru potrafi leczyć, zbliżać ludzi i pomagać przetrwać trudne doświadczenia. Bywa również narzędziem agresji, poniżenia, wyparcia albo ucieczki od emocji. Gdzie przebiega granica między humorem, który buduje, a humorem, który rani?
Gościem tego odcinka jest Psycholog z Lublina - rozmawiamy o psychologicznych i psychoanalitycznych funkcjach humoru. Zastanawiamy się, dlaczego niektóre żarty przynoszą ulgę, a inne pozostawiają poczucie dyskomfortu. Rozmawiamy o satyrze, ironii, autoironii i sarkazmie oraz o tym, jakie nieświadome procesy mogą kryć się za różnymi sposobami żartowania.
Zadajemy wiele pytań i szukamy możliwych odpowiedzi. Czy człowiek o wyjątkowo surowym superego nie ma poczucia humoru? Czy zdolność do śmiania się z siebie świadczy o większej wewnętrznej wolności? 
Rozważamy również temat biegania długodystansowego po górach. Czy przekraczanie granic własnej wytrzymałości można rozumieć jako spotkanie dwóch podstawowych sił opisywanych przez psychoanalizę – popędu życia i popędu śmierci? Czy wysiłek, cierpienie i satysfakcja z pokonywania własnych ograniczeń mówią coś istotnego o ludzkiej psychice?
W rozmowie pojawia się także współczesna kultura internetowa. Dlaczego niektóre memy i krótkie dowcipy wydają się wyjątkowo celne? Czy ich siła polega na tym, że w skondensowanej formie wyrażają treści popędowe, konflikty i nieświadome fantazje? Zastanawiamy się również nad znaczeniem timingu – dlaczego ten sam żart wypowiedziany w odpowiednim momencie może przynieść ulgę i wywołać śmiech, a użyty chwilę za wcześnie lub za późno może zranić albo całkowicie stracić swoją moc.
To odcinek o humorze traktowanym nie jako dodatek do życia, lecz jako jedno z najciekawszych zjawisk psychicznych. O śmiechu, który może być wyrazem dojrzałości, obroną przed lękiem, formą agresji, sposobem budowania więzi i niezwykle subtelnym językiem nieświadomości.

Dowiadujemy się o ludziach różnych rzeczy: czym się zajmują, skąd pochodzą, jakie mają poglądy, co lubią jeść, gdzie byli na wakacjach i na kogo głosują. Zbieramy informacje, tworzymy obrazy, układamy w głowie coraz dokładniejsze portrety. A jednak czasem po wielu latach wspólnego życia ktoś mówi: „Nie wiedziałem, że taki/taka jesteś”.

W tym odcinku przyglądam się róznicy między dowiadywaniem się a poznawaniem. Czy wiedza o drugim człowieku rzeczywiście przybliża nas do niego? Dlaczego często najmniej znamy tych, z którymi dzielimy codzienność? Czy można mieszkać z kimś przez trzydzieści lat i nadal znać go tylko z widzenia?
Jest to odcinek o małżeństwach, które zamieniają poznawanie najbliższego wydawałoby się  człowieka na własne wyobrażenie o nim. O rodzicach, którzy rozmawiają z dorosłym dzieckiem tak, jakby nadal miało dziesięć lat. I o tym, dlaczego czasem więcej ciekawości okazujemy nieznajomym niż własnym partnerom.
Będzie też o psychoanalizie. O różnicy między wiedzą a spotkaniem. O tym, dlaczego drugi człowiek zawsze pozostaje częściowo tajemnicą i dlaczego próba całkowitego poznania go może być mniej formą miłości, a bardziej próbą przejęcia kontroli.
Zapraszam do wysłuchania odcinka o jednym z najbardziej paradoksalnych doświadczeń ludzkiego życia: o tym, że można wiedzieć o kimś prawie wszystko (a przynajmniej bardzo dużo) i jednocześnie go nie znać.