Premiera Pisma

Nowa wersja kinowa Lalki i serial Netflixa. Marcin Bosak jako Wokulski na deskach Teatru Dramatycznego. Do tego masowe, hollywoodzkie powroty do mitów i klasyki (widzieliście Odyseję?). Ostatnio (ale czy rzeczywiście to nowy trend?) wracamy do tego, co już dobrze znamy –  jednak czy na pewno z braku wyobraźni? A może po prostu w świecie podlegającym ciągłym zmianom potrzebujemy stabilnych, dobrze znanych opowieści, by bezpiecznie nazwać to, co przeżywamy tu i teraz?

Podczas październikowej Premiery Pisma rozmawialiśmy o tym, co wychodzi daleko poza szkolne schematy i jałowe spory o to, czy ekranizacja jest „wierna książce” albo „po co nam nowy…?”. Zastanawialiśmy się, dlaczego kultura masowa i krytyka literacka właśnie teraz odczuwają tak silną potrzebę opowiadania sobie na nowo dawnych historii? Czy chodzi o wyczerpanie dostępnych fabuł, czy może o próbę rozliczenia przeszłości i odzyskania wątków (na przykład kobiecych lub emancypacyjnych), które kiedyś zostały przeoczone? Powieść Prusa od dawna nie należy już przecież tylko do autora. Przepisywaliśmy ją wielokrotnie, a recykling to w kulturze jedno z podstawowych narzędzi.

Co dzieje się z Lalką, kiedy czytamy ją ze współczesnym słownikiem psychologii, kapitału, klasy, wstydu i emancypacji? Kim staje się Wokulski, gdy spojrzymy na niego przez pryzmat dzisiejszego wypalenia czy próby kupienia przynależności? I dlaczego Izabela Łęcka wreszcie zyskuje głos jako kobieta, która podejmuje racjonalne decyzje, będąc w sytuacji ekonomicznych, i nie tylko takich, ograniczeń. O tym między innymi rozmawialiśmy w październiku.

W rozmowie wzięły udział:

Natalia Szostak – dziennikarka, przez wiele lat związana z „Gazetą Wyborczą”, obecnie w TVN24. Współprowadząca popkulturowy podcast I co teraz?. Autorka powieści Zguba. 

Katarzyna Herman – aktorka teatralna i filmowa, absolwentka Akademii Teatralnej w Warszawie. Debiutowała w Ożenku na deskach Teatru Powszechnego, z którym była związana przez 14 lat. Zagrała między innymi w filmach Wszystko, co kocham, Córki dancingu, Płynące wieżowce, Kler i Pokot oraz w serialach Druga szansa, Magda M. i 1983. Laureatka nagród teatralnych i filmowych. W Teatrze Dramatycznym, w którym występuje od 2020 roku, wciela się w baronową Krzeszowską w Lalce w reżyserii Mikity Iłynczyka.

Debatę poprowadziła Magdalena Kicińska, redaktorka prowadząca w „Piśmie”, dziennikarka, reporterka, pisarka.

---
Zamów aktualne wydanie magazynu: https://magazynpismo.pl/kup-aktualny-numer-pisma/

Każde nasze kliknięcie, polubienie zdjęcia, relacja z wakacji czy post tworzą w sieci cyfrowy ślad. Dziś przestał on być wyłącznie biernym archiwum wspomnień, a stał się atrakcyjnym towarem, na którym zarabiają inni, w tym wielkie korporacje. W czasach generatywnej sztucznej inteligencji jest też darmowym budulcem, na którym algorytmy uczą się klonować nasze wizerunki, twarze i głosy. Narzędzia AI potrafią wygenerować realistyczny obraz lub film na podstawie przypadkowego kadru, stworzyć deepfake czy odrzeć nas z prywatności w kilka sekund. Problem dotyczy też dzieci – ich cyfrową tożsamość budują w internecie rodzice (i szkoły), a one na swoją obecność w sieci nie mają wpływu.

Podczas wrześniowej Premiery Pisma nie straszyliśmy technologią, nie dawaliśmy też łatwych porad dotyczących dbania o bezpieczeństwo w internecie. Próbowaliśmy za to ustalić, gdzie dziś przebiega granica prywatności i czy „prawo do bycia zapomnianym”, czyli usunięcia z sieci śladów naszej obecności, ma jeszcze rację bytu i jest w ogóle możliwe? Rozmawialiśmy o tym, jak zachować kontrolę nad własnym wizerunkiem, gdy algorytmy wiedzą o nas więcej, niżbyśmy chcieli. Zastanawialiśmy się, co i dlaczego wrzucamy do sieci oraz nad czym oddajemy kontrolę (i czy wiemy komu?). Przeanalizowaliśmy nie tylko technologiczne i prawne aspekty śladu cyfrowego, ale też ich społeczne podłoże. Naszym celem było, by uczestniczki i uczestnicy wyszli ze spotkania wyposażeni w konkretną wiedzę o tym, jak realnie chronić informacje o sobie i nimi dysponować.

W rozmowie wzięły udział:

Martyna Różycka – kierowniczka Działu Reagowania na Nielegalne Treści w Internecie w NASK Dyżurnet.pl. Z NASK (Naukową i Akademicką Siecią Komputerową − Państwowym Instytutem Badawczym) związana od 2007 roku. Pracuje w zespole Dyżurnet.pl, którego jest kierowniczką od 2015 roku. Zespół realizuje zadania CSIRT NASK (Computer Security Incident Response Team − Krajowy Zespół Reagowania na Incydenty Bezpieczeństwa Komputerowego), jednego z trzech CSIRT-ów w Polsce. Od 2024 roku jest w zarządzie międzynarodowego stowarzyszenia INHOPE, które reaguje na dystrybucję materiałów przedstawiających seksualne wykorzystywanie dzieci. Prowadzi projekty związane z budowaniem świadomości na temat bezpieczeństwa dzieci i młodzieży w internecie oraz wykorzystaniem nowych technologii. Jest absolwentką studiów podyplomowych z zarządzania oraz MBA transformacja cyfrowa.

Karolina Szymańska - autorka książki ChodźMY na dwór! Jak natura uratowała moje macierzyństwo (wyd. Mamania, 2026), współtwórczyni OurLittleAdventures.pl (platofrmy dla outdoorowych rodziców) i podcastu Dobranocka dla rodziców, zakochana w naturze i ruchu mama trójki dzieci. Pisze o podróżowaniu całą rodziną, aktywnym życiu z dziećmi w outdoorze i wspólnym budowaniu wspomnień. Inicjatorka kampanii outdoorowej CHODŹ NA DWÓR. Absolwentka ekopsychologii, ekoterpii i zmiany społecznej na Uniwersytecie SWPS.

Debatę poprowadziła Magdalena Kicińska, redaktorka prowadząca w „Piśmie”, dziennikarka, reporterka, pisarka.

---
Zamów aktualne wydanie magazynu: https://magazynpismo.pl/kup-aktualny-numer-pisma/

Teraz wszyscy coś mają” versus „kiedyś nikt nie miał orzeczenia o”. Między tymi dwiema skrajnościami rozciąga się dziś nasza rzeczywistość. Dostęp do diagnozowania jest większy niż w przeszłości, a jednocześnie wielu wystarczy wypełnienie krótkiego, internetowego testu, by jego wynik natychmiast uczynić fundamentem własnej tożsamości. Z jednej strony półki w księgarniach uginają się od poradników o życiu z ADHD (niektóre nazywają go życiową „supermocą”), w spektrum, z chorobą X lub zaburzeniem Y. Z drugiej – influencerzy w krótkich rolkach albo uczestnicy popularnych reality show (choćby Love is Blind) tłumaczą swoje zachowania (nierzadko nieodpowiedzialne, a często krzywdzące innych) stwierdzeniem: „Bo to ja i moje ADHD”.

Podczas spotkania krytycznie przyglądaliśmy się zjawisku, w którym diagnoza – często wyłącznie domniemana – staje się narzędziem do opisu siebie. Czasem również zwalniającym z autorefleksji. Zastanawialiśmy się, gdzie leży granica między zrozumieniem własnych ograniczeń a używaniem ich jako tarczy ochronnej („Zawaliłam przez moje ADHD”; „On jest po prostu toksyczny”).'

Rozmawialiśmy też o słowach, które wyciekły z gabinetów terapeutycznych i całkowicie zdominowały naszą codzienność. Czy ten nowy, na pozór pogłębiony język faktycznie pomaga lepiej rozumieć siebie i naszych bliskich, czy raczej zamyka nas w ograniczającym zbiorze medycznych etykiet?

W rozmowie wzięły udział:

Kama Wojtkiewicz – psycholożka, autorka podcastu Sznurowadła myśli i książki Sobą zajęci. O pułapkach samorozwoju i kultury terapeutycznej (Wydawnictwo Agora). Publikowała w takich magazynach, jak „Newsweek Psychologia”, „Tygodnik Powszechny”, „Vogue”, „Kukbuk”, „Wysokie Obcasy”, „Glamour”. Absolwentka prawa na King’s College London w Wielkiej Brytanii, jednolitych studiów magisterskich z psychologii klinicznej i zdrowia na Uniwersytecie SWPS w Warszawie oraz ZPSM nr 1 II stopnia w klasie skrzypiec. Doświadczenie kliniczne zdobywała na Oddziale Całodobowym w Klinice Psychiatrii, Stresu Bojowego i Psychotraumatologii w Wojskowym Instytucie Medycznym w Warszawie. Prowadzi warsztaty psychoedukacyjne, konsultacje psychologiczne i psychoedukuje w mediach społecznościowych (@sznurowadla.mysli).

Olimpia Jenczek – prezeska Fundacji Mamy Podobnie, samorzeczniczka ADHD, trenerka, podcasterka i organizatorka bezpłatnych spotkań psychoedukacyjnych „Korki z neuroróżnorodności” dla dorosłych. Przez kilka lat tworzyła strefę zdrowia psychicznego na Slot Art Festival. Prowadzi szkolenia i warsztaty z zakresu neuroróżnorodności dla firm i organizacji, szkoliła między innymi pracowników Benefit Systems, Brain Embassy, Taurona czy Generali. Współautorka raportu Neurokomfort w pracy i rekrutacji, czyli przed jakimi wyzwaniami stajemy jako neuroróżnorodni w świecie pełnym bodźców? przygotowanego z Pracuj.pl, nagrodzonego Brązowym Spinaczem w konkursie Złote Spinacze. W 2025 roku opublikowała książkę Życie z ADHD. Brakująca instrukcja obsługi (Wydawnictwo W.A.B.).

Debatę poprowadziła Magdalena Kicińska, redaktorka prowadząca w „Piśmie”, dziennikarka, reporterka, pisarka.

---
Zamów aktualne wydanie magazynu: https://magazynpismo.pl/kup-aktualny-numer-pisma/

Rynek suplementów diety bije rekordy – w Polsce wydajemy na nie już miliardy złotych rocznie. Coraz więcej płacimy również za wszelkiego rodzaju produkty kultury wellness – od świec zapachowych i kul do kąpieli, które mają wprowadzić nas w nastrój hygge, poprzez poradniki i dzienniki wdzięczności aż po weekendowe wyjazdy rozwojowe, treningi uważności i jogi z udziałem młodych kóz. Wszystko to robimy w jednym celu: poprawienia swojego dobrostanu, osiągnięcia „najlepszej możliwej wersji siebie”. W imię czego to jednak robimy: potrzeb własnych czy tych wykreowanych przez sztaby marketingowców próbujących monetyzować nasze kompleksy, lęki i niepokoje? Jak zorientować się, na ile motywacja do zmiany wynika z czytania sygnałów ciała i ducha, a na ile jest skutkiem komunikatów reklamowych? Dlaczego tak często sięgamy po rozwiązania w trybie instant – szybkie, nierzadko na skróty? W trakcie lipcowej Premiery Pisma próbowaliśmy podsumować te procesy. Sprawdzaliśmy, co zyskujemy, a co tracimy w pogoni za doskonałością. 

W rozmowie wzięły udział: 

Ewa Jarczewska-Gerc - doktorka nauk humanistycznych, adiunktka w Katedrze Psychologii Różnic Indywidualnych, Diagnozy i Psychometrii na Uniwersytecie SWPS. Psycholożka, trenerka biznesu i promotorka zdrowia psychicznego. Bada, dlaczego jedni ludzie lepiej radzą sobie z wyzwaniami niż inni oraz jak skutecznie wspierać dobrostan psychiczny. Kieruje projektami dotyczącymi emocji, motywacji i profilaktyki depresji, w tym pierwszym ogólnopolskim reprezentatywnym badaniem poświęconym depresji mężczyzn.

Lena Gontarek - dziennikarka freelancerka, redaktorka, absolwentka Polskiej Szkoły Reportażu. Publikowała m.in. w "Wysokich Obcasach", "Gazecie Wyborczej", portalu Weekend.gazeta.pl, a ostatnio również w "Tygodniku Powszechnym".

Debatę poprowadzi Magdalena Kicińska, redaktorka prowadząca w "Piśmie", reporterka i poetka.  

---
Zamów aktualne wydanie magazynu: https://magazynpismo.pl/kup-aktualny-numer-pisma/

Fakty są od dawna znane, zbadane i opisane: przy uwzględnieniu wpływu na człowieka i jego otoczenie alkohol to najbardziej szkodliwa substancja psychoaktywna, a zarazem łatwo dostępna, kulturowo akceptowana i powszechnie stosowana. Chociaż oficjalne spożycie w Polsce systematycznie spada - obecnie to około 12 litrów czystego alkoholu na osobę rocznie - wciąż jesteśmy krajem o jednym z najwyższych wskaźników zgonów odalkoholowych w UE i w spożyciu mocnych trunków przewyższamy średnią europejską. Dlaczego więc, mimo rosnącej świadomości, wciąż to robimy: sobie, swojemu zdrowiu, swoim bliskim i całemu społeczeństwu, bo picie i uzależnienie od alkoholu wywierają wpływ nie tylko na tych, którzy piją.

Podczas spotkania porozmawiamy o indywidualnych strategiach i systemowych rozwiązaniach wychodzących naprzeciw problemom, jakie picie i uzależnienie od alkoholu za sobą niosą. Zapytamy, dlaczego nocne ograniczenia sprzedaży w 10% polskich gmin budzą tak skrajne emocje. Zastanowimy się, czy rosnąca popularność trendu NoLo i zmiana nawyków pokolenia Z to faktyczny przełom kulturowy, czy jedynie chwilowa - i bańkowa - moda. Naszych gości zapytamy, jak skutecznie regulować rynek, na którym jeden punkt sprzedaży przypada na zaledwie 300 mieszkańców, ale też jak świadomie kształtować rzeczywistość społeczną, w której alkohol wciąż odgrywa bardzo ważną rolę, jest dostępny na każdym kroku i postrzegany jako nieodłączny (no właśnie - czy na pewno?) element życia towarzyskiego, rodzinnego, a według niektórych - wręcz kultury narodowej. Spotkanie ma być próbą odpowiedzi na pytanie, czy polska rzeczywistość jest już gotowa na systemową zmianę - i trzeźwość. 

W rozmowie wzięli udział:

Marta Markiewicz - asystentka zdrowienia oraz twórczyni internetowa niepijąca alkoholu od 28 listopada 2016 roku. Propagatorka życia w trzeźwości. Organizatorka trzeźwych imprez i randek SobeRave. Autorka głośnej książki Bez alko i dragów jestem nudna. 

dr Jacek Moskalewicz - socjolog i badacz zdrowia publicznego specjalizujący się w epidemiologii uzależnień oraz polityce alkoholowej. Jest autorem lub współautorem około 350 publikacji. Przez kilkadziesiąt lat kierował Zakładem Badań nad Alkoholizmem i Toksykomaniami w Instytucie Psychiatrii i Neurologii w Warszawie. Członek panelu ekspertów Światowej Organizacji Zdrowia, w latach 2008-2015 wiceprzewodniczący Science Group przy Alcohol and Health Forum Komisji Europejskiej. Laureat Jellinek Memorial Award (2001). Redaktor naczelny kwartalnika "Alcoholism and Drug Addiction/Alkoholizm i Narkomania", członek komitetów redakcyjnych "Addiction, Drugs: Education, Prevention & Policy", "Nordic Studies on Alcohol and Drugs".

Debatę poprowadziła Magdalena Kicińska, redaktorka prowadząca w "Piśmie", reporterka i poetka.  

--
Zamów aktualny numer magazynu: https://magazynpismo.pl/kup-aktualny-numer-pisma/