Doktor z TikToka | Słuchaj podkast online za darmo

28 odcinków

Najbardziej fascynujący teleskop świata
21.03.2026 | 21 min.
Jedno zdjęcie. 30 sekund naświetlania. Prawie 10 milionów galaktyk. Nie, to nie Hubble i nie Webb. To aparat fotograficzny wielkości SUV-a, który właśnie zaczął kręcić coś w rodzaju filmu nocnego nieba.Obserwatorium im. Very Rubin w Chile działa zupełnie inaczej niż inne teleskopy. Jego kamera LSST ma rozdzielczość 3200 megapikseli (Twój iPhone: 48), a co kilka nocy skanuje ten sam kawałek nieba i porównuje nowy obraz ze starym. Wszystko, co się przesunęło, rozjaśniło, przygasło albo wybuchło, zostaje wyłapane automatycznie.W tym filmie pokazuję:- jak działa największy cyfrowy aparat świata i czemu trafił do Księgi Rekordów Guinnessa- co widać na pierwszych obrazach i skąd tyle galaktyk na jednej klatce- jak teleskop w kilka nocy wyłapał ponad 2000 nowych asteroid (w tym 7 obiektów bliskich Ziemi)- czym jest obrazowanie różnicowe i po co nam „timelapse" wszechświata- jak samemu przeglądać dane z Rubin za darmo, z własnego komputera (Skyviewer)Obserwatorium ma pracować co najmniej dekadę. W tym czasie może zidentyfikować 20 miliardów galaktyk i odkryć 5 milionów nowych asteroid, co byłoby więcej niż cały dotychczasowy dorobek astronomii w tej dziedzinie.Źródła:1. https://eventhorizontelescope.org/sites/g/files/omnuum3116/files/eht/files/avgimage_afmhot_us_edit.png2. https://exoplanetes.umontreal.ca/wp-content/uploads/2024/06/dji-0652-scaled.jpg3. https://static.techno-science.net/illustration/Libre/2025/05/30/1-90.jpg4. https://youtu.be/NoQTrm8tebo?t=545. https://rubinobservatory.org/news/first-imagery-rubin6. https://www.youtube.com/watch?v=Gitit3LwQ207. https://www.mpg.de/24915532/vera-rubin-pioneer-of-dark-matter8. https://www.kwantowo.pl/2024/11/25/recenzja-biografii-vera-rubin-zycie/9. https://www.youtube.com/watch?v=cfAoe66HuS010. https://alejakto.pl/dlaczego-fizycy-poluja-na-wimp-y/11. https://www.uw.edu.pl/teleskop-w-chile/12. https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/728927-largest-digital-camera13. https://www.youtube.com/watch?v=jkaACPpg7cg14. https://www.youtube.com/watch?v=HJ3FHaQIhQQ15. https://rubinobservatory.org/for-scientists/rubin-101/telescopes16. https://www.youtube.com/watch?v=yTuytj0cYAE17. https://esahubble.org/images/heic0611b/18. https://science.nasa.gov/missions/webb/nasas-webb-delivers-deepest-infrared-image-of-universe-yet/19. https://www.youtube.com/watch?v=uIoPlVVHtQA20. https://rubinobservatory.org/gallery/collections/outreach-education/glp9q91ccd16r8n7b74ak20n1h21. https://www.youtube.com/watch?v=eS6FXc350Bs22. https://www.daviddarling.info/encyclopedia/R/RR_Lyrae_star.html23. https://rubinobservatory.org/news/rubin-first-look/rhythm-stars24. https://www.youtube.com/watch?v=hNGC8qDEntM25. https://www.youtube.com/watch?v=DTuq-vBsDJE26. https://www.youtube.com/watch?v=vfvo-Ujb_qk27. https://www.esa.int/Space_Safety/Planetary_Defence/40_000_near-Earth_asteroids_discovered28. https://skyviewer.app/29. https://www.skyatnightmagazine.com/advice/what-are-diffraction-spikes
Orki są niesamowite
03.03.2026 | 29 min.
Orki to jedyne dzikie zwierzęta, u których stwierdzono miażdżycę. Mają kulturę, język, dialekty i babcie, bez których młode mają pięciokrotnie mniejsze szanse na przeżycie. W tym filmie opowiadam o najbardziej fascynujących ssakach w oceanie – i o tym, dlaczego są znacznie bliższe ludziom, niż ktokolwiek podejrzewa.Orki (Orcinus orca) potrafią przeprowadzić echolokacyjne „USG" i rozróżnić gęstość tkanek ofiary. Ich biosonar jest tak precyzyjny, że pozwala im namierzyć konkretny gatunek łososia po kształcie pęcherza pławnego. Są jedynymi społecznymi ssakami poza człowiekiem, u których występuje menopauza – starsze samice pełnią rolę „babć", przekazując tradycje łowieckie kolejnym pokoleniom. Każda populacja ma własne techniki polowania, własny dialekt, a nawet własne zabawy. Różne ekotypy orek różnią się od siebie tak bardzo, że naukowcy rozważają podział na osobne gatunki.W tym odcinku dowiesz się między innymi:– jak orki zmywają foki z kier lodowych techniką wave wash,– dlaczego tylko 20 orek na świecie potrafi polować na plaży,– w jaki sposób orki potrafią w niecałe dwie minuty precyzyjnie obrabiać swoją zdobycz,– czemu rybożerne orki nie tkną foki, nawet gdy głodują,– jak działa ich niesamowity biosonar i czemu porównuje się go do aparatu USG,– co łączy orkę z 60-letnim człowiekiem z problemami z cholesterolem,– ile ekotypów orek żyje na świecie i czym się od siebie różnią.To pierwsza część – w drugiej części opowiem o relacjach społecznych, emocjach i mroczniejszej stronie orek.Wybrane źródła: 1. https://i0.wp.com/whalescientists.com/wp-content/uploads/2022/03/Lagenorhynchus_albirostris_-_skeleton-scaled.jpeg2. https://www.calacademy.org/blogs/birds-and-mammals-research/the-articulation-of-orca-o319-flipper-assembly3. https://www.ibtimes.co.uk/whales-are-killing-huge-great-white-sharks-harvesting-their-livers-near-south-africa-16207594. https://www.newsweek.com/orcas-killing-great-white-sharks-eating-livers-6070025. https://www.sciencephoto.com/media/711028/view/great-hammerhead-shark-skin-sem6. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S00219975183048457. https://www.fisheries.noaa.gov/feature-story/comparing-killer-whale-cuisine8. https://www.nature.com/articles/ncomms116939. https://royalsocietypublishing.org/doi/full/10.1098/rsos.23136810. https://www.bbcearth.com/news/the-loudest-voice-in-the-animal-kingdom11. https://www.cell.com/current-biology/fulltext/S0960-9822(25)00450-612. Foster, E. A., Franks, D. W., Mazzi, S., Darden, S. K., Balcomb, K. C., Ford, J. K. B., & Croft, D. P. (2012). Adaptive prolonged postreproductive life span in killer whales. Science, 337(6100), 1313–1313.
Największa porażka NASA
02.03.2026 | 22 min.
73 sekundy. Tyle wystarczyło, żeby marzenie siedmiorga astronautów zamieniło się w jedną z największych katastrof w historii lotów kosmicznych. 28 stycznia 1986 roku prom Challenger eksplodował na oczach dziesiątek milionów widzów — w tym 2,5 miliona dzieci, które kibicowały nauczycielce Christy McAuliffe.W tym filmie poznasz pełną historię katastrofy Challengera: kim były ofiary, dlaczego NASA zignorowała ostrzeżenia inżynierów, jak gumowa uszczelka i mróz doprowadziły do tragedii oraz co komisja śledcza z Richardem Feynmanem odkryła podczas dochodzenia. Dowiesz się też o wstrząsającym losie załogi po eksplozji — bo astronauci najprawdopodobniej nie zginęli od razu.Źródła:1. https://www.nasa.gov/missions/space-shuttle/sts-51l/nasa-sts-51l-mission-profile/2. https://www.nasa.gov/history/the-crew-of-the-space-shuttle-challenger-sts-51l-mission/3. https://www.nasa.gov/missions/space-shuttle/sts-51l/challenger-crew-transcript/4. https://www.nasa.gov/reference/the-space-shuttle/5. https://www.nasa.gov/missions/space-shuttle/sts-51l/challenger-crew-report/6. https://www.nasa.gov/wp-content/uploads/2023/04/1986-1990.pdf?emrc=8b8b8b7. https://www.gao.gov/assets/nsiad-93-115.pdf8. https://www.e-education.psu.edu/files/meteo361/file/nasa_report.pdf9. https://www.governmentattic.org/docs/NAVSEA-RptSalvageChallenger.pdf10. https://people.uncw.edu/imperialm/uncw/pls_500/20yr_Challenger_Recap.pdf11. https://news.chapman.edu/2016/01/26/engineer-who-tried-to-stop-challenger-launch-donates-papers-to-chapman/12. https://spacecenter.org/astronaut-friday-ronald-mcnair/13. https://time.com/archive/6705434/judith-resnik-1949-1986/14. https://www.jeanmicheljarre.eu/music/rendez-vous/15. https://www.espn.com/espn/feature/story/_/id/23902766/nasa-astronaut-ellison-onizuka-soccer-ball-survived-challenger-explosion16. https://commons.wikimedia.org/wiki/File%3ANASA_Railroad_transporting_SRB_segments_across_Indian_River.jpg17. https://nuclearheritage.com/wp-content/uploads/2024/02/2020-060-1.jpg18. https://www.thedailybeast.com/resizer/v2/HN3WQQ7HXROSJD5E2JQFWFUYFM.jpg19. https://emptysqua.re/blog/who-broke-the-challenger-investigation/Sally-Ride-AP_86010101237.jpg20. https://www.youtube.com/watch?v=yibNEcn-4yQ21. https://www.youtube.com/watch?v=7zJ84mqaRDA22. https://www.youtube.com/watch?v=DsBF5Uf_T3g23. https://www.youtube.com/watch?v=9HQfauGJaTs24. https://www.youtube.com/watch?v=kdKltNx42AQ25. https://www.youtube.com/watch?v=jzhSN1ulHys26. https://www.youtube.com/watch?v=AyBfnzX3Q6g27. https://www.youtube.com/watch?v=umeFUCqqpJ828. https://youtu.be/nmAbcDud2L8?t=10429. https://www.youtube.com/watch?v=2P1bR6hShJ430. https://www.youtube.com/watch?v=LQp6O5NaQn431. https://www.youtube.com/watch?v=MWZs8l2AMps32. https://www.youtube.com/watch?v=d3XfpVnPbOk33. https://youtu.be/jVHH0K6ZLGU?t=19934. https://youtu.be/zmWGaIZLCFw?t=1535. https://www.youtube.com/watch?v=p67jr0fLEk836. https://www.youtube.com/watch?v=Ei2YPdryO-837. https://www.youtube.com/watch?v=FJb1mDME6J438. https://www.youtube.com/watch?v=N_-GZo-CjLM39. https://www.youtube.com/watch?v=F-wBgsf8jWY
Pandy to żart ewolucji
08.02.2026 | 32 min.
Niedźwiedź-weganin, który je trujące patyki, kupa 40 razy dziennie, ma mikroskopijne prącie i nie ogarnia rozrodu. Dowcip matki natury? Ślepa uliczka ewolucji? A może… jedno z najsprytniejszych zwierząt na Ziemi?W tym filmie rozkładam pandę wielką na czynniki pierwsze – od jej absurdalnie krótkiego jelita po tarzanie się w końskim łajnie (tak, to ma naukowe uzasadnienie). Dowiecie się:🎋 Dlaczego drapieżnik przerzucił się na bambus – i jak sobie radzi z cyjankiem🧬 Co ma gen umami do pandziej diety sprzed 4,2 miliona lat💀 Czemu mikrobiom pandy współpracuje z nią nad jej własnym wyginięciem🐴 Po co pandy tarzają się w końskich odchodach (i co mają z tym wspólnego mentol i kapsaicyna)🍆 Kość prącia wielkości pestki dyni i inne problemy sprzętowe🏆 Legendarny Pan Pan – 130 potomków i 25% pand w niewoli🇨🇳 Dyplomacja pand – od darów Mao po milionowe kontrakty i „pandy trojańskie"📉 Masowy zakwit bambusa i katastrofa z 1976 roku🎯 Dlaczego tygrys szablastozębny wymarł, a panda – niePanda to nie nieporadny pluszaczek. To zwierzę, które zmusiło najpotężniejszy gatunek na Ziemi do płacenia milionów za przywilej opieki nad nim. Kto tu jest naprawdę sprytny?Źródła:1. • The Land Of The Pandas (Panda Documentary)... 2. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/33646...3. https://www.sciencedaily.com/releases...4. https://www.nature.com/articles/srep3...5. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles...6. https://academic.oup.com/mbe/article/...7. https://www.nature.com/articles/s4159...8. https://edition.cnn.com/2022/06/30/as...9. https://www.cell.com/current-biology/...10. https://www.sciencedirect.com/science...11. • Wild pandas also eat meat?! 12. https://pl.wikipedia.org/wiki/Takin13. https://en.wikipedia.org/wiki/Bamboo_rat14. • Bamboo Rat 🐀“This Chubby Rat Eats Bamboo L... 15. • This Animal Gets Fat on an All-Bamboo Diet... 16. • Funny Bamboo rat want to plays with people. 17. • Panda hunts down peacock 18. https://m.baidu.com/video/page?pd=vid...19. • Panda charged at zookeeper 20. • ARCHIVE CLASSIC: Angry panda attacks man a... 21. • The Red Panda eats bamboo leaves very sweetly 22. https://commons.wikimedia.org/wiki/Fi...23. https://www.science.org/doi/abs/10.11...24. https://onlinelibrary.wiley.com/doi/f...25. https://academic.oup.com/beheco/artic...26. https://www.nature.com/articles/s4159...27. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/arti...28. https://m.baidu.com/video/page?pd=vid...%29. https://www.researchgate.net/figure/M...30. https://pl.wikipedia.org/wiki/Armand_...31. https://en.wikipedia.org/wiki/Ruth_Ha...32. https://en.wikipedia.org/wiki/Su_Lin_...)33. https://wydawnictwodialog.pl/historia...34. https://academic.oup.com/mbe/article/...35.
Najbardziej jadowite zwierzęta świata
01.02.2026 | 34 min.
Czy wiesz, że 15% wszystkich gatunków zwierząt jest jadowitych? Że naukowiec celowo dał się użądlić ponad 80 gatunkom owadów? Że istnieje meduza, po której ofiary błagają lekarzy o śmierć? I że Łowcę Krokodyli tak naprawdę zabiła jadowita ryba?W tym odcinku prześledzę fascynujący i przerażający świat jadów – od cytotoksyn rozpuszczających tkanki, przez neurotoksyny paraliżujące ciało przy pełnej świadomości, po hemotoksyny zamieniające krew w kisiel. Dowiesz się, jak działa skala bólu Schmidta, dlaczego mrówka pociskowa boli jak postrzał przez 24 godziny i czemu tajpan pustynny – właściciel najsilniejszego jadu na świecie – nigdy nikogo nie zabił.Opowiem też o jadowitych zwierzętach, których byś się nie spodziewał: dziobaku z jadowitymi kolcami na nogach, polskich ryjówkach z toksyczną śliną, agamach brodatych z resztkami aparatu jadowego i ślimaku, który zabija insuliną. A na koniec – jak jady ratują ludzkie życie jako leki przeciwbólowe, kardiologiczne i przeciwcukrzycowe.W odcinku między innymi:Intro: jadowita ryba, która zabiła Steve'a IrwinaJadowity świat – 220 000 gatunków i ewolucja konwergentnaRodzaje jadów: cytotoksyny, neurotoksyny, hemotoksyny, miotoksyny, kardiotoksyny, algogenySkala bólu Schmidta – ranking najbolesniejszych użądleńMrówka pociskowa i rytuał inicjacyjny plemienia Sateré-MawéWęże: żmija łańcuszkowa, tajpan, czarna mamba, kobra, żmija zygzakowataCzy jadowity wąż może ugryźć się w język?Jadowite jaszczurki: helodermy i agamyDziobak i polskie jadowite ssakiMorskie potwory: ślimaki stożki, płaszczki, osa morska, meduza IrukandjiJady jako leki – od konotoksyn po terapie cukrzycyŹródła: 1. https://www.mdpi.com/2227-9059/9/4/413 2. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31739... 3. https://pl.wikipedia.org/wiki/Dendroc... 4. https://www.sciencedirect.com/topics/... 5. https://academic.oup.com/trstmh/artic... 6. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8744981/ 7. https://actanaturae.ru/2075-8251/arti... 8. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26983... 9. https://beeswiki.com/what-is-a-tarant... 10. • Warrior wasps making the sound of a marchi... 11. • Could You Pass the Bullet Ant Test? | Nati... 12. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24765... 13. https://www.sciencefriday.com/wp-cont... 14. • The 25th First Annual Ig Nobel Prize Ceremony 15. • STUNG by a TARANTULA HAWK! 16. https://journals.plos.org/plosntds/ar... 17. https://en.wikipedia.org/wiki/Russell... 18. https://www.forbes.com/sites/scotttra... 19. https://www.forbes.com/sites/scotttra... 20. https://pl.wikipedia.org/wiki/Heloderma 21. https://www.sciencedirect.com/topics/... 22. https://platypus.asn.au/platypus-veno... 23. https://www.sciencedaily.com/releases... 24. https://link.springer.com/article/10.... 25. https://elifesciences.org/articles/41574 26. https://mlml.sjsu.edu/geooce/wp-conte... 27. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29803... 28. • Stung by stingray!! #californiafishing #fi... 29. • I got STUNG by a STINGRAY #shorts 30. • 😱Stung by a stingray😱 #shorts #fish #fishi... 31. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles... 32. https://en.wikipedia.org/wiki/Steve_I... 33. https://en.wikipedia.org/wiki/Death_o... 34. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36583... 35.