Doktor z TikToka

Zapraszam do głosowania na nagrodę Śląskiego Festiwalu Nauki, pamiętajcie, że potem jeszcze trzeba kliknąć w link potwierdzający.https://slaskifestiwalnauki.pl/glosowanie-pop-science-2026Czy kosmos śmierdzi? Astronauci wracający ze spacerów kosmicznych opisują zapach przypalonego mięsa i rozgrzanego metalu, a uczestnicy misji Apollo wspominali o prochu strzelniczym. Sama próżnia nie ma jednak zapachu. Co więc trafiało do ich nosów po zdjęciu hełmów i skąd brała się woń utrzymująca się na skafandrach?Zapachy planet potrafią być jeszcze mniej apetyczne. Siarkowodór w atmosferze Urana kojarzy się ze zgniłymi jajami, amoniak na Jowiszu z kocią kuwetą, a związki obecne na Tytanie z benzyną. Dalej czekają kometa 67P i obłok Sagittarius B2, w którym wykryto substancję o aromacie rumu. Każde z tych porównań ma jednak granice: wykrycie cząsteczki nie oznacza, że człowiek rzeczywiście poczułby jej zapach.Relacje astronautów, pomiary sondy Rosetta i obserwacje Teleskopu Jamesa Webba pokazują, jak chemia łączy się z astronomią. Spektroskopia pozwala rozpoznawać związki chemiczne z ogromnych odległości, ale pochodzenie zapachu księżycowego pyłu nadal pozostaje zagadką. Dlaczego łatwiej wykryć alkohol daleko w kosmosie niż wyjaśnić, co pachniało w lądowniku Apollo?Źródła: https://www.youtube.com/watch?v=mzbjMjDW-CUhttps://www.youtube.com/watch?v=hIn-ymPe5UIhttps://svs.gsfc.nasa.gov/13599/https://www.youtube.com/watch?v=a0pPgXEaTyAhttps://science.nasa.gov/mission/webb/science-overview/science-explainers/spectroscopy-101-how-absorption-and-emission-spectra-work/https://svs.gsfc.nasa.gov/15014/https://science.nasa.gov/asset/webb/how-do-we-learn-about-a-planets-atmosphere/https://arxiv.org/abs/2407.06163https://www.youtube.com/watch?v=xxs_et1yQlYhttps://www.mpifr-bonn.mpg.de/pressreleases/2022/10https://www.youtube.com/watch?v=Gmikl0RQP44https://www.youtube.com/watch?v=5jq9b4FrWCghttps://www.nasa.gov/missions/with-mars-methane-mystery-unsolved-curiosity-serves-scientists-a-new-one-oxygen/https://www.youtube.com/watch?v=cKcwZWo1Snshttps://youtu.be/UdaVNnKBsOg?t=54https://www.esa.int/ESA_Multimedia/Videos/2012/06/Venus_Express_and_transit_of_Venus/%28lang%29/https://youtu.be/OjNGQGXVVho?t=11https://www.youtube.com/watch?v=xh3EKDghbuUhttps://www.youtube.com/watch?v=V3hccmDyAbohttps://www.eso.org/public/news/eso2104/https://wwwn.cdc.gov/tsp/MMG/MMGDetails.aspx?mmgid=1141&toxid=249https://www.youtube.com/watch?v=_69LrvSFycchttps://www.jpl.nasa.gov/news/what-uranus-cloud-tops-have-in-common-with-rotten-eggs/https://www.esa.int/ESA_Multimedia/Videos/2014/11/Rosetta_orbiting_the_comethttps://www.youtube.com/watch?v=qtwEsg4Qelohttps://blogs.esa.int/rosetta/2014/10/23/the-perfume-of-67pc-g/https://www.youtube.com/watch?v=nGnX6GkrOgkhttps://www.eso.org/public/videos/eso0924a/https://www.aanda.org/10.1051/0004-6361/201321096https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/6462545/https://www.youtube.com/watch?v=cwZb2mqId0Ahttps://youtu.be/AUSJt4e7pzE?t=99https://youtu.be/AUSJt4e7pzEhttps://www.youtube.com/watch?v=fRHpJ4DrYOUhttps://youtu.be/hRdYz8cnOW4?t=54https://phys.org/news/2006-02-mysterious-moondust.htmlhttps://science.nasa.gov/moon/solar-wind/https://www.youtube.com/watch?v=0IaBq_4Xjfohttps://www.youtube.com/watch?v=tBVUTFPate0https://www.smithsonianmag.com/air-space-magazine/the-smell-of-space-24036734/https://timpeake.com/about/ask-an-astronaut/https://www.musc.edu/content-hub/news/2017/08/25/nasa-visits-muschttps://www.nasa.gov/space-science-and-astrobiology-at-ames/interesting-fact-of-the-month-current/interesting-fact-of-the-month-2021/https://www.esa.int/ESA_Multimedia/Videos/2016/06/Securing_Aeolus_against_atomic_oxygenhttps://www.youtube.com/watch?v=WE3y1Gj2dechttps://youtu.be/zk7PMYoaq7Y?t=49https://timpeake.com/about/ask-an-astronaut/https://youtu.be/zk7PMYoaq7Y?t=102https://ntrs.nasa.gov/citations/20040088250https://science.nasa.gov/eclips/videos/fluid-shift/

Zapraszam do głosowania na nagrodę Śląskiego Festiwalu Nauki, pamiętajcie, że potem jeszcze trzeba kliknąć w link potwierdzający.https://slaskifestiwalnauki.pl/glosowanie-pop-science-2026Jak gołębie pocztowe trafiają do domu z odległości setek kilometrów? W odnajdywaniu drogi pomagają im zapachy, położenie słońca i zapamiętane punkty orientacyjne. Poczta gołębia wykorzystuje właśnie tę zdolność powrotu do własnego gołębnika - dlatego ptaka trzeba najpierw zabrać z domu, żeby później mógł wrócić z wiadomością. Ten prosty pomysł przez stulecia pozwalał przekazywać informacje, również podczas wojen i oblężeń.Zdolności gołębi sięgają jednak znacznie dalej niż nawigacja. W eksperymentach ptaki uczyły się porządkowania liczb, rozpoznawania ludzi i odróżniania obrazów Moneta od Picassa. Po odpowiednim treningu potrafiły nawet rozróżniać obrazy zdrowej i zmienionej nowotworowo tkanki. Ich zachowanie pomagało badać uczenie się, pamięć i powstawanie przesądów, a różnorodność ras fascynowała Karola Darwina.Do tego dochodzą ptasie mleczko produkowane przez oboje rodziców, osobliwe gniazda i charakterystyczne kiwanie głową podczas chodzenia. Biologia i historia gołębi pokazują, jak wiele można przeoczyć u ptaków spotykanych codziennie na chodniku i dlaczego wspólne życie ludzi i gołębi w mieście bywa tak skomplikowane.Źródła:1. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7617327/2. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5862435/3. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39688732/4. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4854524/5. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10533064/6. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29258986/7. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12162423/8. https://www.annualreviews.org/content/journals/10.1146/annurev.nu.15.070195.0012419. https://journals.biologists.com/jeb/article-abstract/203/5/935/8418/Head-Bobbing-in-Pigeons-How-Stable-is-the-Hold10. https://journals.biologists.com/jeb/article/216/12/2165/11389/Forty-years-of-olfactory-navigation-in-birds11. https://link.springer.com/article/10.1007/s00114-007-0236-012. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22495303/13. https://www.nature.com/articles/s41598-026-39898-214. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC11531426/15. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25690508/16. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22194568/17. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14190250/18. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16812755/19. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19533184/20. https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S037663570900232021. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21647649/22. https://www.science.org/doi/10.1126/science.212.4495.69523. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25307108/24. https://journals.plos.org/plosone/article?id=10.1371/journal.pone.014135725. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7085459/26. https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S258900422302075827. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18913665/28. https://bioone.org/journals/acta-ornithologica/volume-47/issue-1/000164512X653908/Local-and-Landscape-Level-Factors-Affecting-the-Density-and-Distribution/10.3161/000164512X653908.short29. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9913817/30. https://doi.org/10.1051/nss/201805131. https://www.youtube.com/watch?v=P70jXYIax7o32. https://elements.envato.com/human-eye-man-or-woman-eye-macro-detailed-closeup--GEACFYL33. https://www.youtube.com/watch?v=LfYV39SKIiM34. https://www.youtube.com/watch?v=SJeyb2UwLrk

Zapraszam do głosowania na nagrodę Śląskiego Festiwalu Nauki, pamiętajcie, że potem jeszcze trzeba kliknąć w link potwierdzający.https://slaskifestiwalnauki.pl/glosowanie-pop-science-2026Jak działa wirus Ebola, skąd się bierze i dlaczego potrafi być tak groźny? Gorączka krwotoczna to tylko część tej historii. Równie ważne są sposób zakażenia, wpływ wirusa na układ odpornościowy oraz to, co może dziać się w organizmie już po ustąpieniu choroby.Historia Eboli prowadzi od szpitala w Yambuku i odkrycia wirusa w 1976 roku, przez epidemię w Afryce Zachodniej w latach 2014–2016, po kolejne ogniska zakażeń wywoływane przez wirus Bundibugyo. Pojawiają się w niej Peter Piot, próbki krwi przewożone w termosie i wielokrotnie używane igły, które pomogły rozprzestrzenić chorobę.Różnice między ebolawirusami pomagają zrozumieć, dlaczego szczepionki skutecznej przeciw jednemu z nich nie można automatycznie uznać za ochronę przed pozostałymi. Znaczenie mają też leczenie wspomagające, śledzenie kontaktów i izolowanie chorych. Historia kolejnych epidemii pokazuje, jak dostęp do opieki medycznej, warunki życia i zaufanie do lekarzy wpływają na możliwość zatrzymania zakażeń.Źródła: https://journals.physiology.org/doi/full/10.1152/ajplung.00354.2014https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5050466/https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4707720/https://www.nejm.org/doi/full/10.1056/NEJMra1901594https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2395567/https://www.nature.com/articles/nrmicro3524https://wwwnc.cdc.gov/eid/article/11/3/04-0981_articlehttps://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK401927/https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4695518/https://www.cdc.gov/ebola/hcp/clinical-guidance/management-of-survivors.htmlhttps://www.who.int/emergencies/situations/ebola-outbreak-2014-2016-West-Africahttps://www.businessinsider.com/journey-to-yambuku-zaire-to-find-ebola-2017-7https://www.reuters.com/business/healthcare-pharmaceuticals/ebola-cases-congo-exceed-5000-government-data-shows-2026-08-19

Zapraszam do głosowania na nagrodę Śląskiego Festiwalu Nauki, pamiętajcie, że potem jeszcze trzeba kliknąć w link potwierdzający: https://slaskifestiwalnauki.pl/glosowanie-pop-science-2026Aksolotl meksykański potrafi odtworzyć utraconą nogę i regenerować uszkodzony rdzeń kręgowy. Jak działa regeneracja aksolotla i dlaczego ten niezwykły płaz przez całe życie zachowuje cechy larwy?W tym filmie wyjaśniam, czym jest neotenia, skąd bierze się „wieczna młodość” aksolotla i jak powstaje nowa kończyna. Przyglądam się blastemie, roli układu odpornościowego oraz eksperymentom z przeszczepami. Co badania nad aksolotlami mogą nam powiedzieć o regeneracji tkanek i jakie ograniczenia mają ich niezwykłe zdolności?Poznasz też aztecką opowieść o bogu Xolotlu, sposób polowania aksolotli i historię ich popularności w Minecrafcie. Opowiadam, dlaczego aksolotl w akwarium potrzebuje szczególnych warunków i czym hodowlane odmiany różnią się od zwierząt żyjących na wolności.Na koniec zaglądam do kanałów Xochimilco w Meksyku, gdzie dzikie aksolotle walczą o przetrwanie. Dlaczego znikają ze swojego naturalnego środowiska i jak tradycyjne uprawy na chinampas mogą pomóc je ocalić?Źródła:1. https://www.theguardian.com/environment/2026/jan/21/how-axolotls-took-over-the-world2. https://www.youtube.com/watch?v=BS1-NjGioH83. https://www.conservation.org/learning/axolotl-facts4. https://www.youtube.com/watch?v=uooR4293p_45. https://www.nature.com/articles/s41536-017-0034-z6. https://www.youtube.com/watch?v=Eo50ctoOTWs7. https://www.nature.com/articles/nature081528. https://www.youtube.com/watch?v=7cLaU_agj6k9. https://www.nature.com/articles/nature2545810. https://www.scientificamerican.com/blog/guest-blog/regeneration-the-axolotl-story/11. https://www.researchgate.net/publication/399932559_Are_Axolotls_Resistant_to_Cancer_Possible_Explanations12. https://www.science.org/doi/10.1126/science.162.3852.46013. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22829665/14. https://www.youtube.com/watch?v=Uleb3MlZ4JU15. https://www.axolotlcentral.com/axolotl-care-guide16. https://minecraft.wiki/w/Axolotl

Zapraszam do głosowania na nagrodę Śląskiego Festiwalu Nauki, pamiętajcie, że potem jeszcze trzeba kliknąć w link potweirdzający: https://slaskifestiwalnauki.pl/glosowanie-pop-science-2026Co naprawdę ukrywa Strefa 51? Historia tajnej bazy Area 51 w Nevadzie łączy UFO, samoloty szpiegowskie CIA i operacje, o których przez lata nie wolno było mówić.W 1963 roku Ken Collins katapultował się z tajnego samolotu A-12 OXCART. Gdy na miejsce dotarli przypadkowi świadkowie, trzeba było ochronić sekret całego programu. Wrak zebrano, a prasie podano, że rozbiła się zupełnie inna maszyna. Ta historia otwiera opowieść o tym, co rzeczywiście działo się nad wyschniętym jeziorem Groom Lake.Przyglądam się samolotom U-2 i A-12, rozwojowi technologii stealth oraz testom zdobycznego radzieckiego MiG-a-21. Wyjaśniam też, dlaczego samolot lecący wysoko nad ziemią może świecić w promieniach słońca, kiedy obserwatorzy na dole widzą już ciemne niebo. Ten mechanizm pomaga zrozumieć część historycznych doniesień o UFO.Sprawdzam również opowieści Boba Lazara o statkach kosmitów, napędzie antygrawitacyjnym i pierwiastku 115. Co potwierdzają odtajnione dokumenty CIA? Gdzie kończą się udokumentowane eksperymenty wojskowe, a zaczynają hipotezy i teorie spiskowe?To historia Strefy 51 oparta na dokumentach, historii lotnictwa i fizyce. Pokazuje, jak wojskowa tajemnica, mylące wyjaśnienia i ludzkie oczekiwania mogły wspólnie budować legendę bazy.Źródła:1. https://nsarchive.gwu.edu/briefing-book/intelligence/2013-10-29/area-51-file-secret-aircraft-soviet-migs2. https://www.npr.org/2019/07/15/741938966/more-than-1-million-people-agree-to-storm-area-51-but-the-air-force-says-stay-ho3. https://www.cia.gov/stories/story/area-51-and-the-accidental-test-flight/4. https://www.smithsonianmag.com/air-space-magazine/dragon-lady-a-portrait-gallery-129958469/5. https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/element/Moscovium6. https://www.invent.org/inductees/william-p-lear7. https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB434/8. https://www.history.navy.mil/browse-by-topic/disasters-and-phenomena/u2s-ufos-and-operation-blue-book.html9. https://otherhand.org/about/about-me/10. https://otherhand.org/home-page/area-51-and-other-strange-places/so-ya-dont-believe-it-was-a-proton-beam-eh/11. https://www.reaganlibrary.gov/archives/topic-guide/strategic-defense-initiative-sdi12. http://www.airpower.maxwell.af.mil/airchronicles/aureview/1984/jul-aug/roberds.html13. https://www.wsj.com/politics/national-security/ufo-us-disinformation-45376f7e14. https://www.aaro.mil/15. https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB443/docs/area51_01.PDF16. https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB443/docs/area51_03.PDF17. https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB443/docs/area51_06.PDF18. https://nsarchive.gwu.edu/about/staff/dr-jeffrey-t-richelson