PrzySłowie

Czasownik "oszwabić" pochodzi od formy "szwabić", czyli okpiwać, oszukiwać, a ten z kolei powstał od nazwy Szwabowie. Był to lud germański, który osiedlił się m.in. na terenach dzisiejszej Bawarii. W średniowieczu część niemieckich osadników przybywała do Polski. Najprawdopodobniej naszym przodkom nie za bardzo się to podobało, co spowodowało powstanie negatywnego stereotypu Szwabów. Sama nazwa "Szwab" służy nam dziś jeszcze do pogardliwego nazywania Niemców. Co ciekawe, słowa "Niemiec" i "Niemcy" to pierwotnie również przezwiska. Te dwa słowa wzięły się od określenia "niemy", ale nie w znaczeniu taki, który nie mówi, ale w nieco dawniejszym rozumieniu - taki, który mówi niewyraźnie, mamrocze i bełkocze. A to wszystko dlatego, że nasi słowiańscy przodkowie nie rozumieli mowy swoich germańskich sąsiadów...

Konstrukcje, w których mamy do czynienia z powtarzaniem sensu, nazywamy połączeniami redundantnymi, czyli mówiąc potocznie: masłem maślanym. Nie zawsze jednak takie zdania są błędne. Zwykle wielokrotnie powtarzamy jakąś treść, by wzmocnić nasz przekaz - tak, by dotarł do odbiorcy. I jeśli zdanie "Ja osobiście uważam, że jest inaczej" wypowiedziane zostało z dużym ładunkiem emocjonalnym, to można je uznać za poprawne. Jeśli jednak nie zawierało tego ładunku, to rzeczywiście byłby to błąd. Wystarczyłoby powiedzieć po prostu: "Uważam, że jest inaczej"...

Mówimy, że "kładziemy czemuś kres", kiedy chcemy definitywne coś zakończyć. Rzeczownik "kres" oznacza dziś miejsce lub czas, w którym coś się kończy, ale dawniej rozumiany był jako linia graniczna - stąd też nazwa „kresy” jako część kraju lub kontynentu położona w pobliżu granicy. Nas jednak interesuje jeszcze starsze znaczenie, pochodzące z języka niemieckiego, z którego to właśnie rzeczownik "kres" przywędrował do polszczyzny. A chodzi o "kres" w rozumieniu linia nakreślona, wyryta, a więc w jakimś sensie położona, rozciągnięta granica, która ma na celu zatrzymanie czegoś, na przykład jakiegoś zjawiska...

Niektóre źródła podają, że "kanapka" w znaczeniu kromka pieczywa z masłem, serem, wędliną lub innymi dodatkami, czasem przykryta drugą kromką, powstała ze względu na to, że plastry sera czy szynki ułożone są na chlebie jak poduszki na kanapie. To skojarzenie narodziło się najpierw na gruncie języka francuskiego. Inne wyjaśnienie dotyczy sposobu, a właściwie miejsca spożywania kromek chleba z dodatkami. Niewielkie francuskie grupy polityczne - tzw. partie kanapowe - spotykały się w kawiarniach i właśnie na tamtejszych kanapach jadły to, co dziś nazywamy kanapkami. Jak było naprawdę? Trudno powiedzieć, choć skłaniałbym się ku temu drugiemu wyjaśnieniu. Synonimem "kapanki" jeszcze do niedawna, bo dziś tego słowa używamy rzadziej, jest angielski wyraz "sandwicz". A pochodzi prawdopodobnie od hrabiego Sandwicha, który kiedyś przy grze w karty kazał sobie podawać mięso włożone między dwie kromki chleba - tak, żeby nie zatłuścić kart...

Tradycyjnie przyrostek "-owa" odpowiada za tworzenie nazw odmężowskich. Mamy więc w języku pary: brat - bratowa, czyli żona brata, czy profesor - profesorowa, czyli żona profesora. Niektóre kobiety przyjmują także podobnie zbudowane nazwiska. I tak na przykład, jeśli mężczyzna ma na nazwisko Nowak, to jego żona to Nowakowa. Taka funkcja przyrostka "-owa" powoli zanika ze względu na zmiany społeczne - kobiety nie chcą już postrzegać siebie przede wszystkim przez pryzmat relacji z mężczyzną. Dlatego właśnie choć dawniej "szefowa" to żona szefa, dziś to po prostu forma żeńska słowa "szef" w znaczeniu kobieta zarządzająca zespołem ludzi lub stojąca na czele takiego zespołu. Podobnie jest ze słowem "krawcowa", które nasi przodkowie rozumieli jako ‘żona krawca, a przecież dziś rzadko (jeśli w ogóle) odczytujemy je w ten sposób...