PrzySłowie

"Chłopaki nie płaczą", "męska rozmowa", "toksyczna męskość", "manosfera", "sigma" i "incel" - to składniki społecznego dyskursu na temat męskości. Jaka jest nasza współczesna opowieść o mężczyznach? I jakie niesie konsekwencje? O tym rozmawiam z Marcinem Michalakiem - psychologiem i psychoterapeutą.

Fraza "mądrej głowie dość dwie słowie" oznacza, że mądremu człowiekowi niczego nie trzeba długo tłumaczyć, bo szybko pojmuje, o co chodzi - wystarczą dwa słowa. A dlaczego "dwie słowie", a nie "dwa słowa"? To dawna forma liczby podwójnej, którą nasi przodkowie posługiwali się jeszcze do XVI wieku. Używano jej w połączeniu z rzeczownikami nazywającymi parę lub takimi, które łączono z liczebnikiem "dwa. Mówiono na przykład: dwa króla, dwa miecza, obu człowieku czy dwie kiełbasie. W związku z tym, że po czasie przestaliśmy rozumieć formy liczby podwójnej, przekształciliśmy powiedzenie "mądrej głowie dość dwie słowie" w "mądrej głowie dość po słowie", które wydaje nam się naturalne, choć starsza wersja nie przepadła całkowicie.

Wyraz "manosfera" ma co najmniej trzy znaczenia. Przede wszystkim są to fora, blogi czy portale, czyli przestrzeń internetowa, sfera internetu, w której mężczyźni omawiają kwestie dotyczące mężczyzn i męskości, relacji między kobietami a mężczyznami i praw mężczyzn w kontekście praw kobiet. Najczęściej są to treści antyfeministyczne, antykobiece i popierające dominację mężczyzn. Po drugie - manosferą nazywa się także społeczność mężczyzn biorących udział w takich dyskusjach, a w trzecim rozumieniu manosfera oznacza zespół poglądów reprezentowanych przez członków manosfery. Manosfera jest współtworzona między innymi przez inceli (lub, kierując się angielską wymową inseli), czyli - jak podaje Słownik neologizmów polskich Obserwatorium Językowego UW - mężczyzn, którzy nie mogą znaleźć partnerki seksualnej, a frustrację z tym związaną wyrażają na forach internetowych i w mediach społecznościowych. Winą za niepowodzenia seksualne obarczają kobiety...

Od jakiegoś czasu czasownik "popełnić" uchodzi za bardziej elegancki odpowiednik słów oznaczających działanie lub tworzenie: w tym przypadku wyrazu "wygłosić". Wśród podobnych konstrukcji można znaleźć także: popełnić książkę, artykuł, a nawet piosenkę czy post na facebooku. Tradycyjnie jednak czasownik "popełnić" łączy się z nazwami zjawisk, które oceniamy negatywnie. Dlatego mówimy: popełnić błąd, popełnić gafę, popełnić grzech czy popełnić przestępstwo. I te połączenia nie budzą wątpliwości. Pierwotnie wyrażenie "popełnić książkę" było uznawane za żartobliwe, jeśli mówił tak sam o sobie autor książki. To gra językowa, która zakłada oczywiście świadome łamanie reguł poprawności. Dziś jednak słowo "popełnić" stało się wyrazem modnym - używamy go częściej niż jest to konieczne; w sposób, który przeczy zasadom poprawności i to bez dawki humoru, czyli świadomości. Trzeba pamiętać, że dla wielu osób będzie to brzmiało dziwacznie, co oznacza, że taki wybór jest nieskuteczny komunikacyjnie.

Przymiotnik "łagodny" - jego pochodzenie nie ma związku z tym, że ktoś jest czegoś godny. Dzisiejsze określenie "łagodny" wzięło się prawdopodobnie od dawnej formy lagoda, czyli porządek, harmonia. Lagoda z kolei pochodzi od rzeczownika laga, który oznaczał to, co jest ułożone. A jeśli jest ułożone, to jest harmonijne, przyjemne i bezpieczne - tak jak łagodna osoba. Gdybyśmy zajrzeli jeszcze głębiej, to zobaczylibyśmy, że wszystkie te słowa pochodzą od prasłowiańskiego lożiti, czyli powodować, że coś leży. Taka postawa ciała kojarzy nam się raczej ze spokojem i… łagodnością właśnie. Czy dzielny to ten, który się czymś dzieli? Dlaczego odwaga ma w sobie wagę? W tym odcinku odpowiadamy także na te pytania.