PrzySłowie

Wszystkie wymienione w tytule wyrazy to potoczne określenia, które funkcjonują przede wszystkim w środowisku edytorów. Nie są to więc oficjalne nazwy. I tak "sierota lub "sierotka" to błąd polegający na zostawieniu na końcu wersu (czyli linii tekstu) jednoliterowego wyrazu. Najczęściej jest to spójnik "i" albo przyimki "z", "w" czy "o". Niektóre osoby zajmujące się edycją tekstu uważają, że żaden przyimek (nie tylko ten jednoliterowy) nie powinien zostać na końcu wiersza i musi zostać przeniesiony do następnej linii tekstu. Wskazuje na to sama nazwa "przyimek", która oznacza przy imieniu, a dawniej imieniem nazywano rzeczownik. "Wdowa" to wyraz występujący samotnie na końcu ostatniego wiersza całego akapitu. Podobnym błędem jest "bękart". Różnica polega jednak na tym, że bękart to już nie jeden wyraz, ale cały ostatni wiersz akapitu, który został przeniesiony na początek następnej strony, a zaraz pod nim zaczyna się kolejna część tekstu wyróżniona kolejnym akapitem.

Wszystkie te określenia to oczywiście metafory, które nawiązują przede wszystkim do zmysłu smaku i wzroku. O kimś, kto nam się podoba, powiemy, że jest "apetyczny". Słodycze z kolei jemy zwykle dla przyjemności. Ich wygląd i smak kojarzą się z beztroską, a nawet pewną grzesznością. Dlatego na mężczyznę, który jest atrakcyjny fizycznie, mówimy "słodziak", "cukiereczek", "ciasteczko" czy zgrubiale "ciacho" - tak, by jeszcze wzmocnić przekaz. Pasztetem z kolei pogardliwie nazywamy osobę naszym zdaniem nieatrakcyjną - najczęściej mówimy tak o kobietach. Nieatrakcyjność wiąże się z tym, że pasztet to niespecjalnie wyszukana potrawa. Dotyczy to zarówno smaku, jak i wyglądu. Pasztet jest czymś tanim i pospolitym, bez formy. Nie bez znaczenia pozostaje też samo brzmienie słowa, które w jakimś stopniu przypomina określenie "szpetny"...

Słowo to przywędrowało do nas z języka niemieckiego, w którym potoczny wyraz "Kippe" oznacza właśnie niedopałek. W polszczyźnie mamy jeszcze jedno określenie "kiep", ale pochodzące już z prasłowiańszczyzny. Oznacza ono kogoś głupiego i nierozgarniętego. A wzięło się od dawnej formy, która oznaczała - mówiąc delikatnie - żeński organ płciowy. Jeszcze w XV wieku nazwanie kogoś "kiepem" było najwyższą obrazą i mogło skutkować sprawą w sądzie...

W słowniku etymologicznym Aleksandra Brucknera znajdziemy informację, że konował to powalający konia dla wałaszenia, czyli kastracji, ponieważ "wałach" to wykastrowany samiec konia. Dawniej nazywano tak wyłącznie weterynarzy i to bez negatywnego nacechowania. Z czasem określenie to stało się pogardliwe i rozciągnięto jego znaczenie na lekarzy w ogóle - oczywiście tych, którym przypisujemy brak umiejętności czy profesjonalizmu... Dlaczego natomiast mówimy, że "robimy kogoś w konia”?

Jeśli ktoś goni w piętkę, to znaczy, że traci sprawność umysłową lub zdolność logicznego rozumowania. Frazeologizm ten pochodzi z gwary myśliwskiej, w której mówi się tak o psach gończych. Jeśli taki pies zwietrzył zwierzynę i podjął trop, ale ruszył za ofiarą w przeciwnym kierunku, to... ruszył w piętkę, stronę pięty, czyli zupełnie nie tak, jak powinien. Nasi przodkowie przenieśli to psie zagubienie na ludzi, którzy postępują błędnie w jakiejś sytuacji lub zupełnie nie wiedzą, co zrobić...