Tłoczone z danych

Czy na emeryturę naprawdę nie oszczędzamy dlatego, że zarabiamy za mało? Okazuje się, że nawet wysokie dochody nie gwarantują oszczędności – kluczowe mogą być psychologia, automatyczne oszczędzanie i sposób zaprojektowania systemu emerytalnego. Z danych tłoczy Tomasz Sulka (Uniwersytet Humboldta). Zapraszają: Patrycja Maciejewicz (Polityka Insight) i Joanna Tyrowicz (GRAPE).
W tym odcinku podcastu GRAPE | Tłoczone z danych rozmawiamy z Tomaszem Sulką z Uniwersytetu Humboldta w Berlinie o tym, dlaczego tak trudno myśleć o pieniądzach, których potrzebować będziemy dopiero za 20, 30 czy 40 lat. Procent składany działa na naszą korzyść, ale jednocześnie odległa emerytura przegrywa w starciu z tym, co możemy kupić i skonsumować dzisiaj. Dlaczego jutro tak często wydaje się lepszym momentem na rozpoczęcie oszczędzania?
Punktem wyjścia są mechanizmy ekonomii behawioralnej: problemy z samokontrolą, inercja, złożoność decyzji i brak informacji zwrotnej. Zobaczymy, dlaczego automatyczny zapis do planów emerytalnych potrafi radykalnie zmienić zachowania oraz gdzie kończy się wolność wyboru, a zaczyna architektura wyboru. Na przykładzie reform w Wielkiej Brytanii sprawdzamy też, czy państwo może skutecznie pomóc nam oszczędzać – i kto ostatecznie ponosi koszt takiej pomocy.
To także rozmowa o tym, czy wyższe dochody rzeczywiście sprzyjają oszczędzaniu, czym są osoby określane jako wealthy hand-to-mouth i dlaczego nawet ludzie zarabiający dużo mogą żyć praktycznie od wypłaty do wypłaty. Dowiesz się, jak działa ekonomia behawioralna w oszczędzaniu, dlaczego system emerytalny może wpływać na nasze decyzje silniej, niż nam się wydaje oraz dlaczego w kwestii emerytury możemy mieć właściwie tylko jedną szansę.
To odcinek o tym:
dlaczego wczesne oszczędzanie i procent składany mogą mieć ogromne znaczenie, nawet jeśli zaczynamy od niewielkich kwot;
jak samokontrola, inercja i preferowanie bieżącej konsumpcji utrudniają nam realizację własnych długoterminowych planów;
dlaczego automatyczny zapis do planu emerytalnego działa tak silnie — i czy to jeszcze wolny wybór, czy już architektura wyboru;
czego reforma systemu emerytalnego w Wielkiej Brytanii może nas nauczyć o zachowaniach oszczędnościowych i odpowiedzialności państwa;
czy dodatkowe składki emerytalne od pracodawcy rzeczywiście są „dodatkowym” świadczeniem, czy część ich kosztu może ostatecznie ponieść pracownik;
dlaczego wysokie dochody nie gwarantują oszczędzania i jak zjawisko wealthy hand-to-mouth zmienia nasze myślenie o finansach osobistych.

🎙 Gość: Tomasz Sulka
Ekonomista z Uniwersytetu Humboldta w Berlinie. W swoich badaniach zajmuje się m.in. ekonomią behawioralną, decyzjami dotyczącymi oszczędzania i inwestowania oraz projektowaniem systemów i produktów emerytalnych z uwzględnieniem psychologicznych barier podejmowania decyzji.

⏱️ Czasówka:
0:00 – Intro
0:48 - Kiedy powinniśmy odłożyć pierwszą kwotę pieniędzy na jesień życia?
5:34 - Jak wpływają mechanizmy psychologiczne na oszczędzanie pieniędzy?
11:10 - Czy mamy instynkt przeciwko oszczędzaniu?
17:48 - Jak można zaprojektować system emerytalny, biorąc pod uwagę ludzką psychologię?
23:18 - Czemu jest przymus oszczędzania?
31:19 - Reformy emerytalne w Wielkiej Brytanii
41:09 - Skutki i szkody systemu emerytalnego
47:41 - Czy różnice w dochodach mają wpływ na skłonność do oszczędzania?
56:17 - Liczba odcinka / Outro

🕹️ Montaż: Maximillian Nosal

🦾 Partnerem technologicznym GRAPE jest Komputronik dla Firm.

Skąd możemy wiedzieć, co się wydarzy w przyszłości? Jak się ją prognozuje? Jaka jest trafność przewidywań ekspertów? Dlaczego jedne prognozy się sprawdzają, a inne nie? Czy da się przewidzieć rewolucję? Skąd możemy wiedzieć, jak nowa technologia wpłynie na naszą rzeczywistość?
Czy liderzy kształtują naszą przyszłość? Skąd rządy, ministerstwa, agencje czy inwestorzy mogą wiedzieć w co inwestować miliardy dolarów? Oraz jakie są mocne i słabe strony studiów nad przyszłością? Jak na te pytania odpowiadają ekonomiści, a jak progności?
Z danych tłoczy futurolog Kacper Nosarzewski. Zaprasza Joanna Tyrowicz.

🎙 Gość: Kacper Nosarzewski
Futurolog. Doradza w dziedzinie foresightu strategicznego przedsiębiorstwom oraz instytucjom międzynarodowym, takim jak UNESCO i UNDP. Wykłada foresight w Akademii Marynarki Wojennej i Akademii Górniczo-Hutniczej.

⏱ Czasówka:
0:00 Początek
0:37 Przyszłość
4:03 Ewangelizatorzy
10:24 Pytania
17:26 Prognozowanie
23:05 Wynalazki
25:59 Komercjalizacja
29:53 Eksperci
36:04 Kryteria
44:29 Postęp
48:36 Widoki
53:21 Numerek

ℹ️ Podcast powstał dzięki wsparciu finansowemu Fundacji Wolności Gospodarczej.

🦾 Partnerem technologicznym GRAPE jest Komputronik dla Firm.

Czy trzeba być bogatym krajem, by nie mieć ubóstwa? Czy w dwudziestej gospodarce świata wypada mówić, że nie wychodzi nam eliminacja tego zjawiska? Czyją twarz ma ubóstwo w Polsce? I dlaczego wśród rodzin wielopokoleniowych ryzyko ubóstwa jest tak wysokie? Z danych tłoczy Adam Suraj. Zapraszają: Patrycja Maciejewicz (Polityka Insight) i Joanna Tyrowicz (GRAPE).
Rozmawiamy z Adamem Surajem o najnowszej odsłonie badań GRAPE nad ubóstwem w Polsce. Przyglądamy się temu, co właściwie oznacza bycie ubogim i na ile potrafimy to zjawisko zmierzyć. Granice ubóstwa są umowne, a różne wskaźniki odpowiadają na różne pytania. Można mieć dochody powyżej minimum egzystencji i nie być w stanie zaspokoić podstawowych potrzeb. Można też wydawać niewiele, bo część potrzeb zaspokaja się poza rynkiem. Czy wobec tego wiemy, ilu ludzi w Polsce żyje w ubóstwie?
Z danych można również wyczytać, jak bardzo różnią się codzienne możliwości gospodarstw ubogich i zamożnych. W tych pierwszych żywność pochłania ponad 40% wydatków, w drugich mniej niż 20%. Czy tak samo jest w przypadku transportu, który przecież ułatwia dostęp do pracy, edukacji czy uczestnictwo w życiu społecznym? A z telefonem łącznością?
Sprawdzamy też, co z ubóstwem robi polityka społeczna. Po wprowadzeniu 500+ ryzyko ubóstwa w rodzinach wielodzietnych wyraźnie spadło, ale rozszerzenie programu i późniejsze podniesienie świadczenia do 800 zł nie przyniosły porównywalnego efektu w miarach ubóstwa relatywnego. Czy trzynaste i czternaste emerytury trafiają do grup, w których ubóstwo jest najczęstsze? Czy lepiej przekazywać pieniądze, czy finansować konkretne dobra i usługi? I czy skuteczność pomocy społecznej powinniśmy mierzyć od razu, czy również po kilkudziesięciu latach, kiedy dorosną dzieci jej beneficjentów?

W tym odcinku:
Czy istnieje jedna obiektywna granica ubóstwa?
Co mierzą różne wskaźniki ubóstwa?
Kto jest najbardziej narażony na ubóstwo w Polsce? 
Dlaczego rodziny wielopokoleniowe wyróżniają się w danych?
Co wydatki na żywność, transport, mieszkanie i łączność mówią o warunkach życia?
Jak wprowadzenie 500+, jego rozszerzenie i waloryzacja wpłynęły na mierzone ubóstwo?
Dlaczego powszechne świadczenia pieniężne mogą przynosić inne rezultaty niż pomoc rzeczowa?
Czy rosnące koszty ogrzewania mogą stworzyć nową grupę osób zagrożonych ubóstwem?
Co oznaczają dwa punkty procentowe, czyli liczba sponsorująca ten odcinek?

🎙 Gość: Adam Suraj
Ekonomista z dyplomami z SGH i Barcelona Graduate School of Economics. Związał się z GRAPE i zajmuje się empiryczną ekonomią pracy oraz analizą polityk publicznych. Współtworzył prezentowany w odcinku raport o ubóstwie w Polsce.

🦾 Partnerem technologicznym GRAPE jest Komputronik dla Firm.

Jak inflacja, stopy procentowe i decyzje banku centralnego tworzą niewidzialne transfery? Kto na nich zyskuje: młodzi kredytobiorcy, starsi oszczędzający, pracownicy czy przedsiębiorcy? Z danych tłoczy Michał Brzoza-Brzezina (SGH). Zapraszają: Patrycja Maciejewicz (Polityka Insight) i Piotr Żoch (GRAPE).
Jak modele makroekonomiczne pozwalają zobaczyć to, czego nie widać w prostych statystykach: kto naprawdę płaci za inflację, komu pomaga luźna polityka pieniężna i dlaczego brak decyzji banku centralnego też może być decyzją? To rozmowa o tym, jak działa polityka pieniężna, jak globalne szoki gospodarcze wpływają na dobrobyt i dlaczego w ekonomii nawet cisza potrafi redystrybuować.
Dowiesz się, dlaczego młodzi ludzie mogą zyskiwać na niższych stopach procentowych, starsi tracić na inflacji, a szoki po pandemii mogły uderzyć w biedniejszych, jednocześnie wzmacniając bogatszych właścicieli aktywów. Brzmi jak ekonomiczne kasyno? Spokojnie, tu stawką jest nie ruletka, tylko zrozumienie, jak działa gospodarka, banki centralne i redystrybucja dochodu.
To odcinek o tym:
jak niewidzialne transfery powstają bez nowych ustaw, podatków i oficjalnych przelewów,
dlaczego polityka pieniężna nie jest neutralna dla kredytobiorców, oszczędzających, pracujących i emerytów,
kto zyskuje, a kto traci, gdy bank centralny obniża stopy procentowe albo zwleka z reakcją na inflację,
jak modele makroekonomiczne symulują strefę euro i pokazują ukryte efekty decyzji gospodarczych,
dlaczego szoki podażowe po pandemii i wzrost inflacji mogły inaczej dotknąć młodych, biednych, starszych i bogatych,
czy bank centralny powinien brać pod uwagę redystrybucję dochodu, czy trzymać się przede wszystkim celu inflacyjnego.

🎙️ Gość: Michał Brzoza-Brzezina
Ekonomista z Szkoły Głównej Handlowej. Zajmuje się makroekonomią i polityką pieniężną. 

⏱️️ Czasówka:
00:00 - Intro: pieniądze, których nie widać
00:52 - Co naprawdę dostajemy od państwa?
06:55 - Pokolenia kontra polityka gospodarcza
12:54 - Ekonomiczne Simsy, czyli symulowanie strefy euro
18:46 - Kawa na ławę z polityką pieniężną
25:55 - Czy bank centralny działa na ślepo?
30:01 - Szok podażowy: mniej, drożej, nierówno
37:06 - Co powinien zrobić bank centralny podczas szoku?
45:30 - Kryształowa kula modeli ekonomicznych
50:55 - Liczba odcinka i outro

🕹️ Montaż: Maximillian Nosal

🦾 Partnerem technologicznym GRAPE jest Komputronik dla Firm.

Czy w Polsce naprawdę brakuje mieszkań, czy raczej nie umiemy ich dobrze dopasować? I dlaczego problem dotyczy nie tylko najbiedniejszych, ale też klasy średniej? Z danych tłoczy Adam Czerniak (SGH). Zapraszają: Patrycja Maciejewicz (Polityka Insight) i Joanna Tyrowicz (GRAPE).   
W tym odcinku rozmawiamy jednym z najgłośniejszych pojęć w debacie o mieszkalnictwie: luce czynszowej. Adama Czerniaka pytamy, dlaczego wpada w nią aż 35% gospodarstw domowych w Polsce? Czemu najbardziej narażeni są samodzielni rodzice i rodziny wielodzietne? Czy praca i regularne dochody wystarczą na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych? Jak mają się do tego rosnące ceny mieszkań, czynszów i energii? 
Sprawdzamy, co o właściwie oznaczają „minimalne potrzeby mieszkaniowe”? Ile zależy od tego, jak skonstruowany jest rynek mieszkaniowy, od przyjętych norm społecznych i tego, jak mierzymy problem? Co jeśli część kryzysu wynika z tego, że zaczęliśmy inaczej definiować „godne warunki życia”? Dowiesz się także, jakie polityki mieszkaniowe naprawdę działają, a które tylko brzmią dobrze.
To odcinek o tym:
co mierzy luka czynszowa i czym się różni od ubóstwa mieszkaniowego;
dlaczego luka czynszowa to nie tylko problem biedy, ale też struktury rynku mieszkaniowego;
dlaczego kawalerka dla jednej osoby może być uznana za przeludnioną;
kto najczęściej wpada w lukę mieszkaniową;
jak średnie krajowe ceny mieszkań mogą zniekształcać obraz;
jak różne modele mieszkalnictwa w Europie wpływają na dostępność mieszkań;
dlaczego „średnie dane” mogą zniekształcać realny obraz rynku.

🎙️ Gość: Adam Czerniak
Ekonomista ze Szkoły Głównej Handlowej, badacz rynku mieszkaniowego i współtwórca metodologii mierzenia luki czynszowej. Zastępca Prezesa Krajowego Zasobu Nieruchomości.

⏱️ Czasówka:
00:00 - Intro
00:51 - Co to jest luka czynszowa?
05:00 - Jak wygląda skala problemu
10:09 - Minimalne potrzeby mieszkaniowe
15:03 - Kto najbardziej odczuwa kryzys
20:50 - Jak mierzyć potrzeby mieszkaniowe
26:18 - Dlaczego nie widzimy problemu
33:12 - Skąd biorą się zmiany na rynku
41:25 - Jak zmniejszyć lukę czynszową
49:42 - Polityki mieszkaniowe w praktyce
53:33 - Kogo naprawdę dotyczy problem
57:28 - Ile trwa poprawa sytuacji
1:09:16 - Liczba odcinka i zakończenie

🕹️ Montaż: Maximillian Nosal

🦾 Partnerem technologicznym GRAPE jest Komputronik dla Firm.