To Bardziej Skomplikowane

W dzisiejszym odcinku rozmawiam z prof. Piotrem Augustyniakiem o poczuciu "ja", granicach naszej sprawczości, akceptacji oraz o tym, czy życie ma sens i w jaki sposób możemy go odnajdywać lub nadawać.

Choć na co dzień mamy poczucie, że istnieje w nas trwałe "ja", które podejmuje decyzje i kieruje naszym życiem, bliższe przyjrzenie się temu doświadczeniu szybko komplikuje ten obraz. Nasza tożsamość jest kształtowana przez język, kulturę, relacje społeczne oraz procesy psychiczne, których często nie jesteśmy świadomi. Czy w takim razie "ja" jest czymś trwałym i autonomicznym, czy raczej konstrukcją, która pomaga nam zachować poczucie ciągłości oraz panowania nad zmiennym i nieprzewidywalnym światem?

W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać o poczuciu "ja", sprawczości i sensie życia z Piotrem Augustyniakiem, filozofem, eseistą i profesorem Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, a także autorem książki "Boga nie ma, jest życie". Rozmawiamy m.in. o tym, w jaki sposób język i kultura kształtują naszą tożsamość, dlaczego utożsamiamy się z własnymi myślami, czy naprawdę kontrolujemy podejmowane decyzje oraz czy możliwe jest doświadczenie rzeczywistości, w którym znika wyraźny podział na "ja" i świat. Zastanawiamy się także nad znaczeniem akceptacji, świadomością własnej śmiertelności oraz tym, czy sens życia można odnaleźć, czy raczej sami próbujemy go swojemu życiu nadać.

W tej rozmowie poruszamy m.in. następujące kwestie:

- Dlaczego poczucie trwałego "ja" można rozumieć jako konstrukt językowy i społeczny oraz jaką rolę odgrywa ono w budowaniu odpowiedzialności, ciągłości i poczucia bezpieczeństwa.
- W jakim stopniu nasze pragnienia, przekonania i tożsamość są kształtowane przez kulturę, innych ludzi oraz mechanizm naśladownictwa opisywany przez René Girarda.
- Czym może być "źródłowe doświadczenie życia" oraz czy możliwe jest doświadczenie, w którym słabnie podział na poznający podmiot i poznawany świat.
- Czy medytacja, uważność lub inna praktyka może pomóc w zauważaniu własnych konstruktów mentalnych oraz dlaczego sztywne metody mogą paradoksalnie wzmacniać poczucie "ja".
- Jak pogodzić realną ludzką sprawczość z faktem, że nasze decyzje zależą od nieświadomości, wcześniejszych doświadczeń i procesów, których nie kontrolujemy.
- Czym jest radykalna akceptacja w filozofii Nietzschego, jak świadomość śmierci może zmieniać sposób życia oraz dlaczego sens być może nie jest czymś, co odkrywamy, lecz czymś, co sami nadajemy swojej egzystencji.
---------
dr hab. Piotr Augustyniak, prof. UEK, jest filozofem, eseistą i profesorem Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie. Specjalizuje się w problematyce z pogranicza filozofii człowieka, metafizyki, filozofii religii oraz teorii nowoczesności. W swoich pracach odwołuje się m.in. do Nietzschego, Heideggera, Mistrza Eckharta, Lutra i Platona.
Jest autorem książek "Inna boskość", "Istnienie jest Bogiem, ja jest grzechem", "Homo Polacus", "Aporetyczna nieśmiertelność", "Trans" oraz "Jezus Niechrystus". Jego ostatnia książka, "Boga nie ma, jest życie", ukazała się w 2025 roku nakładem wydawnictwa Znak Literanova. Autor podejmuje w niej temat duchowości poza instytucjonalną religią, doświadczenia kairosu oraz możliwości pełniejszego przeżywania skończonego życia.
Strona Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie:
https://gap.uek.krakow.pl/blog/pracownicy/dr-hab-piotr-augustyniak-prof-uek/
---------
Rozdziały:
00:00:00 Wstęp
00:00:56 Czym jest poczucie "ja"?
00:02:54 "Ja" jako konstrukt społeczny
00:07:47 Dlaczego utożsamiamy się z myślami?
00:10:21 Jak kultura projektuje naszą tożsamość
00:12:03 Źródłowe doświadczenie życia
00:14:11 Dlaczego nie da się go zdefiniować?
00:18:24 Uważność a doświadczenie bez "ja"
00:22:25 Czy potrzebujemy praktyki?
00:24:18 Czy można tego nauczyć?
00:27:02 Coaching, metody i iluzja kontroli
00:28:55 Czym jest nasza sprawczość?
00:31:35 Czy kontrolujemy własne decyzje?
00:38:41 Radykalna akceptacja życia
00:41:30 Akceptacja a możliwość zmiany
00:42:33 Bycie ku śmierci
00:45:54 Czy życie ma sens?
00:48:08 Życie bez ostatecznego celu
00:51:20 Niezwykłość w zwyczajności
00:53:44 Zakończenie

Nazywam się Michał Szyc, a to jest podcast "To Bardziej Skomplikowane".
Jeśli uważasz, że analityczne i merytoryczne rozmowy są w internecie potrzebne, zostaw subskrypcję i łapkę w górę, aby pomóc temu materiałowi w przebiciu się przez algorytmy.

Wsparcie projektu (Patronite): https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane

W dzisiejszym odcinku rozmawiam z prof. Agnieszką Pollo o granicach obserwowalnego Wszechświata, o tym, czego nie jesteśmy w stanie zobaczyć, oraz o tym, jak astronomia próbuje poznawać rzeczywistość znajdującą się poza zasięgiem naszych teleskopów.

Pomimo coraz dokładniejszych teleskopów i rosnącej ilości danych obraz Wszechświata, którym dysponujemy, wciąż pozostaje niepełny. Wynika to nie tylko z ogromnej skali kosmosu, lecz także z ograniczeń naszych instrumentów oraz faktu, że obserwujemy przede wszystkim świecącą materię, podczas gdy rusztowanie wielkoskalowej struktury Wszechświata tworzy głównie niewidoczna ciemna materia.
W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać o granicach obserwacji Wszechświata z prof. Agnieszką Pollo, astrofizyczką, zastępczynią dyrektora Narodowego Centrum Badań Jądrowych ds. naukowych oraz profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego. Rozmawiamy m.in. o kosmicznej sieci, mapowaniu galaktyk, przesunięciu ku czerwieni, ciemnej materii, napięciach kosmologicznych, modelu Lambda-CDM, galaktykach, których niemal nie widzimy, oraz roli sztucznej inteligencji w analizie danych astronomicznych.

W tej rozmowie poruszamy m.in. następujące kwestie:

- W jaki sposób z niewielkich zaburzeń gęstości we wczesnym Wszechświecie powstała kosmiczna sieć oraz dlaczego do wyjaśnienia jej struktury potrzebujemy ciemnej materii i ciemnej energii.
- Jak astronomowie tworzą trójwymiarowe mapy Wszechświata na podstawie płaskich obrazów nieba, przesunięcia ku czerwieni oraz pomiarów spektroskopowych i fotometrycznych.
- W jaki sposób soczewkowanie grawitacyjne pozwala badać niewidoczną materię oraz co napięcia S8 i Hubble’a mogą mówić o ograniczeniach obecnego modelu kosmologicznego.
- Dlaczego w ultrafiolecie, świetle widzialnym i podczerwieni możemy zobaczyć inną kosmiczną sieć oraz jak wpływa to na możliwość uprawiania precyzyjnej kosmologii.
- Czy sztuczna inteligencja może znaleźć w ogromnych zbiorach danych astronomicznych anomalie, których wcześniej nie potrafiliśmy przewidzieć ani nazwać.
---------
prof. dr hab. Agnieszka Pollo to astrofizyczka, zastępczyni dyrektora Narodowego Centrum Badań Jądrowych ds. naukowych oraz profesor w Obserwatorium Astronomicznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. W swojej pracy badawczej zajmuje się kosmologią obserwacyjną, statystyką wielkoskalowej struktury Wszechświata, ewolucją galaktyk, wielowymiarową analizą danych oraz astroinformatyką.
Była członkinią komitetu sterującego międzynarodowego przeglądu galaktyk VIPERS, kieruje polskim konsorcjum projektu LSST związanego z Obserwatorium Very C. Rubin oraz polskim udziałem w projekcie POLAR-2. Prowadzone przez nią badania pomagają lepiej zrozumieć rozmieszczenie galaktyk, rozwój kosmicznej sieci oraz ograniczenia wynikające z tego, że znaczną część materii we Wszechświecie możemy badać jedynie pośrednio.
Wikipedia: https://pl.wikipedia.org/wiki/Agnieszka_Pollo
Strona NCBJ: https://www.ncbj.gov.pl/index.php/aktualnosci/profesor-agnieszka-pollo-objela-funkcje-zastepcy-dyrektora-ncbj-ds-naukowych
-------
Rozdziały:
00:00:00 Wstęp
00:01:00 Czym jest kosmiczna sieć?
00:03:38 Rozmiar i ewolucja struktury Wszechświata
00:06:05 Ciemna materia i ciemna energia
00:09:56 Jak tworzymy mapę Wszechświata
00:12:13 Przesunięcie ku czerwieni
00:15:44 Pył i granice obserwacji
00:18:24 Spektroskopia a pomiary fotometryczne
00:21:02 Jak mierzymy niewidzialną ciemną materię
00:23:20 Soczewkowanie grawitacyjne
00:26:07 Napięcia S8 i Hubble’a
00:32:33 Dlaczego model Lambda-CDM działa "rozczarowująco dobrze"
00:35:35 Symulacje, galaktyki i ciemna materia
00:38:30 Galaktyki o niskiej jasności powierzchniowej
00:40:11 Czy w różnych zakresach widzimy inną kosmiczną sieć?
00:40:59 Sztuczna inteligencja w astronomii
00:46:21 "Garbage in, garbage out"
00:47:25 Szukanie anomalii i rola ludzkiej percepcji
00:50:13 Czego możemy oczekiwać po nowych obserwacjach?
--------
Nazywam się Michał Szyc, a to jest podcast "To Bardziej Skomplikowane".
Jeśli uważasz, że analityczne i merytoryczne rozmowy są w internecie potrzebne, zostaw subskrypcję i łapkę w górę, aby pomóc temu materiałowi w przebiciu się przez algorytmy.
Wsparcie projektu (Patronite): https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane

W dzisiejszym odcinku rozmawiam z prof. Janem Kamińskim o tajemnicach ludzkiego mózgu, ograniczeniach pamięci roboczej oraz o tym, dlaczego nasza rzeczywistość to tak naprawdę kontrolowana halucynacja.  

Pomimo naszej rosnącej wiedzy o ludzkim mózgu, wciąż kryje on wiele tajemnic, a jego pełne zrozumienie wymaga nieustannych badań. Wynika to oczywiście z ogromnej złożoności tego narządu i potrzeby interdyscyplinarnego podejścia. W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać o ludzkim mózgu z prof. Janem Kamińskim, kierownikiem Pracowni Neurofizjologii Umysłu w Instytucie Nenckiego oraz specjalistą w zakresie neurofizjologii poznawczej i mechanizmów pamięci roboczej badanych na poziomie pojedynczych neuronów. Rozmawiamy m.in. o neuronach, emergentnych właściwościach sieci w mózgu, pamięci roboczej, a także kodowaniu predykcyjnym i roli sztucznej inteligencji w neurobiologii. 
W tej rozmowie poruszamy m.in. następujące kwestie:
- Na czym polega unikalność komórek konceptu i jak bada się je za pomocą elektrod wszczepianych bezpośrednio do mózgu. 
- Jak ograniczona pojemność pamięci roboczej wpływa na naszą wielozadaniowość i dlaczego uwaga działa jak wąskie gardło. 
- W jaki sposób z pojedynczych neuronów rodzą się emergentne właściwości sieci w ludzkim mózgu.
- Dlaczego nasz mózg tak często nas oszukuje i co to ma wspólnego z uwagą oraz ADHD.
----------
prof. Jan Kamiński to neurofizjolog i kierownik Pracowni Neurofizjologii Umysłu w Instytucie Nenckiego. W swojej pracy badawczej zajmuje się mechanizmami pamięci roboczej, kodowaniem informacji oraz aktywnością neuronalną. Prowadzi unikalne w skali kraju rejestracje aktywności pojedynczych neuronów w ludzkim mózgu, współpracując przy inwazyjnych procedurach diagnostycznych pacjentów z lekooporną epilepsją (stereo-EEG) oraz chorobą Parkinsona. To właśnie dzięki ścisłej współpracy z polskimi klinikami neurochirurgicznymi i szpitalami, jego pracownia ma możliwość prowadzenia tych niezwykle rzadkich i skomplikowanych badań. Jego projekty naukowe skupiają się na tzw. komórkach pojęciowych oraz zaangażowaniu układu dopaminergicznego w procesy poznawcze
Strona Instytutu:https://nencki.edu.pl/pl/laboratories/pracownia-neurofizjologii-umyslu/
---------
Rozdziały:
00:00:00 Wstęp
00:01:04 Złożoność pojedynczego neuronu
00:04:16 Kanały potasowe ludzkiego mózgu
00:06:06 Komórki konceptu i Gwiezdne Wojny
00:11:46 Sygnał a szum w badaniach
00:16:04 Badanie neuronów przy epilepsji
00:20:40 Właściwości emergentne i atraktory
00:25:55 Granice pamięci roboczej
00:30:40 Uwaga, świadomość i dopamina
00:33:47 ADHD i mit multitaskingu
00:36:04 Pasmo beta jako nośnik uwagi
00:40:48 Kodowanie predykcyjne
00:46:48 Mózg a halucynacja
00:51:24 Rola AI w neuronauce  
---------
Nazywam się Michał Szyc, a to jest podcast "To Bardziej Skomplikowane".
Jeśli uważasz, że analityczne i merytoryczne rozmowy są w internecie potrzebne, zostaw subskrypcję i łapkę w górę, aby pomóc temu materiałowi w przebiciu się przez algorytmy.
Wsparcie projektu (Patronite): https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane

Czy nasz wszechświat może istnieć we wnętrzu czarnej dziury? Okazuje się, że taka hipoteza może być nie tylko sensowna z matematycznego punktu widzenia, ale dawałaby także przewidywania, które potencjalnie można by przetestować. W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać na ten temat z dr. Nikodemem Popławskim, fizykiem teoretycznym z University of New Haven, zajmującym się kosmologią i ogólną teorią względności, a także twórcą modelu, w którym czarne dziury mogą tworzyć wszechświaty po drugiej stronie horyzontu zdarzeń. 
W tej rozmowie poruszamy m.in. następujące kwestie:
- Jak uwzględnienie kwantowego spinu cząstek i skręcenia czasoprzestrzeni rozwiązuje największy problem ogólnej teorii względności (zapobiegając powstaniu nieskończonej osobliwości). 
- Na czym dokładnie polega mechanizm Wielkiego Odbicia.  Skąd wzięła się potężna masa wszechświata i jak naturalnie wyjaśnić kosmiczną inflację.
- Co ten model mówi nam o naturze ciemnej energii oraz dlaczego wokół nas brakuje antymaterii.  
---------
dr Nikodem Popławski to fizyk teoretyczny pracujący na University of New Haven. W swojej pracy badawczej zajmuje się między innymi kosmologią, ogólną teorią względności oraz teorią grawitacji Einsteina-Cartana. Jest autorem modelu, w którym ekstremalne siły grawitacyjne doprowadzają do gwałtownego odbicia zapadającej się materii wewnątrz czarnej dziury, co generuje narodziny nowego wszechświata. Jego badania oferują naturalne matematyczne wyjaśnienia dla kosmicznej inflacji, strzałki czasu, a także problemu asymetrii materii i antymaterii. 
Strona: https://www.nikodempoplawski.com/
Wikipedia: https://pl.wikipedia.org/wiki/Nikodem_Pop%C5%82awski
--------
Rozdziały:
00:00:00 Wstęp
00:01:18 Problem nieskończoności w fizyce
00:03:47 Skręcenie czasoprzestrzeni
00:07:49 Czym jest spin cząstek?
00:11:41 Mechanika Wielkiego Odbicia
00:15:38 Wszechświat za horyzontem zdarzeń
00:17:08 Kształt naszego wszechświata
00:20:23 Hipotetyczna biała dziura
00:23:23 Produkcja masy z próżni
00:25:45 Kosmiczna inflacja z jednego parametru
00:28:45 Entropia i paradoks informacji
00:31:48 Skąd bierze się strzałka czasu?
00:36:41 Fluktuacje termodynamiczne i promieniowanie tła
00:39:37 Weryfikacja modelem satelity Planck
00:45:18 Krytyka modelu i potencjalne luki
00:48:15 Rozmiar elektronu i fizyka w mikroskali
00:54:52 Czy nasz wszechświat się obraca?
01:00:05 Gdzie podziała się antymateria? 
--------
Nazywam się Michał Szyc, a to jest podcast "To Bardziej Skomplikowane".Jeśli uważasz, że analityczne i merytoryczne rozmowy są w internecie potrzebne, zostaw subskrypcję i łapkę w górę, aby pomóc temu materiałowi w przebiciu się przez algorytmy.
Wsparcie projektu (Patronite): https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane

Dlaczego nasze subiektywne doświadczenie wciąż umyka nauce? W dzisiejszym odcinku rozmawiam z prof. Markiem Pokropskim o świadomości, szukając odpowiedzi na pytania, które od lat definiują granice ludzkiego poznania.

Świadomość wciąż stanowi jeden z największych problemów, z jakimi mierzy się współczesna nauka. Z jednej strony jest to zagadnienie całkowicie fundamentalne, bo wszystko, czego możemy w ogóle doświadczyć, jest nierozerwalnie związane ze świadomym stanem. Z drugiej strony nie mamy obecnie dobrej teorii, która tłumaczyłaby, dlaczego w ogóle pojawia się świadome doświadczenie. Jest to moim zdaniem temat niezwykle ważny, dlatego że nie tylko stanowi on ogromną lukę w naszym rozumieniu świata, ale także niesie za sobą ogromne implikacje moralne. W dzisiejszym odcinku miałem przyjemność porozmawiać właśnie o świadomości z prof. Markiem Pokropskim. Rozmawiamy o naturze subiektywnych doznań, badaniach nad sztuczną inteligencją, granicach redukcjonizmu, a także o współczesnych teoriach tłumaczących fenomen ludzkiego umysłu.
-------
Prof. Marek Pokropski to wykładowca i badacz pracujący na Wydziale Filozofii Uniwersytetu Warszawskiego. W swojej pracy badawczej zajmuje się fenomenologią, filozofią umysłu oraz kognitywistyką, a także pytaniami o naturę świadomości. Jest autorem prac, w których analizuje procesy poznawcze, strukturę czasu w percepcji oraz ograniczenia ujmowania umysłu wyłącznie jako systemu przetwarzającego informacje, pomagając nam lepiej zrozumieć, co to znaczy być świadomym.
Strona UW: https://filozofia.uw.edu.pl/pracownik/marek-pokropski/?homepage
--------
Rozdziały:
00:00:00 Wstęp i zapowiedź rozmowy
00:01:03 Czym jest świadomość
00:03:14 Język a doświadczenie
00:05:43 Trudny problem świadomości
00:09:28 Świadomość a inteligencja
00:11:34 Znaczenie biologii
00:13:03 Metafora komputera
00:18:36 Jak badać umysł
00:21:40 Granice introspekcji
00:29:11 Redukcjonizm i emergencja
00:35:15 Wolna wola a determinizm
00:42:31 Teorie świadomości
00:45:23 Kontrolowana halucynacja
00:52:56 Korelaty neuronalne
00:57:04 Prawa zwierząt i AI
01:03:27 Testowanie świadomości
01:06:23 Podsumowanie i pożegnanie
-------
Nazywam się Michał Szyc, a to jest podcast "To Bardziej Skomplikowane". Jeśli uważasz, że analityczne i merytoryczne rozmowy są w internecie potrzebne, zostaw subskrypcję i łapkę w górę, aby pomóc temu materiałowi w przebiciu się przez algorytmy.
Wsparcie projektu (Patronite): https://patronite.pl/tobardziejskomplikowane