Wszechnica FWW - Historia

Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [21 październik 2026 r.]Czy największe mocarstwa znów próbują urządzać świat ponad głowami mniejszych państw? Czy powraca logika stref wpływów, w której o bezpieczeństwie jednych krajów decydują przywódcy innych?
Rozmowę Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim otwiera fragment „Jałty” Jacka Kaczmarskiego. To nieprzypadkowy punkt wyjścia. Rozmówcy wracają do konferencji z 1945 roku, podczas której wielkie mocarstwa ustalały powojenny porządek Europy, i pytają, czy podobny sposób myślenia może powracać dzisiaj.
Jerzy Marek Nowakowski przypomina, że istotą Jałty było nie tylko zakończenie wojny, ale również przyjęcie zasady, że największe państwa mogą wyznaczać strefy wpływów i decydować o losach krajów, które same nie uczestniczą w tych ustaleniach.
Właśnie z tej perspektywy rozmówcy analizują możliwość spotkania przywódców USA, Chin i Rosji oraz pytają, co taki format oznaczałby dla Europy i Ukrainy.
W rozmowie pojawia się teza, że Rosja swoją pozycję mocarstwową w dużej mierze buduje poprzez konsekwentne używanie siły militarnej. Nowakowski odwołuje się do wojny z Gruzją, agresji przeciwko Ukrainie oraz rosyjskiego przekonania, że mocarstwo ma prawo ingerować w państwa znajdujące się w jego otoczeniu.
Ale problem nie dotyczy wyłącznie Rosji.
Rozmówcy zastanawiają się, czy również Stany Zjednoczone coraz częściej zaczynają patrzeć na świat przez pryzmat własnej strefy interesów, a nie dotychczasowej roli gwaranta szerszego ładu międzynarodowego.
Sporo miejsca zajmuje pytanie o Europę.
Czy Europa pozostanie obiektem gry innych mocarstw, czy może sama stać się jednym z głównych graczy? Nowakowski argumentuje, że pod względem potencjału gospodarczego, demograficznego, technologicznego i militarnego Europa ma możliwości, by działać znacznie bardziej samodzielnie.
Problemem jest jednak brak wystarczającej integracji politycznej i obronnej.
W tym kontekście rozmowa wraca wielokrotnie do wojny w Ukrainie. Rozmówcy analizują, jakie konsekwencje dla całego kontynentu miałoby narzucenie Ukrainie rozwiązania wypracowanego bez jej udziału oraz jak silnie bezpieczeństwo Ukrainy jest dziś powiązane z bezpieczeństwem Europy.
Pojawia się również pytanie o Chiny.
Zdaniem Nowakowskiego Pekinowi zależy przede wszystkim na utrwaleniu pozycji jednego z głównych światowych mocarstw. Chiny mają własne interesy w Azji, wokół Tajwanu i w relacjach z Rosją oraz Stanami Zjednoczonymi. Jednocześnie ich siła wynika nie tylko z potencjału militarnego, ale przede wszystkim z gospodarki, technologii, handlu i kontroli nad częścią kluczowych surowców.
W potencjalnym układzie największych graczy brakuje jednak jeszcze jednego państwa - Indii.Indie szybko rosną gospodarczo i demograficznie, prowadzą własną politykę i starają się utrzymywać relacje zarówno z Zachodem, jak i z Rosją. Rozmówcy podkreślają, że New Delhi nie da się łatwo wpisać w cudzą strefę wpływów.
W dalszej części rozmowy pojawia się także temat zależności gospodarczych i energetycznych. Nowakowski przywołuje przykład Armenii, gdzie mimo prób politycznego oddalania się od Rosji gospodarka, infrastruktura i energetyka pozostają z nią mocno związane.
Jerzy Marek Nowakowski - historyk, publicysta i dyplomata, były ambasador RP, specjalizujący się w polityce zagranicznej, bezpieczeństwie międzynarodowym i problematyce Europy Wschodniej.
Piotr Szczepański - prezes Fundacji Wspomagania Wsi, prowadzący cykl „Rozmowy Wszechnicy”, w którym wraz z zaproszonymi gośćmi komentuje najważniejsze wydarzenia międzynarodowe i społeczne.
#NowaJałta #Geopolityka #Ukraina #Rosja #USA #Chiny #Europa #Indie #StrefyWpływów #Bezpieczeństwo #RozmowyWszechnicy #WszechnicaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/

Wykład Tomasza Jastruna w ramach Kawiarni Naukowej 1a w Wawerskim Centrum Kultury [15 października 2026 r.] Czy trzeba być pisarzem, żeby warto było pisać? Tomasz Jastrun odpowiada na to pytanie z perspektywy człowieka, dla którego pisanie stało się nie tylko zawodem, ale też sposobem porządkowania życia, zapamiętywania, radzenia sobie z trudnymi doświadczeniami i nadawania sensu temu, co się wydarza.Spotkanie zaczyna od własnej historii. Dorastał w rodzinie pisarskiej – jego ojciec Mieczysław Jastrun był poetą i prozaikiem, matka Mieczysława Buczkówna poetką i autorką książek dla dzieci. Sam z czasem zaczął próbować niemal wszystkich form: pisał wiersze, powieści, reportaże, felietony, wywiady, scenariusze i dzienniki.Jedna rzecz pozostaje niezmienna: pisze codziennie.Jak mówi, wcale nie uważa się za wyjątkowo pracowitego. Pisze raczej niewiele, ale systematycznie. Z pojedynczych linijek, obserwacji i krótkich zapisów z czasem powstają całe książki. To prosta zasada, którą można zastosować nie tylko w literaturze: ważniejsza od jednorazowego wysiłku bywa regularność.Pisanie jest jednak dla Jastruna czymś znacznie więcej niż metodą pracy.Opowiada o momentach, w których zapis pomagał mu radzić sobie z własnym cierpieniem. Jednym z najważniejszych tematów spotkania staje się depresja i możliwość przekształcenia osobistego doświadczenia w opowieść.Jastrun mówi o tym bardzo osobiście: kiedy choroba była szczególnie ciężka, zapisywanie własnych stanów pomagało mu przetrwać. Z tych doświadczeń powstały później książki, m.in. „Rzeka podziemna” oraz „Rok szczura”.Pojawia się tu ważna myśl: nieszczęście może stracić część swojej siły, kiedy uda się je nazwać i uczynić tematem. Pisanie nie sprawia, że trudne doświadczenie znika, ale może pozwolić spojrzeć na nie z innej perspektywy i nadać mu formę.Podobną rolę może pełnić dziennik.Jastrun prowadził zapiski przez dziesięciolecia i dziś wraca do nich, przygotowując książki. Dawny zapis pozwala zobaczyć nie tylko wydarzenia, lecz także samego siebie sprzed lat – człowieka myślącego i odczuwającego zupełnie inaczej niż dzisiaj.Pamięć okazuje się przy tym zawodnym narzędziem. Wspomnienia przesuwają się, mieszają, zacierają, a czasem zostają wyparte. Dokument, dziennik, list czy fotografia może nagle przypomnieć rzeczy, których człowiek już nie pamięta – albo które pamięta zupełnie inaczej.Jastrun opowiada o tym również przy okazji pracy nad książką o domu pisarzy, w którym dorastał. Rozmowy z pisarzami związanymi z okresem stalinizmu pokazały mu, jak silnie ludzie potrafią wypierać niewygodne lub bolesne fragmenty własnej przeszłości. Zachowane teksty i dokumenty pozwalały skonfrontować późniejsze wspomnienia z tym, co naprawdę zostało zapisane.W wykładzie pojawia się także pytanie: skąd brać tematy?Według Jastruna ogromnym źródłem jest własne życie. Nie oznacza to prostego przepisywania autobiografii. Czasem wystarczy drobne wydarzenie, zasłyszana historia, spotkanie albo wspomnienie, które staje się pierwszą iskrą dla zupełnie nowej opowieści.Tomasz Jastrun – poeta, prozaik, eseista, dziennikarz i krytyk literacki, absolwent polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego. Autor tomów poetyckich, powieści, reportaży, dzienników i felietonów. Publikował m.in. w paryskiej „Kulturze”, „Rzeczpospolitej”, „Newsweeku”, „Zwierciadle” i „Przeglądzie”. W latach 1990–1994 kierował Instytutem Polskim w Sztokholmie i pełnił funkcję attaché kulturalnego.#TomaszJastrun #CzyWartoPisać #Pisanie #Dziennik #Pamięć #Wspomnienia #Literatura #Autobiografia #KawiarniaNaukowa1a #WawerskieCentrumKultury #WszechnicaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/

Rozmowa Piotra Szczepańskiego z Jerzym Markiem Nowakowskim w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [14 października 2026 r.]Czy kilka dni dostaw rosyjskiego diesla jest warte osłabienia sankcji wobec Rosji? Czy Stany Zjednoczone pozostają wiarygodnym sojusznikiem Europy? I czy Polska jest przygotowana na świat, w którym amerykańskie gwarancje bezpieczeństwa przestają być oczywistością?
W kolejnej rozmowie z cyklu #RozmowyWszechnicy Piotr Szczepański rozmawia z Jerzym Markiem Nowakowskim o polityce Donalda Trumpa, wojnie w Ukrainie, strategicznym znaczeniu paliw i przyszłości bezpieczeństwa europejskiego.
Punktem wyjścia jest diesel - paliwo, bez którego nie funkcjonują transport, rolnictwo, przemysł ani współczesne armie. Rosnące ceny i niedobory paliwa stają się problemem gospodarczym, ale również politycznym. Zapowiedź zakupu rosyjskiego diesla przez Stany Zjednoczone rodzi pytania nie tylko o rzeczywiste znaczenie takich dostaw dla amerykańskiego rynku, lecz przede wszystkim o ich konsekwencje dla polityki sankcyjnej wobec Rosji.
Czy Donald Trump próbuje rozwiązać kryzys paliwowy, czy raczej wysyła polityczny sygnał do amerykańskich wyborców? Co oznacza traktowanie sankcji jako elementu negocjacji z Moskwą? I jaką cenę za krótkoterminowe interesy gospodarcze mogą zapłacić Ukraina i Europa?
Rozmówcy analizują również zmieniające się priorytety amerykańskiej polityki zagranicznej. Przyglądają się różnym nurtom politycznym w otoczeniu Donalda Trumpa - od zwolenników izolacjonizmu po tych, którzy za najważniejsze wyzwanie dla USA uznają rywalizację z Chinami. Zastanawiają się, jakie miejsce w tych koncepcjach zajmuje Europa i czy w przyszłości może nadal liczyć na amerykańską obecność wojskową.
W rozmowie poruszamy między innymi:
- Diesel jako narzędzie polityki - dlaczego paliwo stało się strategicznym zasobem i jakie znaczenie mają zapowiadane dostawy z Rosji?
- Donald Trump i polityka „America First” - czy interesy USA i europejskich sojuszników coraz bardziej się rozchodzą?
- Wojna w Ukrainie - jakie konsekwencje mogą mieć ograniczenia amerykańskiego wsparcia wywiadowczego i dostaw uzbrojenia?
- Sankcje wobec Rosji - czy stają się kartą przetargową w negocjacjach politycznych?
- Bezpieczeństwo Europy - dlaczego własne systemy rozpoznania satelitarnego, obrona przeciwrakietowa i niezależność technologiczna są równie ważne jak czołgi i samoloty?
- Polska i NATO - na ile możemy polegać na amerykańskich bazach wojskowych i jak w praktyce wyglądałaby obrona wschodniej flanki Sojuszu?
Rosyjskie zagrożenie - czy do osiągania celów politycznych Moskwa potrzebuje pełnoskalowej inwazji?
Polska debata publiczna - jak wewnętrzne konflikty polityczne, kryzys instytucji i brak zaufania do państwa wpływają na nasze bezpieczeństwo?
Ważnym wątkiem rozmowy jest także pytanie o zdolność Europy do samodzielnego działania. Czy europejskie państwa potrafią zbudować rzeczywistą niezależność strategiczną? Czy obywatele są gotowi ponieść koszty większych wydatków na obronność? I czy zagrożenie ze strony Rosji jest w Europie dostatecznie rozumiane?
Nie zabrakło również polskich tematów: sporów o praworządność i instytucje państwa, dyskusji o amerykańskich bazach w Polsce, planach obronnych NATO oraz historycznych doświadczeniach związanych z uzależnieniem energetycznym od Rosji. Jerzy Marek Nowakowski przywołuje między innymi własne doświadczenia z rozmów prowadzonych w Moskwie na temat dostaw rosyjskiej ropy.
Jerzy Marek Nowakowski - historyk, publicysta, dyplomata, były ambasador RP na Łotwie i w Armenii, ekspert w dziedzinie stosunków międzynarodowych i polityki wschodniej.
#RozmowyWszechnicy #Wszechnica #JerzyMarekNowakowski #PiotrSzczepański #Geopolityka #Ukraina #Rosja #USA #DonaldTrump #NATO #Bezpieczeństwo #PolitykaMiędzynarodowaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://wszechnica.org.pl/

Rozmowa Jerzego Marka Nowakowskiego z Adamem Jelonkiem w ramach cyklu #rozmowywszechnicy [7 października 2026 r.]Czy Azja rzeczywiście jest „beczką prochu”, która może w każdej chwili wybuchnąć? A może patrząc z Europy, przeceniamy ryzyko otwartej wojny, a nie doceniamy tego, co jest prawdziwą siłą Chin – gospodarki, handlu i budowania zależności?
Jerzy Marek Nowakowski rozmawia z prof. Adamem Jelonkiem o politycznym i gospodarczym układzie sił w Azji – od Chin i Tajwanu, przez Koreę, Japonię i Indie, po Filipiny, Azję Środkową i relacje Pekinu z Rosją.Już na początku Adam Jelonek polemizuje z tytułem spotkania.
Jego zdaniem Azja ma wiele bardzo poważnych punktów zapalnych, ale nie oznacza to, że cały kontynent stoi na krawędzi wielkiej wojny.
Zwraca uwagę, że państwa regionu często prowadzą konflikty tak, aby nie dopuścić do pełnej eskalacji.Jednym z głównych tematów rozmowy jest Tajwan.
Czy Pekin rzeczywiście zdecyduje się na próbę jego militarnego przejęcia? Rozmówcy przyglądają się relacjom Tajwanu z Chinami, rosnącym powiązaniom gospodarczym obu stron oraz temu, jak doświadczenia Hongkongu wpłynęły na tajwańskie podejście do idei „jednych Chin, dwóch systemów”.
Pada też pytanie, czy sam konflikt wokół Tajwanu nie jest dla władz w Pekinie użytecznym narzędziem mobilizacji społeczeństwa wokół idei zjednoczenia Chin.
Ważnym wątkiem jest gospodarcza potęga Chin. Zdaniem Adama Jelonka Pekinowi nie zależy obecnie na wielkiej wojnie, ponieważ jego najważniejszym narzędziem rywalizacji pozostaje gospodarka. Chiny handlują również z państwami, które nie chcą zaakceptować ich dominacji – Japonią, Koreą Południową czy Indiami – i stopniowo budują własną pozycję regionalną.
Rozmowa dotyczy także Korei Północnej. Na ile Pekin rzeczywiście kontroluje działania Pjongjangu? Jelonek podkreśla, że Korea Północna potrafi być nieprzewidywalna również dla Chin, które same nie są zainteresowane wybuchem otwartej wojny w regionie.
Osobny temat stanowią Chiny i Rosja. Rozmówcy zastanawiają się, jak wojna Rosji przeciwko Ukrainie zmienia układ sił między Moskwą a Pekinem. Pada teza, że przedłużający się konflikt osłabia Rosję i zwiększa jej zależność gospodarczą oraz polityczną od Chin. To ocena rozmówców – podobnie jak szersza dyskusja o tym, jak Pekin postrzega Europę i dlaczego woli rozmawiać z poszczególnymi państwami niż z Europą jako jednym graczem.
Dużo miejsca zajmuje również pytanie o rywalizację Chin z Indiami. Nie chodzi tylko o spory graniczne. Coraz ważniejsza staje się woda. Wielkie chińskie projekty hydrotechniczne i kontrola nad źródłami rzek wypływających z Wyżyny Tybetańskiej mogą mieć ogromne znaczenie dla Indii i Bangladeszu. W tym kontekście rozmówcy pokazują, że przyszłe konflikty w Azji mogą dotyczyć nie tylko terytorium, surowców czy technologii, lecz także dostępu do podstawowych zasobów.
W rozmowie pojawiają się też Filipiny, będące ważnym punktem amerykańskiej obecności w regionie, polityka Chin wobec Tybetu i Ujgurów, rola Japonii i Korei Południowej, organizacje takie jak BRICS czy Szanghajska Organizacja Współpracy oraz pytania widzów m.in. o chińskie inwestycje, politykę wodną, Nepal, Bhutan i obecność Chin w kosmosie.
Czy XXI wiek będzie przede wszystkim stuleciem rywalizacji amerykańsko-chińskiej? Czy Pekin potrzebuje wojny, skoro może zwiększać swoje wpływy za pomocą gospodarki? Jak trwałe jest partnerstwo Chin i Rosji? I gdzie naprawdę znajdują się najgroźniejsze punkty zapalne Azji?
Prof. Adam Jelonek – politolog, badacz stosunków międzynarodowych i specjalista zajmujący się Azją oraz bezpieczeństwem międzynarodowym, z doświadczeniem dyplomatycznym w regionie.
Jerzy Marek Nowakowski – historyk, publicysta i dyplomata, były ambasador RP, komentator polityki zagranicznej i bezpieczeństwa międzynarodowego.
#RozmowyWszechnicy #Azja #Chiny #Tajwan #Rosja #Ukraina #KoreaPółnocna #Japonia #Indie #Filipiny #Geopolityka #PolitykaZagraniczna #Bezpieczeństwo #AdamJelonek #JerzyMarekNowakowski #Wszechnica

Debata XXX Festiwalu Nauki w Warszawie z udziałem dr hab. Błażeja Przybylskiego, dr Karoliny Małek, dr Angeliki Kleszczewskiej-Albińskiej, dr Anny Saneckiej i dr Marty Dobrzyniak [27 września 2026 r.]Czy szkoła wciąż jest potrzebna, skoro wiedzę można znaleźć w internecie, uczyć się poza klasą i korzystać z coraz lepszych narzędzi cyfrowych? A może jej najważniejszą funkcją wcale nie jest dziś przekazywanie wiedzy?W debacie XXX Festiwalu Nauki w Warszawie pedagodzy, psychologowie i socjologowie zastanawiają się nad tym, po co właściwie jest szkoła we współczesnym społeczeństwie.Punktem wyjścia są sprzeczne dane i doświadczenia. Polscy uczniowie osiągają dobre wyniki edukacyjne, a jednocześnie wielu z nich deklaruje, że szkoła niewiele przygotowała ich do dorosłego życia. Coraz częściej mówi się o stresie, zmęczeniu, braku sensu i problemach ze zdrowiem psychicznym młodych ludzi.Czy winna jest szkoła?Paneliści przestrzegają przed zrzucaniem na nią całej odpowiedzialności. Na dobrostan dzieci wpływają przecież także rodzina, media społecznościowe, relacje rówieśnicze i szersze warunki społeczne. Jednocześnie szkoła jest miejscem, w którym młodzi ludzie spędzają ogromną część życia – dlatego jej klimat, relacje i sposób organizacji mają realne znaczenie.W debacie mocno wybrzmiewa myśl, że szkoła jest „laboratorium relacji społecznych”. To tutaj uczymy się funkcjonować w grupie, współpracować, przegrywać, próbować ponownie, spotykać osoby inne od nas i działać w ramach wspólnych zasad.Pojawia się także pytanie o nauczycieli. Jak budować dobrą szkołę, jeśli sami nauczyciele są przemęczeni, zestresowani i zagrożeni wypaleniem? Jak ważne są ich kompetencje relacyjne i dobrostan dla atmosfery całej szkoły?Duża część rozmowy dotyczy edukacji domowej i alternatywnych modeli uczenia się. Liczba uczniów korzystających z edukacji domowej w Polsce w ostatnich latach gwałtownie wzrosła. Co przyciąga młodych do tej formy? Mniejszy stres? Większa autonomia? Możliwość uczenia się we własnym tempie?Anna Sanecka pokazuje edukację domową od środka, ale jednocześnie podkreśla, że nie jest ona rozwiązaniem dla wszystkich. Pojawia się też pytanie o jej ograniczenia: samotność, brak kontaktów społecznych i fakt, że nie każda rodzina ma czas, zasoby i kompetencje potrzebne do organizowania edukacji poza szkołą.Stąd kolejny ważny temat: nierówności społeczne.Czy bez szkoły dzieci z mniej uprzywilejowanych rodzin miałyby taki sam dostęp do kultury, języków, zajęć dodatkowych i kontaktów społecznych jak dzieci z dużych miast i zamożnych domów? Z drugiej strony – czy obecna szkoła rzeczywiście te nierówności wyrównuje, czy czasem je utrwala?W dyskusji pojawia się też spór o „lepsze” i „gorsze” szkoły oraz o to, czy wyniki placówki mówią o jakości nauczania, czy raczej o tym, jacy uczniowie do niej trafiają.Jedno z najciekawszych pytań debaty brzmi więc nie: czy szkołę zlikwidować?, lecz:jaką szkołę warto zachować?Paneliści:dr hab. Błażej Przybylski, prof. APS – pedagog związany z Akademią Pedagogiki Specjalnej, zajmuje się społecznymi podstawami edukacji i funkcjonowaniem szkoły jako instytucji społecznej.dr Karolina Małek – psycholożka z Uniwersytetu Warszawskiego, bada dobrostan nauczycieli, ich kompetencje relacyjne i klimat społeczny szkoły.dr Angelika Kleszczewska-Albińska – psycholożka i psychoterapeutka poznawczo-behawioralna, zajmuje się psychologią kliniczną, emocjami oraz zdrowiem psychicznym dzieci, młodzieży i dorosłych.dr Anna Sanecka – socjolożka, edukatorka domowa i badaczka pedagogiki kultury, związana ze Szkołą Główną Gospodarstwa Wiejskiego.Prowadzenie: dr Marta Dobrzyniak – Katedra Pedagogiki SGGW.#Szkoła #Edukacja #EdukacjaDomowa #Nauczyciele #Uczniowie #ZdrowiePsychiczne #Psychologia #Pedagogika #Nierówności #FestiwalNauki #Wszechnica