Civitas on Air

Czym różni się rozmowa między ludźmi a nasza rozmowa z Chatem GPT? Czy rozmowa to tylko wymiana informacji? Czy w żywej rozmowie ma znaczenie tylko to, co mówimy, czy też to, jak mówimy i co przemilczamy? Harvey Sacks był pionierem szczegółowych badań nad sposobem, w jaki ludzie używają języka w życiu codziennym. Jego metoda analizy rozmów, ujawniająca ich szczególną architekturę i trwałe zasady, może okazać się pomocna w rozwijaniu naszych umiejętności komunikowania się w nowym środowisku, jakim jest cyfrowy świat wypełniony treściami generowanymi przez AI.     W zeszłym roku mieliśmy okazję świętować podwójną rocznicę urodzin i śmierci Harveya Sacksa podczas sesji poświęconej jego dziedzictwu. W nawiązaniu do tego wydarzenia zapraszamy Państwa na podcast „Jak działa rozmowa? Harvey Sacks i analiza konwersacyjna w dobie AI”, który powstał we współpracy i przy finansowym wsparciu Sekcji Badań Komunikacji Społecznej PTS. Link do zapisu z dyskusji opublikowanej w Przeglądzie Socjologicznym w 2026 roku: https://czasopisma.ltn.lodz.pl/Przeglad-Socjologiczny/article/view/3782

W tym odcinku rozmawiamy o tym, jak zmienił się język mówienia o prawie — i dlaczego to nie jest tylko kwestia stylu, ale sygnał głębszych procesów w państwie i debacie publicznej.
Gościem Grzegorza Wiaderka jest prof. dr hab. Marcin Matczak z Uniwersytetu Warszawskiego. Przyglądamy się metaforom, które coraz częściej pojawiają się w dyskusjach o legislacji: „mina prawna”, „pułapka prawna”, „rozbrojenie”, a nawet „nitka konstytucyjna”. Skąd się biorą? Co mówią o naszym zaufaniu do prawa? I co oznacza pojęcie „wydrążonych instytucji” (hollowing out) w kontekście państwa prawa?
W rozmowie pada też proste, ale ważne pytanie: czym jest praworządność — i dlaczego nie da się jej sprowadzić do checklisty, tylko do efektu: niearbitralności władzy.

Czy kreatywność naprawdę napędza rozwój społeczny i gospodarczy — czy jedynie obiecuje zmianę, której nie ma?
Dr Karol Franczak, autor książki „Kultura jako źródło zysku. Sprzeczności gospodarki kreatywnej", analizuje fenomen kreatywności jako współczesnej narracji modernizacyjnej.
W odcinku:
kreatywność jako narzędzie rozwoju i jako narzędzie kontroli społecznej,
ekonomiczne i społeczne „zyski” gospodarki kreatywnej,
relacja między wolnością a nowymi formami zniewolenia,
jak dyskurs kreatywności zmienia role zawodowe, pracę, kulturę i tożsamość,
sprzeczności, które odsłaniają alternatywne narracje: prekariat kreatywny, wyzysk entuzjazmu, kontrola podmiotowości.
Rozmawia: dr Barbara Markowska-Marczak
Gość: dr Karol Franczak
🎙️ Cykl: Civitas on Air „Demokracja i przemiany sfery publicznej”

Filozofia, socjologia, polityka i krytyczna analiza rzeczywistości: prof. Marek Czyżewski opowiada o tym, dlaczego Theodor W. Adorno brzmi dziś wyjątkowo aktualnie. Co oznacza „utopia poznania”? Dlaczego myślenie socjologiczne powinno być krytyczne wobec własnych wniosków? Jak rozumieć dzisiejsze napięcia społeczne i radykalizację w świetle Adornowskiej diagnozy demokracji liberalnej?
W odcinku:
– jak czytać Adorno dziś,
– dialektyka negatywna i jej znaczenie,
– Adorno jako inspiracja dla socjologii, nauki i polityki,
– diagnozy na temat radykalizacji i współczesnych napięć społecznych,
– o pułapkach nauki, prostych odpowiedziach i złożoności świata.

Rozmawia: dr Barbara Markowska-Marczak
Gość: prof. Marek Czyżewski

Niezawiniony atak Rosji na Ukrainę oraz trwająca pełnoskalowa wojna zburzyły dotychczasowe założenia europejskiej architektury bezpieczeństwa. Konflikt wywołał pytania o kondycję i znaczenie NATO, a także o rolę, jaką Unia Europejska powinna pełnić w obszarze bezpieczeństwa.W rozmowie przyglądamy się również przyszłości relacji transatlantyckich, perspektywom odbudowy powojennej Ukrainy oraz możliwemu członkostwu Ukrainy w UE.W odcinku biorą udział:Kerry LonghurstOleh LychakAlisher KizayevArda SismanSukwong Nuttanohn➡️ Publikacja w języku angielskim._________ Russia’s unprovoked attack on Ukraine and its subsequent ongoing all-out war have upended previous assumptions and frameworks of European security. This raises profound questions about NATO’s fortitude and relevance, and about the European Union’s evolving role in security and defence.The episode also explores the future of the transatlantic relationship, Ukraine’s post-war reconstruction, and the country’s prospects for EU membership.Panellists:Kerry LonghurstOleh LychakAlisher KizayevArda SismanSukwong Nuttanohn➡️ Publication in English.