Stosunkowo Bliski Wschód

Dr Artur Skorek z Instytutu Bliskiego i Dalekiego Wschodu Uniwersytetu Jagiellońskiego rozmawia ze mną o stanie izraelskiej demokracji.
W ostatnim czasie w Izraelu komisja wyborcza zablokowała możliwość startu ugrupowaniom arabskim. Ta decyzja została już odwrócona przez Sąd Najwyższy, choć istotnym pytaniem pozostaje, czy w ogóle w państwach uważających się za liberalne demokracje powinno dochodzić do tego rodzaju ingerencji w proces wyborczy?
Dlaczego komisja wyborcza wykluczyła partie arabskie, ale nie zdecydowała się na wykluczenie radykalnych ugrupowań żydowskich? Czy zachodnie państwa i organizacje mają większą tolerancję na przypadki łamania zasad demokracji liberalnej przez Izrael niż przez Rosję czy Białoruś? Gdzie przebiega granica między wciąż rozsądnym dyskursem politycznym, a niebezpiecznymi poglądami?
O tym wszystkim rozmawiamy w najnowszym odcinku podcastu!

W tym odcinku komentuję wystąpienie Benjamina Netanjahu podczas Zgromadzenia Ogólnego ONZ, wyjście części delegacji, reakcję izraelskich władz na premierę filmu "Naza" Rachel Szor i Juwala Abrahama, rosnące napięcia między Izraelem i Zachodem (w tym Polską) i premierę piątego sezonu "Faudy" (która jest nie tylko serialem akcji, ale także narzędziem izraelskiej dyplomacji).
Na koniec usłyszycie też o wydanej właśnie przez Znak Horyzont książce Tima Mackintosh-Smitha "Arabowie. 3000 lat historii".

Trwająca już niemal od trzech miesięcy wojna Stanów Zjednoczonych i Izraela z Iranem nie doprowadziła do zmiany reżimu, choć tak zapowiadali Donald Trump i Benjamin Netanjahu. Co więcej, wygląda na to, że Islamska Republika Iranu radzi sobie mimo pewnych ograniczeń wynikających z prowadzenia konfliktu zbrojnego, a jej wojska wciąż są zdolne do działań operacyjnych. Na zachodzie popularność zdobywa jednocześnie środowisko irańskich monarchistów, a Reza Pahlavi, syn obalonego w rewolucji islamskiej w 1979 roku szacha, jest częstym gościem salonów i mediów.

O tym rozmawiam z Juliuszem Gojło, ambasadorem Polski w Iranie w latach 2010-2017 i ekspertem Centrum Stosunków Międzynarodowych. Zachęcam też do zajrzenia do lektur uzupełniających zaproponowanych przez ambasadora Gojło, których lista znajduje się na końcu opisu odcinka.

A w dalszej części odcinka wraca Językowy Bałagan! Wraz z Michałem Czechowskim, tłumaczem i nauczycielem języków arabskiego i hebrajskiego, prowadzącym profil ismalearning na Instagramie, przyglądamy się dialektom i gwarom, zastanawiając się, czy są dobrym środkiem do transmisji kultury. A to na przykładzie zadżalu!

Ilustracja przedstawia izraelskie myśliwce F16 nad Iranem w trakcie operacji „Ryczący Lew” na początku marca. Fot. Jednostka rzecznika prasowego armii Izraela via Wikimedia Commons.

***
John Brennan, b. szef CIA w kwestii irańskiego programu jądrowego.
Philip Giraldi – The World's Hardest Target: United States Intelligence on Iran - były oficer CIA – na temat błędnego rozpoznania i złej interpretacji informacji wywiadowczych dot. Iranu.
Robert Jervis –Why Intelligence Fails: Lessons from the Iranian Revolution and the Iraq War - o błędach w percepcji  i interpretacji danych wywiadowczych dot. Iranu i Iraku.
Ervand Abrahamian - The Coup: 1953, The CIA, and The Roots of Modern U.S.-Iranian Relations – o obaleniu przez CIA i MI6 demokratycznie wyłonionego rządu premiera Mossadeqa i utorowaniu drogi do autorytaryzmu szacha a następnie rewolucji.
Mohamed El Baradei  - The Age of Deception: Nuclear Diplomacy in Treacherous Times Paperback – wspomnienia szefa Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej nt. irańskiego program jądrowego
Haaretz / The Marker z 3 października 2025 na temat izraelskiej kampanii dezinformacyjnej promującej irański ruch monarchistyczny “The Israeli influence operation in Iran pushing to reinstate the Shah monarchy” .

Po długiej przerwie wraca podcast Stosunkowo Bliski Wschód!
W tym odcinku rozmawiamy o odejściu Zjednoczonych Emiratów Arabskich z OPEC. Jaki to będzie miało wpływ na siłę kartelu? Czy Abu Zabi jest na kursie kolizyjnym z Rijadem? O tym opowiada ambasador Krzysztof Płomiński.
Poruszamy też temat zatrzymania przez izraelskie wojsko łodzi płynących w ramach Global Sumud Flotilla, w kontekście prawa morskiego. Czy Izrael dokonał aktu piractwa, tak jak uważa Turcja? Kto może domagać się sankcji, w związku z przetrzymywaniem na terytorium Izraela Thiago Ávili i Saifa Abu Keszeka? Czy prawo międzynarodowe jest dzisiaj w kryzysie? O tym mówi mi dr Mateusz Piątkowski.
Zapraszam do wysłuchania i oglądania!

Patryk Kulpok z podcastu "Polderownia" podczas streamu 21 lipca opowiadał mi i Wam o Holandii, a także podejściu Holendrów i mieszkańców Niderlandów do bliskowschodniej problematyki.
Jak często na ulicach holenderskich miast zdarzają się demonstracje proizraelskie i propalestyńskie?
Czy Holendrzy są ksenofobami i odnoszą się negatywnie do mniejszości?
Na czyje poparcie może liczyć Geert Wilders i czy uda mu się deportować migrantów?
To tylko niektóre z wielu pytań, które omawialiśmy podczas spotkania!