Rozumieć Ukrainę

W najnowszym odcinku formatu „Rozumieć Ukrainę” Agnieszka Lichnerowicz oraz Edwin Bendyk analizują, jak wygląda sytuacja na froncie w Ukrainie, jak niszczycielskie są ataki na Ukrainę, w tym ataki na Kijów oraz jak przebiega codzienna walka o przetrwanie, 30 km od frontu gdy w miastach nieustannie wyje alarm przeciwlotniczy. Publicyści sprawdzają, jak trzyma się pierwsza linia frontu , czego chce Putin, co robił szef CIA w Moskwie w jakich warunkach walczy wyczerpana armia Ukrainy, jak wojna pozycyjna testuje granice wytrzymałości państwa, na jaką polityczna przyszłość zdecydował się Myhajlo Fedorow.

Odcinek łączy twardą analizę militarną z bezprecedensowym zjawiskiem, jakim jest walka o ukraińską tożsamość narodową. Choć zmasowane uderzenia rakietowe i naloty dronów niszczą kluczową infrastrukturę państwa, a bezpośrednie uderzenia w drukarnie doprowadziły do spalenia ponad 13 milionów książek, ukraińska kultura stała się pierwszą linią oporu. W programie autorzy odsłaniają realia życia zaledwie 30 kilometrów od rosyjskiej granicy, gdzie Charków mimo permanentnego bycia pod ostrzałem zorganizował jarmark literacki. Jaki wpływ ma linia frontu na to jaka będzie historia Ukrainy. Rozmówcy tłumaczą, dlaczego codzienne życie w Ukrainie to permanentne życie w stresie, dlaczego w okopach masowo czytana jest poezja, a twórcy tacy jak Serhij Żadan wstępują do wojska, stając się symbolami niezłomności. Czy literatura to pierwsza linia frontu w walce o tożsamość. Kiedy ukaże się główna powieść o walce - teraz czy po wojnie ? Zniszczenie gospodarczego zaplecza kultury to element szerszego planu Kremla – osłabiona gospodarka Ukrainy ma stracić zdolność finansowania własnych sił zbrojnych z podatków.

W drugiej części rozmowy publicyści przechodzą do bolesnego audytu relacji międzynarodowych i polityki wewnętrznej. Autorzy wyjaśniają, dlaczego relacje polsko-ukraińskie weszły w fazę głębokiego kryzysu i twardej gry transakcyjnej, a polskie ostrzeżenia dotyczące kwestii historycznych i postaci m.in. Stepana Bandery są w Kijowie całkowicie nieskuteczne w obliczu walki o fizyczne przetrwanie narodu. Pokazujemy, jak prowadzona przez Kreml wojna hybrydowa w Polsce oraz agresywna wojna kognitywna mają na celu rozbicie solidarności Zachodu, podczas gdy międzynarodowa pomoc dla Ukrainy oraz unijne sankcje na Rosję decydują jak bezpieczna jest wschodnia flanka NATO.

Podcast realizowany jest wspólnie przez Fundację im. Stefana Batorego oraz Tygodnik „Polityka”.

Przypadający właśnie Dzień Niepodległości Ukrainy to moment na chłodny bilans bez propagandowego lukru. W pierwszym odcinku 5. sezonu podcastu „Rozumieć Ukrainę” Agnieszka Lichnerowicz oraz Edwin Bendyk analizują, jaka będzie przyszłość, czy Ukraina wygra wojnę i kiedy skończy się wojna na Ukrainie, stawiając kluczowe pytanie: czy Polska jest bezpieczna i czy Ukraina jest naszym buforem? Przypominają geopolityczny przełom, jakim było referendum 1991 roku, a także bolesne dziedzictwo, jakim była wieloletnia rusyfikacja, która ukształtowała współczesną tożsamość naszych wschodnich sąsiadów.W piątym roku pełnoskalowego konfliktu ataki Rosji na Ukraine testują odporność społeczeństwa, którego filarem pozostaje niezłomna ukraińska armia oraz twarda mobilizacja wojskowa. Autorzy naświetlają jednak również wewnętrzne pęknięcia: jak w realiach wojennych wygląda kwestia zaufania do władzy, czy powinny odbyć się wybory na Ukrainie, jak funkcjonuje polityka Ukrainy, kim dla systemu stał się Wołodymyr Zełenski, jak wygląda dymisja, którą otrzymał Mychajlo Fedorow oraz jaką rolę odgrywa szef wywiadu Kyryło Budanow? Szczególną uwagę poświęcono zjawisku, jakim jest korupcja na Ukrainie w czasie wojny oraz operacyjnemu wsparciu, jakie zapewnia NABU Ukraina. W tle padają pytania o to, czy Ukraina odda Donbas w ramach politycznego kompromisu oraz jak realna jest perspektywa, w której Ukraina w Unii Europejskiej stanie się faktem.W dyskusji nie zabrakło strategicznego spojrzenia na relacje polsko-ukraińskie oraz polskie nastroje wobec Ukrainy. Dlaczego polska pomoc dla Ukrainy spadła na odległe pozycje i skąd biorą się narastające antyukraińskie nastroje? Czy kwestie takie jak zboże z Ukrainy oraz rosyjska dezinformacja zniszczyły dawne partnerstwo? Analizując wypowiedzi, jakie składał m.in. Wałerij Załużny, eksperci wskazują, dlaczego stabilna przyszłość Ukrainy to polska racja stanu i jedyna tarcza chroniąca region przed ziszczeniem się scenariusza, w którym sprawdzają się imperialne plany Putina na 2026 rok.Podcast realizowany jest wspólnie przez Fundację im. Stefana Batorego oraz Tygodnik „Polityka”.1. Edwin Bendyk, "Niepodległa Ukraina ma 35 lat. To jedno z trzech kluczowych wydarzeń XX w. Tak ruszyło domino" Niepodległa Ukraina ma 35 lat. To jedno z trzech kluczowych wydarzeń XX w. Tak ruszyło domino | Rewolucja od dołu - Polityka.pl2. Edwin Bendyk, "Po co Polsce Ukraina? Pytanie na 35-lecie ukraińskiej niepodległości. Analiza roli niepodległej Ukrainy w architekturze bezpieczeństwa oraz rozwoju Polski."3. Wadym Denysenko, "Dlaczego Polska potrzebuje Ukrainy. Spojrzenie z KijowaKomentarz na temat znaczenia silnej Ukrainy dla regionalnej pozycji Polski z perspektywy Kijowa." Dlaczego Polska potrzebuje Ukrainy. Spojrzenie z Kijowa - Fundacja im. Stefana Batorego4. Marek Ziółkowski, "Polska pomoc dla Ukrainy. Nagie fakty i gorzka diagnoza. Analiza polskiej polityki udzielania i komunikowania pomocy dla Ukrainy po 2022 roku" Polska pomoc dla Ukrainy. Nagie fakty i gorzka diagnoza - Fundacja im. Stefana Batorego5. Sondaż o historycznych bohaterach Ukrainy, https://www.ratinggroup.ua/news/socpol-aug2026-26. 85 proc. Ukraińców wierzy w zwycięstwo, https://www.ratinggroup.ua/en/news/iri-jun2026 7. sondaż zaufanie do polityków, https://www.ratinggroup.ua/news/socpol-aug2026-1 8. sondaż kiedy skończy się wojna, https://kiis.com.ua/?lang=ukr&cat=reports&id=1627&page=1&t=1

Jakie cele przyświecały prezydentowi Zełenskiemu podczas jego ostatniego tournée po Europie? W jaki sposób Ukraina przekształca się z „petenta” w globalnego dostawcę nowoczesnych technologii i usług bezpieczeństwa? Z jakimi dramatycznymi lukami prawnymi muszą mierzyć się uchodźcy z Ukrainy w Polsce po zmianach przepisów z marca 2026 roku

Zapraszamy na odcinek, w którym podsumowujemy piąty sezon naszych spotkań, analizując kluczowe inicjatywy geostrategiczne oraz ewolucję ukraińskiego oporu, który stał się laboratorium innowacji społecznych i militarnych. Przyglądamy się procesowi uniezależniania się Kijowa od amerykańskiej pomocy oraz budowaniu nowych sojuszy, szczególnie z Niemcami w zakresie przemysłu zbrojeniowego i wymiany informacji frontowych. Omawiamy fenomen odporności ukraińskiej gospodarki i systemu energetycznego, a także analizujemy nastroje społeczne w Rosji, gdzie narasta zmęczenie wojną i erozja zaufania do Putina. Na koniec pochylamy się nad losem ukraińskich migrantów w Polsce w obliczu wygasającej specustawy oraz odwiedzamy Centrum Sztuki Współczesnej Zamek Ujazdowski, by przez pryzmat sztuki spróbować zrozumieć doświadczenie graniczne, jakim jest wojna.

00:00 - Wstęp
03:12 - Europejskie tournée prezydenta Ukrainy
07:29 - Ukraina jako dostawca bezpieczeństwa
11:51 - Stabilność finansowa i rezerwy walutowe
17:30 - Drony dalekiego zasięgu i analiza frontu
24:49 - Mobilizacja i pęknięcia wewnątrz Kremla
44:58 - Nowe twarze polityki: Budanow i Fedorow
56:57 - Sytuacja uchodźców w Polsce i specustawa

Więcej o wystawie CSW: https://u-jazdowski.pl/program/wystawy/ten-kot-zostal-narysowany-w-czasie-wojny

List polskich NGO w sprawie dramatycznych skutków zmian w ukraińskiej specustawie  https://www.sestry.eu/pl/artykuly/list-polskich-organizacji-do-wladz-w-sprawie-dramatycznych-skutkow-zmian-w-ukrainskiej-specustawie

Za produkcję odpowiadają:

Mikołaj Maluchnik | Oko press
Kamil Wrona | Oko press
Anna Fedas | Fundacja Batorego
Katarzyna Groblewska | Fundacja Batorego
Kinga Pękalska | Fundacja Batorego
Zoriana Samotiy | Fundacja Batorego

Jesteśmy też tutaj:

FB: https://www.facebook.com/FundacjaBatorego
IG: https://www.instagram.com/fundacjabatorego/
www: https://www.batory.org.pl/

Podcast finansowany ze środków Open Society Foundations

W jaki sposób naziemne roboty bojowe rewolucjonizują front i czy maszyny biorą już jeńców do niewoli? Czy sukces Petera Magyara na Węgrzech oznacza koniec prorosyjskiego kursu Budapesztu i przełom w relacjach z Kijowem? Jak Ukraina zmienia swoją strategię dyplomatyczną w obliczu słabnącej roli USA jako gwaranta bezpieczeństwa?

Zapraszamy na odcinek w którym analizujemy dynamiczne zmiany na geostrategicznej szachownicy, gdzie Ukraina przestaje być jedynie biorcą pomocy, a staje się aktywnym „dostawcą usług bezpieczeństwa”. Przyglądamy się globalnej ofensywie dyplomatycznej Kijowa - od kontraktów zbrojeniowych w Arabii Saudyjskiej, przez operacje przeciwko rosyjskiej flocie cieni w Libii, aż po symboliczne gesty w Syrii. Rozmawiamy o tym, jak Ukraińcy radzą sobie z niepewnością płynącą z Waszyngtonu, budując własny, potężny ekosystem technologiczny „miltech”, który pozwala im na prowadzenie wojny robotów i skuteczne uderzenia głęboko na terytorium Rosji.

00:00 - Wstęp
02:18 - Peter Magyar i zmiany na Węgrzech
10:31 - Nowa dyplomacja Zełenskiego
19:21 - USA a bezpieczeństwo Europy
36:11 - Wojna robotów i miltech
42:59 - Gospodarka i kryzys parlamentu
49:07 - Odporność młodych Ukraińców
55:04 - Rola kobiet i zmiana postaw

Mapping the MilTech War: Eight Lessons from Ukraine’s Battlefield - https://www.ifri.org/en/studies/mapping-miltech-war-eight-lessons-ukraines-battlefield

Zełenski złożył życzenia pracownikom sektora zbrojeniowego z okazji ich święta - Президент привітав українських зброярів із професійним святом новини LB.ua„Tak wygląda siła hartowana w walce”

Wielkanocna wymiana jencow - https://www.youtube.com/watch?v=Ji6zOfWlSrE

Wplyw wojny na mlodych ludzi w Ukrainie - https://www.undp.org/sites/g/files/zskgke326/files/2026-03/impact_of_war_on_youth_in_ukraine_2025.pdf

Płeć, role i stereotypy - Презентація PowerPoint Badanie ogólnoukraińskie

Jak mit kozacki wpływa na dzisiejszą tożsamość i determinację Ukraińców? Dlaczego niektóry historycy uważają szlachtę ruską z kluczową w budowaniu Ukrainy? Jak zmienia się postrzeganie Rosji i USA w polskich badaniach socjologicznych? 

Zapraszamy na odcinek, w którym przyglądamy się mitom i faktom historycznym kształtującym tożsamość Ukraińców aby lepiej zrozumieć ich dzisiejszą determinację w walce o suwerenność. Rozpoczynamy od analizy najnowszych badań socjologicznych, które pokazują nie tylko stabilne zaufanie do prezydenta Zełenskiego, ale też głębokie zmęczenie i jednocześnie niezwykły hart ducha społeczeństwa ukraińskiego w obliczu wojennych traum. Zastanawiamy się również nad pęknięciem polskiego konsensusu geostrategicznego, analizując, dlaczego dla młodszych pokoleń Polaków Izrael i Stany Zjednoczone stają się źródłem niepokoju, co rezonuje z nowymi ofertami politycznymi na naszej scenie. W sercu naszej rozmowy kładziemy jednak historię Kozaczyzny, weryfikując popularne wyobrażenia o niej poprzez pryzmat badań Natalii Starczenko, która podkreśla znaczenie szlachty ruskiej i dziedzictwa I Rzeczypospolitej w budowaniu podmiotowości ukraińskiego narodu. Śledzimy polityczne wybory Bohdana Chmielnickiego i Iwana Mazepy, a także demaskujemy rosyjskie próby zawłaszczania kozackiej legendy na potrzeby współczesnego imperializmu Putina.

00:00 – Wstęp
03:02 – Nastroje społeczne w Ukrainie
12:31 – Pęknięcie polskiego konsensusu geostrategicznego
14:42 – Wprowadzenie do mitu kozackiego
20:30 – Ewolucja mitu: Od projektu politycznego do symbolu narodowego
28:13 – Rewizja historii: Szlachta ruska i dziedzictwo Rzeczypospolitej
42:46 – Powstanie Chmielnickiego jako rewolucja społeczna
53:08 – Rosyjskie manipulacje i mit Kozaków Dońskich

Rosyjska propaganda o Kozakach: Manipulating the Past: Do Russian Propaganda Myths about Zaporizhzhia and the Region Live on Today? | UACRISIS.ORG
Kremlin's Myths about Zaporizhzhia: History as an Instrument of War - https://uacrisis.org/uk/
Raport o Kozakach na obecnej wojnie: Cossacks at War — Ukrainian, Russian, or Both? - CEPA
Sondaż: ІСТОРИЧНА ПАМ'ЯТЬ результати соціологічного опитування дорослих жителів України - https://kiis.com.ua/?lang=ukr&cat=reports&id=1217&page=1
Jak Kozacy uratowali ukraiński świat - https://zaxid.net/statti_tag50974/
Serhij Plokhij https://www.pravda.com.ua/articles/2024/10/18/7480194/

Książki:

Plokhy Serhii: "The Cossack Myth: History and Nationhood in the Age of Empires"
Natalia Starczenko “Ukraińskie światy Rzeczpospolitej
„Burżuazyjna alternatywa. Ziemie ukraińskie w połowie XVII — drugiej połowie XVIII wieku" - Буржуазна альтернатива. Українські землі в середині XVII — другій половині XVIII ст.
Artykuł Natalii Starczenki pt. „Складні шляхи ранньомодерного українського націєтворення" opublikowanego w Ukraińskim Historycznym Żurnale (2025, nr 3)
„Trudne drogi wczesnonowożytnego ukraińskiego narodotwórstwa, czyli kilka uwag do utartego schematu historii Ukrainy"

Za produkcję odpowiadają:

Mikołaj Maluchnik | Oko press
Kamil Wrona | Oko press
Anna Fedas | Fundacja Batorego 
Katarzyna Groblewska | Fundacja Batorego
Kinga Pękalska | Fundacja Batorego
Zoriana Samotiy | Fundacja Batorego

Jesteśmy też tutaj:

FB: https://www.facebook.com/FundacjaBatorego
IG: https://www.instagram.com/fundacjabatorego/
www: https://www.batory.org.pl/

Podcast finansowany ze środków Open Society Foundations