Radio FMA FM

Zapraszamy na wspólną podróż w dół – ku ciszy, odpoczynkowi i wyobraźni benthosu. Spotkanie inspirowane wierszem Diving into the Wreck Adrienne Rich stanie się okazją do rozmowy o metaforach wyczerpania i hydrofeministycznych sposobach odzyskiwania sił w realiach późnego kapitalizmu oraz w kontekście „błękitnego zwrotu” w edukacji kulturowej. Wrak potraktujemy jako figurę hybrydyczną – materialno-cielesną i technologiczną, niejednoznaczną, a zarazem pełną śladów tego, co zdegradowane i co stanie się punktem wyjścia do refleksji nad kryzysem środowiskowym, akademickim i osobistym. Zanurzenie w wodzie, szczególnie w jej mroczne głębiny, zaproponujemy jako ćwiczenie regeneracji i wyjścia poza logikę produktywizmu. Spotkanie będzie przestrzenią poszukiwania strategii odzyskiwania równowagi w myśleniu o ciele, wiedzy i środowisku oraz próbą odczytania wraku jako miejsca spotkania z tym, co jeszcze możliwe do ocalenia. Wykład inspirowany będzie metodą „opowiadania o ekspozycji” Cecylii Åsberg oraz „estetyką wycofania” według Anny Olszewskiej.

EWELINA JAROSZ (ona/ich) - adiunktka w Katedrze Mediów i Badań Kulturowych UKEN oraz artystka współtworząca projekty artystyczne związane z wodą. Jej aktualne zainteresowania mieszczą się na przecięciu sztuki środowiskowej i queerowo-feministycznej błękitnej posthumanistyki. Ich pisarstwo dotyczy takich tematów jak sztuka środowiskowa, błękitne media, hydrofeminizm czy aktywizm przyjemności. Dwukrotna stypendystka Fundacji Kościuszkowskiej. Współpracuje z E.A.R.T.H. Lab przy Uniwersytecie Kalifornijskim, Santa Cruz oraz z The Posthumanities Hub przy Uniwersytecie w Linköping w Szwecji. Członkini duetu artystyczno-badawczego cyber_nymphs. Współzałożycielka Archiwum Błękitnej Humanistyki. Członkini AICA.

Od wieków ludzie zastanawiają się, jak ciało i umysł są ze sobą powiązane. Religia, filozofia czy medycyna – każda z tych dziedzin starała się znaleźć odpowiedź na to pytanie. Podczas naszego spotkania spojrzymy na ten temat z perspektywy współczesnej neuronauki. Zastanowimy się, co mówi ona o relacji między ciałem a umysłem i jak ta wiedza może pomóc nam w codziennym życiu. Po krótkim wykładzie zapraszamy do wspólnej dyskusji.

PAWEŁ M. BOGUSZEWSKI Doktor, neuronaukowiec, kierownik Pracowni Metod Behawioralnych w Instytucie Nenckiego Polskiej Akademii Nauk. Zajmuje się badaniami behawioralnymi w modelach wykorzystywanych w naukach podstawowych i biomedycznych. Jego zainteresowania obejmują mechanizmy zachowań afektywnych i eksploracyjnych wraz z korelatami neuronalnymi oraz automatyzacją procesów analizy danych. Studiował biologię na Uniwersytecie Warszawskim, tytuł doktora uzyskał w Instytucie Nenckiego PAN, staż podoktorski odbył na Yale University w USA. Prywatnie jest pasjonatem programowania, żeglarstwa i popularyzacji nauki.

Pojęcie cielesności nienormatywnej zakłada istnienie pewnej normy regulującej społecznie akceptowane reprezentacje ciała. Opiera się ona na pojęciu ciała uniwersalnego i służy podtrzymywaniu tego ideologicznego konstruktu, jakim w efekcie staje się „ciało”. Prowadzi to do wykluczenia i stygmatyzacji wszystkich tych typów cielesności i sposobów jej doświadczania, które się w tej normie nie mieszczą.

Wychodząc od kategorii "niezwykłych ciał" wprowadzonej przez pionierkę krytycznych studiów o niepełnosprawności Rosemarie Garland-Thomson i takich widowisk, jak cyrk, jarmarki osobliwości czy freak shows, które szczyt popularności zyskały w drugiej połowie XIX w., przyjrzymy się przede wszystkim współczesnym zjawiskom i praktykom poddającym krytycznej refleksji kwestię odmienności fizycznej, czy szerzej – psychofizycznej. Przedmiotem szczególnego zainteresowania będzie niepełnosprawność we współczesnym teatrze i performansie, a punktem odniesienia - krytyczne studia o niepełnosprawności.

EWELINA GODLEWSKA-BYLINIAK Kulturoznawczyni, badaczka zajmująca się obszarem teatru i performansu oraz studiami o niepełnosprawności. Wykłada w Instytucie Kultury Polskiej UW. Autorka książek Tadeusz Kantor: sobowtór, melancholia, powtórzenie (2011) oraz Teatr radio-logiczny Tymoteusza Karpowicza (2012); współredaktorka antologii Odzyskiwanie obecności. Niepełnosprawność w teatrze i performansie (2017) oraz Niepełnosprawność i społeczeństwo. Performatywna siła protestu (2018). Współpracuje z Fundacją Teatru 21, gdzie wraz z Justyną Lipko-Konieczną współtworzy dział wydawniczo-naukowy w ramach programu Centrum Sztuki Włączającej.

Kapitalizm, napędzany przez komplementarne zasady akumulacji i konkurencji, dąży do uczynienia ludzkich ciał produktywnymi. W tym celu wykorzystuje zróżnicowane aparaty i techniki mające sprawić, że staną się one możliwe do poznania i ukształtowania, tak by pracowały w sposób ciągły i wydajny, stając się funkcjonalnie zintegrowane z systemem produkcji. Historycznie owe wysiłki rozciągały się od normatywnej kontroli nad ciałami robotników w tayloryzmie i fordyzmie, przez ekspertyzę w zakresie ubioru i wizerunku menedżerów, po samoregulację ucieleśnionej ekspresji emocji i stanów mentalnych w ramach adaptacji do kultury organizacyjnej. Jedną ze strategii, która może zilustrować te przemiany jest wykorzystanie dźwięku i muzyki w środowisku pracy. Od odtwarzania specjalnie przygotowanych nagrań w fabrykach, przez śpiewanie korporacyjnych hymnów i tańczenie w lib-dubach, po mobilne aplikacje wspomagające skupienie lub kreatywność – organizacja audiosfery wokół procesu pracy stanowi poboczny, acz interesujący wątek w historii kapitalistycznych dążeń do wydobycia produktywnych mocy ciała i wprzęgnięcia go w procesy wytwarzania wartości.

ARTUR SZARECKI Doktor kulturoznawstwa, adiunkt w Instytucie Nauk o Kulturze na Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu. Prowadzi badania nad kulturą popularną (zwłaszcza muzyką), poruszając w nich zagadnienia związane z kwestiami ucieleśnienia, władzy i kapitalizmu. Autor monografii Kapitalizm somatyczny: ciało i władza w kulturze korporacyjnej (2017) oraz kilkudziesięciu artykułów naukowych opublikowanych w czasopismach krajowych i międzynarodowych.

Karol Marks uznawany jest powszechnie za fundatora materializmu historycznego i dialektycznego, choć sam nie posługiwał się żadnym z tych pojęć. Uznaje się go za teoretyka komunizmu i socjalizmu, podczas gdy w jego pismach opisy społeczeństw postkapitalistycznych pojawiają się jedynie sporadycznie. Był z pewnością jednym z najważniejszych materialistów w historii filozofii, choć najważniejszą inspiracją teoretyczną dla jego krytyki ekonomii politycznej kapitalizmu stanowiła idealistyczna logika Hegla. W jakim więc sensie był Marks materialistą? Klasyczne wprowadzenia do jego myśli dotyczą najczęściej takich pojęć jak alienacja, towar, wyzysk czy dialektyka sił wytwórczych i stosunków produkcji. My natomiast postaramy się do materializmu Marksa podejść od innej strony - od strony wydawałoby się najmniej materialistycznej. Analizując słynny 1 rozdział Kapitału spróbujemy zobaczyć materializm Marksa przede wszystkim jako teorię abstrakcji. Przyjrzymy się, jak w kapitalizmie pracuje abstrakcja, jak tworzy się abstrakcję pracy i dlaczego to właśnie to pytanie o relację pracy i abstrakcji stanowi sedno filozoficznego materializmu.

MIKOŁAJ RATAJCZAK Filozof, historyk pojęć, tłumacz i redaktor. Aadiunkt w Zespole Filozofii Kultury i Polityki IFiS PAN, współpracownik czasopisma naukowego „Praktyka Teoretyczna”. W latach 2012–2015 redaktor działu filozofii i nauk społecznych w Wydawnictwie Naukowym PWN. Jest autorem pierwszego w języku polskim i jednego z pierwszych na świecie monograficznych opracowań historii rozwoju współczesnej radykalnej filozofii politycznej we Włoszech (Forma życia i dobro wspólne, Warszawa 2020). Znawca i tłumacz myśli Karola Marksa, od 2017 współprowadzi ogólnopolskie, otwarte seminarium online „Czytanie Marksa”.