Czas na długowieczność - dr Łukasz Sobkowiak

Zapraszam do najnowszego odcinka podcastu, w którym przyglądam się temu, jak starzeje się układ odpornościowy kobiet i mężczyzn. Czy odporność ma płeć? Okazuje się, że tak - i ma to ogromne znaczenie dla infekcji, szczepień, chorób autoimmunologicznych oraz długowieczności. Opowiem, dlaczego kobiety zwykle mają silniejszą i szybszą odpowiedź immunologiczną, ale częściej płacą za to większym ryzykiem autoagresji, oraz dlaczego mężczyźni częściej ciężej przechodzą infekcje i wraz z wiekiem szybciej tracą część funkcji odpornościowych. W tym odcinku pojawią się estrogeny, testosteron, limfocyty T i B, komórki NK, chromosomy X i Y, gen TLR7 oraz zjawisko mozaikowej utraty chromosomu Y. Porozmawiamy też o tym, co dzieje się z odpornością po menopauzie, jak przewlekły stan zapalny wpływa na choroby wieku podeszłego i dlaczego zrozumienie różnic biologicznych między płciami może być jednym z kluczy do skuteczniejszej profilaktyki, leczenia i dłuższego życia w zdrowiu.

W najnowszym odcinku podcastu przyglądamy się ciąży nie tylko jako procesowi rozwoju płodu, ale także jako jednemu z najbardziej intensywnych okresów biologicznej adaptacji w życiu kobiety.
Porozmawiamy o badaniu z Nature Communications, które pokazuje, że mózg kobiety w ciąży przechodzi dynamiczną, częściowo odwracalną przebudowę. Wyjaśnimy, dlaczego spadek objętości istoty szarej nie musi oznaczać utraty czy uszkodzenia, lecz może być przejawem specjalizacji sieci neuronalnych i przygotowania do macierzyństwa.
Zajrzymy także w świat hormonów steroidowych, szczególnie estrogenów, które wydają się odgrywać ważną rolę w sterowaniu tą neuroplastycznością.
Druga część rozmowy będzie dotyczyć wyników badań laboratoryjnych i zegara „LabAge”, który pokazuje, jak ciąża może chwilowo zmieniać biologiczny obraz organizmu.
Zastanowimy się, czy ciąża „postarza”, „odmładza”, czy raczej ujawnia ograniczenia naszych obecnych narzędzi do mierzenia wieku biologicznego.
To odcinek o tym, jak głęboko ciąża przeprogramowuje mózg, metabolizm i całe ciało - oraz dlaczego warto patrzeć na nią jako na wyjątkowy stan adaptacji, a nie prostą historię starzenia lub regeneracji.

Negatywne relacje nie należą do rzadkości w bliskim otoczeniu, ponieważ niemal 30% osób deklaruje, że ma w swojej sieci społecznej co najmniej jedną osobę, która utrudnia im życie. Toksyczne relacje mogą dosłownie przyspieszać starzenie. Badania pokazują, że osoby przebywające w relacji z ludźmi, którzy utrudniają życie, generują napięcie i problemy - starzeją się biologicznie szybciej.  Dwa zegary epigenetyczne - GrimAge i DunedinPACE - wykazały, że ludzie mający więcej problematycznych osób w swoim otoczeniu społecznym doświadczały przyspieszonego starzenia epigenetycznego.
W tym odcinku opowiem również o wpływie jakościowych relacji na długie i zdrowe życie.
19 MAJA PREMIERA MOJEJ KSIĄŻKI!
"Długowieczność kobiet. Proste nawyki, wielkie efekty."

Czy starzenie to choroba, czy raczej złożony zbiór procesów biologicznych, które można spowolnić, a może nawet częściowo odwracać? W tym odcinku przyglądamy się najnowszym badaniom, które pokazują, że biologiczny wiek mierzony zegarami epigenetycznymi coraz lepiej przewiduje kruchość organizmu i ryzyko pogorszenia zdrowia.
Porozmawiamy o tym, dlaczego zegary takie jak GrimAge, PhenoAge i Hannum przestają być naukową ciekawostką, a zaczynają pełnić rolę realnych narzędzi w medycynie długowieczności. Sprawdzimy też, czy leki znane z diabetologii i leczenia otyłości, takie jak GLP-1RA i SGLT-2i, mogą naprawdę wpływać na trajektorię starzenia i ograniczać rozwój frailty (wstępne dane z badań klinicznych).
Omówimy, co wynika z dużych badań klinicznych i obserwacyjnych oraz gdzie kończą się twarde dane, a zaczynają nadzieje i interpretacje. Przyjrzymy się również rapamycynie, ewerolimusowi i badaniu RAP PAC, które ma ustalić, czy modulacja szlaku mTOR może stać się jednym z filarów przyszłej medycyny przeciwstarzeniowej. Nie zabraknie także fascynujących doniesień o połączeniu rapamycyny z trametinibem, które w modelach zwierzęcych dało spektakularne efekty wydłużenia życia.
Zastanowimy się, co naprawdę oznaczają takie wyniki dla ludzi i dlaczego obiecujące dane z myszy czy makaków nie zawsze od razu przekładają się na praktykę kliniczną. Poruszymy też temat terapii epigenetycznych, czynników Yamanaki i metforminy, które coraz śmielej wchodzą do rozmowy o przyszłości interwencji przeciwstarzeniowych.
To będzie odcinek o tym, czy medycyna długowieczności właśnie przestaje pytać, czym jest starzenie, a zaczyna pytać, jak skutecznie je leczyć.

Z analiz opublikowanych w 2024 roku w JAMA Network Open, obejmujących dane ze 183 krajów, wynika jasno, że globalnie długość życia rośnie, ale liczba lat przeżywanych w zdrowiu nie nadąża za tym wzrostem. Średnio na świecie ponad dziewięć lat życia spędzamy z chorobą lub niesprawnością. W Stanach Zjednoczonych ta różnica przekracza dwanaście lat. Co więcej, kobiety doświadczają większej luki między długością życia a długością życia w zdrowiu niż mężczyźni - średnio o około 2,4 roku.
Mówiąc prościej: żyjemy dłużej, ale niekoniecznie lepiej. Zyskaliśmy lata, ale nie zawsze zyskaliśmy ich jakość.
To zasadniczo zmienia sposób myślenia o długowieczności. Nie chodzi już wyłącznie o odsuwanie momentu śmierci, ale o wydłużanie okresu sprawności - metabolicznej, immunologicznej, poznawczej i funkcjonalnej. Chodzi o to, by końcowe dekady życia nie były okresem zależności, chorób i ograniczeń, lecz czasem samodzielności, aktywności i możliwie dobrego samopoczucia. Dlatego każdy ruch, każda aktywność fizyczna mają istotne znaczenie.