Reorient.pl

Antony Loewenstein to australijski dziennikarz, filmowiec i autor książki „Laboratorium Palestyna — jak Izrael eksportuje przemoc i technologię na cały świat" (wyd. Szczeliny). Od ponad 20 lat dokumentuje politykę izraelską, handel bronią i globalny nadzór cyfrowy.
W tej rozmowie przyglądamy się temu, jak Izrael od dekad testuje technologie kontroli i broń na Palestyńczykach — i sprzedaje je potem rządom na całym świecie, w tym Polsce (nie mówimy o tym, ale poza bronią Polska kupiła np. oprogramowanie szpiegujące Pegasus od Izraela).
W odcinku rozmawiamy o:
czym jest „Laboratorium Palestyna" — jak okupowane terytoria stały się globalnym miejscem testów dla dronów, spyware'u i systemów rozpoznawania twarzy;
relacjach Izraela z Europą Wschodnią — dlaczego Polska, Węgry i inne kraje regionu kupują izraelską broń i co to mówi o ich priorytetach;
wpływie 7 października na handel bronią — czy atak Hamasu zmienił cokolwiek w globalnym popycie na izraelskie technologie wojskowe;
alternatywach dla izraelskiego monopolu zbrojeniowego — co może zrobić społeczność międzynarodowa i jakie sygnały już widać;
podziale w globalnej społeczności żydowskiej — jak ludobójstwo w Gazie zmienia relację diaspora–Izrael i co to oznacza.

W najnowszym odcinku podcastu Reorient dr Ewa Górska gości tłumaczkę literatury arabskiej Hannę Jankowską. Rozmawiamy o książkach Ijiasa Churiego, szczególnie o najnowszej wydanej po polsku, "Stella Maris" i roli literatury w zrozumieniu tożsamości palestyńskiej.
🔹 Hanna Jankowska jest tłumaczką, której praca obejmuje przekłady z języka arabskiego i rosyjskiego na polski. Jej dorobek to ponad sto publikacji, które obejmują książki z dziedziny humanistyki, literatury faktu i prozy.
🔹 Rozmawiamy o tłumaczeniach literatury arabskiej w Polsce. To wyjątkowo wąska specjalizacja i przez dekady był to niszowy rynek czytelniczy, choć w ostatnim czasie – co jest gorzką refleksją o tym, jak tragedie budzą zainteresowanie kulturą – literatura arabska i szczególnie Palestyńska jest w Polsce wreszcie publikowana i czytana.
🔹 Skupiamy się szczególnie na książkach Eljasa Churiego, którego serię Dzieci Getta Hanna Jankowska tłumaczy na Polski. Churi, "honorowy Palestyńczyk", w swoich powieściach łączy wielokulturowe tło Bejrutu i pełną napięć historię regiomnu. W powieści "Stella Maris", drugim tomie Dzieci Getta, wydanym przez wydawnictwo Karakter, narrator opowiada historie obecnych i nieobecnych, które nie znajdują miejsca w oficjalnych kronikach.

W tym odcinku rozmawiam [po angielsku] z dr. Markiem Griffithsem, geografem politycznym, o jego najnowszej książce 'Checkpoint 300: Colonial Space in Palestine', opublikowanej w 2025 roku przez University of Minnesota Press.
--
UWAGA: na stronie reorient.pl znajdziecie tłumaczenie transkrypcji na polski!
--
Checkpoint 300 to duże przejście graniczne między Betlejem a Jerozolimą, które codziennie kontroluje ruch tysięcy Palestyńczyków z Zachodniego Brzegu. W 2005 roku Izrael nadał mu status 'terminala' z korytarzami przypominającymi lotnisko, bramkami obrotowymi i systemami biometrycznymi – to mechanizm graniczny zbudowany na palestyńskiej ziemi, a nie faktyczna granica między Palestyną a Izraelem.
Przekraczać checkpoint mogą głównie palestyńscy mężczyźni z pozwoleniami na pracę w izraelskim budownictwie i rolnictwie.. Rozmawiamy o skutkach genderowych tego systemu oraz o tym, jak Checkpoint 300 ilustruje koncepcję kolonialnej przestrzeni – łącząc korytarze checkpointu z przestrzeniami domowymi, wioskami na Zachodnim Brzegu i międzynarodowymi firmami technologicznymi rozwijającymi systemy nadzoru.

W tym odcinku dr Ewa Górska rozmawia  z dr. Tomaszem Makarewiczem, ekonomistą z Uniwersytetu w Bielefeld i członkiem grupy eksperckiej „Dobrobyt na Pokolenia” o sankcjach finansowych – jednym z najważniejszych, a jednocześnie ciągle kontrowersyjnym narzędziu polityki międzynarodowej.
Tomasz wyjaśnia:
Czym różnią się sankcje gospodarcze od finansowych?
Jakie środki zastosowano wobec Rosji po agresji na Ukrainę w 2022 roku i jak geopolityka wpływa na selektywność ich nakładania?
Czy sankcje rzeczywiście uderzają w rządzących elity, czy raczej w zwykłych obywateli?
Jak reżimy omijają sankcje i czy mogą one paradoksalnie zwiększać poparcie dla rządzących?
Kiedy można powiedzieć, że sankcje „zadziałały”?
Posłuchaj, jeśli chcesz dowiedzieć się, jak działa współczesna architektura nacisku gospodarczego, gdzie przebiega granica między moralnym obowiązkiem a politycznym interesem, oraz jak trudno jest mierzyć efekty narzędzia, które często działa wolno, pośrednio i nierzadko wbrew oczekiwaniom.
----
Odcinek powstał dzięki wsparciu Słuchaczek i Słuchaczy na www.patronite.pl/Reorient.
---
Edycja dźwięku: Tostanki.pl

Ten odcinek to zapis rozmowy, która odbyła się podczas wydarzenia „Spotkania z Palestyną: Jak żyć wobec ludobójstwa” (05.10.2025, Instytut Kultury Miejskiej w Gdańsku). W panelu udział wzięły Ewa Górska i Dalia Mikulska, a rozmowę poprowadziła (i przygotowała do publikacji) Ana Matusevic.
Wspólnie zastanawiałyśmy się nad tym, jak przemoc kolonialna działa także poprzez pamięć, język i prawo – jak Palestyna jest wymazywana z map, krajobrazu i dyskursu publicznego, a także jak można stawiać temu opór poprzez badania, słowa i świadectwa.
Gościnie:
🔹 Ewa Górska – doktorka nauk prawnych, adiunktka w Digital Justice Center Uniwersytetu Wrocławskiego, badaczka prawnego orientalizmu i izraelskiego kolonializmu osadniczego, finalistka Nagród Naukowych „Polityki” 2024, autorka podcastu Reorient.pl.

🔹 Dalia Mikulska – dziennikarka, reporterka i pracowniczka humanitarna, pisze o świecie arabskim i łamaniu praw człowieka. Jej reportaże ukazują się m.in. w Tygodniku Powszechnym, Polityce, Gazecie Wyborczej, Krytyce Politycznej i OKO.press.

Prowadzenie:🎙️ Ana Matusevic – autorka podcastów Atlas Świata i Ptasie Radio OTOP, związana z trójmiejską kulturą i sektorem pozarządowym, miłośniczka latarni morskich.

Grafika na okładce: Tomek Pawluczuk.

Ten odcinek powstał dzięki wsparciu Olgi, Magdy, Piotrka i Michała na www:Patronite.pl/Reorient!