Łapacz słów. Podcast o języku

Czy Izabela Łęcka naprawdę mogła powiedzieć „kurwa”? Mogła. Ale to jest najmniej ciekawa część tej historii. To słowo istniało w polszczyźnie na długo przed czasami Wokulskiego. Problem w tym, że w ustach młodej arystokratki znaczyłoby społecznie coś zupełnie innego niż dzisiaj.

W tym odcinku „Łapacza Słów” zaglądam do języka XIX-wiecznych salonów i samej „Lalki”. Sprawdzam, jak przeklinali bohaterowie Prusa, dlaczego Wokulski mógł mówić inaczej z Rzeckim, a inaczej z Izabelą, i co właściwie było językowym przekroczeniem dla kobiety z jej sfery.

Bo może odpowiednikiem dzisiejszego „kurwa” wcale nie było „do diabła”. Może większym skandalem byłoby niewinne dla naszych uszu: „Pan jest ładak!”.

To także opowieść o nowej „Lalce” Netfliksa, ale przede wszystkim o tym, że język zdradza klasę, relacje i hierarchię. I że wulgaryzm nie siedzi wyłącznie w słowie. Siedzi w granicy, którą to słowo przekracza.

A jeśli temat przekleństw cholernie Cię intereuje, posłuchaj odcinka "Przeklnij mnie!". Dowiesz się z niego, czy „dupa” zawsze była brzydka, czy przekleństwa mogą podnieść morale w pracy i dlaczego czasem pomagają przetrwać ból.

Odcinek znajdziesz tu: https://api.spreaker.com/v2/episodes/65569848/download.mp3

Źródła wykorzystane w odcinku obejmują m.in. „Lalkę” Bolesława Prusa, „Polszczyznę dziewiętnastowiecznych salonów” Elżbiety Umińskiej-Tytoń oraz „Elektroniczny słownik języka polskiego XVII i XVIII wieku” Instytutu Języka Polskiego PAN

Become a supporter of this podcast: https://www.spreaker.com/podcast/lapacz-slow-podcast-o-jezyku--6174620/support.

Jak opowiedzieć o czymś tak zwyczajnym jak śrubka, dach albo system logistyczny, żeby ktoś naprawdę chciał słuchać? W tym odcinku mówię o tym, dlaczego dobra komunikacja nie zaczyna się od produktu, tylko od bohatera.

O tym, jak działa narracyjne zanurzenie, dlaczego łatwiej zapamiętujemy świat, w którym coś się dzieje, niż listę zalet, i czemu marki tak często popełniają ten sam błąd: opowiadają wyłącznie o sobie.
Sięgam do badań Melanie Green, Timothy’ego Brocka i Jennifer Escalas nad narracją, perswazją i tym, co dzieje się wtedy, kiedy odbiorca zaczyna widzieć w historii samego siebie.
Jest też trochę o Campbellu, podróży bohatera i o tym, dlaczego nie każda blachodachówka musi przechodzić przez „wezwanie do przygody”.

Najważniejsze pytanie tego odcinka brzmi jednak bardzo prosto - nie: co chcemy powiedzieć o sobie?
 Tylko: w czyjej historii jesteśmy potrzebni?

Become a supporter of this podcast: https://www.spreaker.com/podcast/lapacz-slow-podcast-o-jezyku--6174620/support.

Nie zawsze trzeba skłamać, żeby ukryć prawdę. Czasem wystarczy nazwać ją inaczej. „Zwolnienia” stają się „optymalizacją zatrudnienia”, wojna „specjalną operacją wojskową”, a słowa, które brzmią zbyt brutalnie, zastępujemy łagodniejszymi.
Eufemizmy mogą chronić przed bólem, ale mogą też sprawić, że trudniej dostrzec sprawcę, ofiarę albo odpowiedzialność. W tym odcinku „Łapacza Słów” sprawdzam, co na ten temat mówią badania. Czy eufemizm rzeczywiście zmienia ocenę tego samego czynu? Czy łagodniejsze słowo wywołuje słabszą reakcję emocjonalną? Będzie też o doublespeak George’a Orwella, eufemistycznej bieżni oraz o tym, jak „dupa” najpierw pozwoliła nie mówić „rzyć”, a potem sama przestała nadawać się do eleganckiej rozmowy.
Eufemizm nie musi kłamać. Czasem wystarczy, że postawi przed rzeczywistością parawan.

Become a supporter of this podcast: https://www.spreaker.com/podcast/lapacz-slow-podcast-o-jezyku--6174620/support.

🎙️ NOWA SERIA „ŁAPACZA SŁÓW” | SŁOWA, KTÓRE NAMI RZĄDZĄ

Rozpoczynam nową serię podcastu, w której będę przyglądać się słowom trochę inaczej. 
Nie tylko temu, co znaczą, ale też temu, co robią z naszym myśleniem, emocjami i sposobem patrzenia na świat.

Będzie o języku reklamy i polityki, metaforach, eufemizmach, etykietowaniu, perswazji i manipulacji. Będą eksperymenty psychologiczne, badania językoznawców i kognitywistów, a także całkiem zwyczajne słowa, które okazują się znacznie mniej niewinne, niż nam się wydawało.

Na początek:
Czy słowa mogą zmieniać rzeczywistość?
Zaglądam psychologów społecznych, kognitywistów, ekonomistów.  Bo język nie jest tylko narzędziem opisywania świata.  Czasami podpowiada nam, jak ten świat zobaczyć.

🎧 Pierwszy odcinek nowej serii już w „Łapaczu Słów”.

Become a supporter of this podcast: https://www.spreaker.com/podcast/lapacz-slow-podcast-o-jezyku--6174620/support.

„Dobrze”. Przeczytajcie to słowo jeszcze raz. Czy brzmi neutralnie? Chłodno? Serdecznie? 
A może jak trzaśnięcie drzwiami, tylko zapisane pięcioma literami?

W najnowszym odcinku „Łapacza słów” rozmawiamy o tym, że słowa są zaledwie częścią komunikatu. Kiedy rozmawiamy twarzą w twarz, znaczenie dopowiadają oddech, głos, spojrzenie, gest, postawa ciała, odległość między rozmówcami, a nawet ubranie i przestrzeń. W pisanej wiadomości zostaje nam nagi tekst. I wtedy brakujące elementy komunikatu uzupełniamy sobą. Własnym nastrojem, wspomnieniami, lękiem, wiedzą o nadawcy i historią relacji. To dlatego jedno niewinne „dobrze” może znaczyć: "oczywiście" albo: "jestem obrażona" lub: "przyjęłam do wiadomości" czy też mieć jeszcze inne odcienie.

Klasyczne badania nad komunikacją mailową pokazywały, że nadawcy przeceniają swoją zdolność przekazywania ironii i tonu. Pisząc, sami słyszą w głowie melodię zdania, ale zapominają, że odbiorca jej nie zna.  Problemem nie jest brak tonu, ale fakt, że istnieją dwa tony naraz: ten, który nadawca słyszał w swojej głowie, i ten, który odbiorca dopisał ze swojej. I może zanim pokłócimy się o kropkę, warto zapytać: „Jak mam to przeczytać?”
Bo wiadomość tekstowa nie jest komunikatem bez emocji. Jest komunikatem, któremu część emocji musi pożyczyć odbiorca.

Posłuchajcie rozmowy z ekolingwistami prof. Joanną Pupel-Wobalis i prof. Stanisławem Pupelem z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
A jeśli lubicie moje językowe wyprawy i podcastowe śledztwa, możecie zostać ich Patronami. A nawet więcej: możecie adoptować słowo!

Możecie wybrać jedno z tych, które przygotuję - słowa wytypowane przeze mnie: trochę zapomniane, niedopieszczone, zepchnięte na margines (oto garstka kandydatów : abnegat, mitrężyć, safanduła, rewerans, kontent, wszeteczny, imponderabilia, ancymon, zawierucha, ukojenie).

Ale możecie też przyjść z własnym kandydatem. Z jakimś słowem-sierotką. Takim, które kochacie, a którego nikt już nie wyprowadza na spacer w zdaniu. Albo takim, które w Waszym odczuciu zasługuje na drugie życie.

Dla patrona przygotuję osobny wpis o adoptowanym słowie: z historią, znaczeniami, ciekawostkami i przykładami użycia. Słowo dostanie swoją biografię i chwilę światła.

Działam w pojedynkę. Każdy odcinek to godziny czytania, researchu i montażu. Wasze wsparcie pozwala mi robić to regularnie i z uważnością.

Zapraszam. Adopcje słów trwają

Link do patronowania tu: https://buycoffee.to/lapaczslow?tab=subs

Become a supporter of this podcast: https://www.spreaker.com/podcast/lapacz-slow-podcast-o-jezyku--6174620/support.