Na początku było słowo…

Pisał zmysłowe wiersze o upojeniu miłością do Boga i nieodpartej chęci zjednoczenia się z Najwyższym. Fascynowała go etyka i religia, nauczał o konieczności przeciwstawienia się tyranii i niesprawiedliwości. Był też pomysłodawcą, ideologiem i najwyższym przywódcą reżimu mającego na rękach krew tysięcy ludzi, mordowanych bez sądu i grzebanych w masowych, bezimiennych mogiłach.

Tertulian w III wieku nazywał kobiety „bramą diabła”, sto lat później Jan Chryzostom pisał, że „pośród wszystkich dzikich bestii nie ma szkodliwszej nad kobietę”. W V wieku Augustyn dowodził, że kobieta dokonuje poznania Boga „za pośrednictwem mężczyzny”, a w XIII Tomasz z Akwinu (za Arystotelesem) powtarzał, że kobieta jest to… „mężczyzna wybrakowany”.

„Jeśli nie możemy żyć w spokoju, w spokoju umrzyjmy” powiedział do swoich wyznawców Jim Jones w nazwanym od jego imienia Jonestown – zamkniętej osadzie w Gujanie, w której żyło ponad tysiąc osób zrzeszonych w Świątyni Ludu. Wyznawcy posłuchali. Nocy z 18 na 19 listopada 1978 roku nie przeżyło ponad 900 członków sekty. Jedna trzecia ofiar to były dzieci…

Być może funkcjonował już 100 tysięcy lat temu, na długo zanim grupa Homo sapiens opuściła stepy Afryki i ruszyła na północ w stronę Eurazji i dalej do Australii i Ameryk. Mit o wielkiej wodzie (lub innej katastrofie) niszczącej świat, obecny jest w niemal wszystkich ludzkich kulturach. Oczywiste analogie pomiędzy tym, w co wierzyli pierwotni mieszkańcy Hawajów i Indii, Australii i Mezoameryki, Azji i Europy, wskazują na prastary charakter opowieści o końcu świata, z którego ratuje się mityczny „Noe”, dając początek nowemu kosmicznemu cyklowi.

Nie ma osobowego Boga, ale jest kult przodków; nie ma kapłanów, ale są świątynie; nie ma modlitw, ale jest rozbudowany system zasad moralnych. Konfucjanizm od wieków wymyka się prostym definicjom. I może dlatego osiągnął tak spektakularny sukces. Przez ponad dwa tysiące lat nauki Konfucjusza (modyfikowane i uzupełniane przez jego następców) kształtowały społeczeństwo, politykę i kulturę najbogatszego i najlepiej rozwiniętego państwa świata, którym Chiny od końca starożytności aż do XVIII niewątpliwie były.