Mamy zielone pojęcie

Rozmowa w najnowszym odcinku podcastu „Mamy Zielone Pojęcie” poświęcona jest polskiemu winiarstwu – jego historii, specyfice oraz przyszłości. Gościniami programu są dr Marta Czaplicka, kierownik Katedry Ogrodnictwa i właścicielka winnicy, oraz prof. Joanna Chmielewska z Katedry Technologii Fermentacji i Zbóż, specjalistka zajmująca się technologią produkcji wina. Rozmowa prowadzi przez najważniejsze zagadnienia związane z uprawą winorośli w Polsce i pokazuje, jak dynamicznie rozwija się ten sektor rolnictwa.

Polskie winiarstwo przeżywa dziś wyraźny rozwój. Nie jest to wyłącznie chwilowa moda, lecz efekt zmian klimatycznych i ekonomicznych. W południowej Europie temperatury stają się coraz wyższe, przez co wina z tamtych regionów osiągają bardzo wysoki poziom alkoholu. Chłodniejszy klimat Europy Środkowej pozwala natomiast produkować wina lżejsze, o wyraźnej kwasowości i świeżym aromacie. Jednocześnie część tradycyjnych upraw sadowniczych w Polsce, zwłaszcza jabłoni, staje się mniej opłacalna i wymaga dużych nakładów wody. Dla wielu gospodarstw winorośl staje się więc realną alternatywą ekonomiczną.

Polskie wina mają charakter typowy dla chłodnego klimatu. Są zwykle świeże, aromatyczne, często o wyraźnej kwasowości i owocowym lub kwiatowym profilu. Właśnie ta odmienność sprawia, że zaczynają interesować zagranicznych odbiorców i turystów poszukujących regionalnych produktów. Coraz większą rolę odgrywają również oznaczenia geograficzne, które łączą wino z konkretnym regionem i podkreślają jego lokalny charakter.

W Polsce uprawia się zarówno odmiany hybrydowe przystosowane do chłodniejszego klimatu, jak i klasyczne szczepy znane z europejskich regionów winiarskich. Do najpopularniejszych należy Solaris, ceniony za odporność na mróz i wczesne dojrzewanie. W winnicach pojawiają się także odmiany takie jak Riesling, Chardonnay, Pinot Noir czy Dornfelder. Produkcja koncentruje się głównie na winach białych, które najlepiej odpowiadają warunkom klimatycznym Polski, choć pojawiają się także coraz ciekawsze wina czerwone.

Założenie winnicy jest przedsięwzięciem długoterminowym. Krzewy winorośli mogą owocować przez wiele dekad, dlatego inwestycja często planowana jest w perspektywie jednego lub nawet dwóch pokoleń. Kluczowe znaczenie ma wybór odpowiedniego siedliska i przygotowanie gleby – jej struktury, pH oraz mikrobiologii. Winorośl dobrze rośnie nawet na glebach uznawanych wcześniej za mało przydatne rolniczo, a sama winnica może funkcjonować jako stabilny ekosystem o niewielkim zapotrzebowaniu na nawożenie.Praca winiarza jest w dużej mierze uzależniona od natury. Zimą przeprowadza się cięcie krzewów, które decyduje o przyszłym plonie. Wiosną i latem prowadzone są zabiegi pielęgnacyjne i ochrona roślin, a moment zbioru zależy od przebiegu pogody i stopnia dojrzałości owoców. W produkcji wina ważną rolę odgrywa fermentacja prowadzona przez drożdże – zarówno naturalne, obecne na skórkach winogron, jak i specjalnie dobrane szczepy stosowane w winiarstwie.

Rozwój winnic sprzyja także enoturystyce, czyli turystyce związanej z odwiedzaniem gospodarstw winiarskich. Podobnie jak we Francji, Włoszech czy Niemczech, także w Polsce powstają szlaki winnic. Na Dolnym Śląsku funkcjonuje już Dolnośląski Szlak Winnic, skupiający kilkadziesiąt gospodarstw. Wizyta w winnicy łączy degustację z poznawaniem lokalnej przyrody, historii i kuchni, a sprzedaż bezpośrednia pozwala producentom uniezależnić się od pośredników. Polskie środowisko winiarskie charakteryzuje się dużą współpracą. Winiarze często wymieniają się doświadczeniami, konsultują problemy związane z pogodą czy produkcją i korzystają z wiedzy ośrodków naukowych. W kraju rozwijają się także studia podyplomowe z technologii winiarstwa, które łączą wiedzę z zakresu uprawy winorośli i technologii fermentacji.

Rozmowa pokazuje również kulturowy wymiar winiarstwa. Degustacja wina wiąże się z uważnością na smak, aromat i lokalne produkty. Wydarzenia takie jak festiwale sera i wina czy spotkania w winnicach przyciągają osoby zainteresowane gastronomią, regionalnością i spokojnym spędzaniem czasu.

Perspektywy rozwoju polskiego winiarstwa są obiecujące. Coraz więcej winnic powstaje w różnych regionach kraju, a zainteresowanie uprawą winorośli rośnie także wśród zagranicznych producentów. Jeśli obecny trend się utrzyma, Polska może w przyszłości stać się ważnym producentem win chłodnego klimatu w Europie.

Najnowszy odcinek podcastu „Mamy Zielone Pojęcie” poświęcony jest pszczołom i temu, jak działa rodzina pszczela – od komunikacji, orientacji i organizacji życia w ulu po rójkę oraz najważniejsze zagrożenia zdrowotne, zwłaszcza warrozę. Pojawia się też przegląd produktów pszczelich i praktyczne wątki dotyczące miodu, jego właściwości oraz zasad używania. Prof. Paweł Chorbiński i prof. Paweł Migdał rozmawiają również o fałszowaniu miodu i dają wskazówki, jak świadomie wybierać produkty z pewnego źródła.

Nowy odcinek podcastu „Mamy Zielone Pojęcie” bierze na warsztat temat, który wraca jak bumerang wraz z początkiem roku: czy można schudnąć zdrowo i na stałe – bez obietnic „w dwa tygodnie”, bez karania się za potknięcia i bez mylenia estetyki z medycyną. Gośćmi rozmowy są prof. Joanna Wyka oraz dr Dorian Nowacki z Katedry Żywienia Człowieka.Punkt wyjścia jest nowy rok sprzyjający deklaracjom. Wiele osób chce wrócić do formy, jeść mniej, czy zmieścić się w ubrania sprzed lat. Tyle że w samym celu kryje się pułapka. Gdy redukcja masy ciała staje się wyłącznie zadaniem estetycznym, łatwo wpaść w logikę skrótów: szybko, radykalnie, jak najmniejszym kosztem czasu. Organizm nie działa w takim trybie. Masa ciała to wskaźnik, a nie diagnoza, a nadmiar tkanki tłuszczowej ma znaczenie biologiczne. Tkanka tłuszczowa to aktywny narząd endokrynny, który wpływa na gospodarkę hormonalną i procesy zapalne. Zdrowa redukcja zaczyna się od rozróżnienia modelowania sylwetki, redukcji nadwagi czy leczenia otyłości. Otyłość jest chorobą i stanowi ważny czynnik ryzyka powikłań metabolicznych i sercowo-naczyniowych. To przesuwa akcent z oceny („brak dyscypliny”) na rozumienie mechanizmów. Gdy ktoś wraca do wyższej masy ciała po okresie restrykcji, nie zawsze przegrywa charakter. Często działa biologia, nawyki utrwalane latami, stres, środowisko, a czasem brak dostępu do profesjonalnej opieki.Z zewnątrz najgłośniej słychać masę obietnic. Moda na diety eliminacyjne, protokoły, suplementy i proste reguły. Proste zasady dają poczucie kontroli, a spadek masy ciała na początku bywa szybki. Tyle że efekt na wadze nie mówi, co dokładnie ubywa: tkanka tłuszczowa, woda, mięśnie. Przy długim stosowaniu diet wysokotłuszczowych i wysokobiałkowych rośnie ryzyko przeciążeń wątroby i nerek, pogorszenia profilu lipidowego oraz powrotu dawnych wzorców jedzenia. Wtedy pojawia się klasyczny efekt jo-jo, a wraz z nim poczucie porażki.Na to nakłada się presja społeczna. Komentarze w stylu „jak świetnie wyglądasz” potrafią wzmacniać niezdrowe zachowania, bo sukces zostaje zdefiniowany wyglądem, nie zdrowiem. Wstyd i wykluczenie osób z otyłością przynoszą kolejne konsekwencje: unikanie spotkań, lęk przed jedzeniem publicznie, kompulsywne kontrolowanie posiłków. W tej przestrzeni mieszczą się też zaburzenia odżywiania, które przybierają różne formy: obsesja na punkcie kaloryczności produktów, przymus ćwiczeń, koncentracja na masie mięśniowej, ciągłe myślenie o jedzeniu mimo braku głodu.Najbardziej stabilnym punktem pozostaje podejście długofalowe. Zmiana działa wtedy, gdy jest do utrzymania, opiera się na diagnozie i indywidualizacji: skład ciała, nawyki, sen, aktywność, stan zdrowia, kontekst psychologiczny. W praktyce wraca kilka prostych zasad: wybór produktów o wysokiej gęstości odżywczej, ograniczanie żywności wysoko przetworzonej, rozsądne porcje, regularność, miejsce na okazjonalną przyjemność bez budowania wokół niej planu dnia. Wtedy redukcja masy staje się skutkiem ubocznym sensownej strategii, a nie jedynym celem.

W najnowszym odcinku podcastu „Mamy zielone pojęcie” dr Julia Miller i dr Joanna Rosenberger opowiadają, jak zwierzęta radzą sobie zimą – od kotów śpiących na kaloryferze, przez psy przerażone fajerwerkami, po ptaki, jeże i kaczki na miejskich stawach. Rozmawiają o tym, jak mądrze pomagać zwierzętom w sylwestrową noc, jak odpowiedzialnie dokarmiać ptaki i dlaczego czasem najlepsze, co możemy zrobić, to… zostawić w spokoju stertę liści w ogrodzie.

W najnowszym odcinku podcastu „Mamy zielone pojęcie” zaglądamy pod choinkę… i dużo głębiej – w głąb lasu, parku i systemów przyrodniczych, od których zależy nasze codzienne życie. Nasi goście, profesorowie Pusz i Bąbelewski, opowiadają o tym, jak mądrze wybierać bożonarodzeniowe drzewko (żywe, w donicy, z plantacji czy z lasu), co dzieje się z nim po świętach i dlaczego jego zapach to nie tylko kwestia nastroju, ale też chemii roślin. Pojawiają się konkretne gatunki drzew, mniej oczywiste wybory choinek oraz pomysły na to, jak zamknąć świąteczne drzewko w obiegu zamiast na wysypisku.

W rozmowie udział wzięli:
prof. Wojciech Pusz, Katedra Ochrony Roślin, Zakład Fitopatologii i Mykologii UPWr
prof. Przemysław Bąbelewski, Katedra Ogrodnictwa, Zakład Roślin Ozdobnych, Dendrologii i Ogrodnictwa Miejskiego
Prowadząca: red. Katarzyna Kaczorowska
Kamery: Aleksandra Rzepka, Magdalena Jajszczyk
Dźwięk: Tomasz Lewandowski
Montaż: Aleksandra Rzepka
Słuchaj i oglądaj na:Spotify, Apple Podcasts, YouTube