Audycje Kulturalne

https://audycjekulturalne.pl/wp-content/uploads/2026/05/Audycje-Kulturalne-Rowiesnik-XX-wieku.mp3
Przez 75 lat artysta łączył w nich swoje codzienne doświadczenia z bogatym życiem duchowym. Uzupełniał je o prace malarskie i szkice, wklejane bilety i zdjęcia. Wątek dzienników jest podejmowany także w najnowszej publikacji poświęconej artyście pt. „Czapski – rówieśnik XX wieku”.

Józef Czapski był malarzem kapistą, rysownikiem, eseistą i komentatorem rzeczywistości, jednym ze współzałożycieli Komitetu Paryskiego oraz paryskiej „Kultury”. W tym roku przypada 130 rocznica jego urodzin – przyszedł na świat w 1896, zmarł w wieku 97 lat.

Przez 75 lat prowadził dzienniki: pisał w czterech językach (polski, francuski, niemiecki i rosyjski), już od wczesnej młodości, opisując m.in. Wojenne doświadczenia. Czapski walczył zarówno w pierwszej, jak i w drugiej wojnie światowej – po wyjściu z sowieckich obozów dołączył do Armii Andersa.

Według badaczy, dzienniki pełniły dla niego różne funkcje: autoterapeutyczne, dyscyplinujące, były narzędziem życia duchowego. Czapski utożsamiał się ze swoimi dziennikami, co manifestowało się na tworzonych przez niego autoportretach.

Książka „Czapski – rówieśnik XX wieku” w kompleksowy sposób analizuje jego życie i twórczość. Zaproszeni do stworzenia publikacji badacze i badaczki poświęcili swoje teksty zarówno temu, co pisał, jak i jego obrazom. Autorom udało się także dotrzeć do osób, które znały Artystę i zgodziły się podzielić swoimi wspomnieniami.

Twórczość Czapskiego do dziś inspiruje artystów. Rozmowy o wystawie „Południk 21. Czapski – Kozera” w Kordegardzie można wysłuchać tutaj.

O dziennikach Józefa Czapskiego oraz poświęconej mu publikacji, którą kupisz w Księgarni NCK, opowiedział w Audycjach Kulturalnych redaktor wydania, profesor Paweł Rodak.



Artykuł „Połączenie słów i obrazów”. Dzienniki Józefa Czapskiego pochodzi z serwisu Audycje Kulturalne.

https://audycjekulturalne.pl/wp-content/uploads/2026/05/Audycje-Kulturalne-Swiaty-Sztuki.mp3
Dwadzieścia pięć lat od pierwszego wydania, na polskim rynku wydawniczym pojawiło się pierwsze tłumaczenie jednej z najważniejszych teorii amerykańskiego socjologa, Howarda S. Beckera.

„Światy sztuki” są próbą spojrzenia na proces powstawania dzieła, będącego wypadkową pracy wielu zaangażowanych osób. Sztuka w ujęciu Beckera staje się efektem zbiorowej pracy, a nie jedynie indywidualnego talentu.

Podstawą książki są publikowane na przestrzeni lat artykuły, w których autor charakteryzuje kolejne składowe teorii, takie jak konwencja czy etykietowanie. Becker zwraca też uwagę na niedokończoność dzieła sztuki, które żyje i zmienia się tak długo, jak jest interpretowane.

Rozmowa z tłumaczem książki, dr. Pawłem Tomankiem, socjologiem, antropologiem i tłumaczem książek związanym z Uniwersytetem Warszawskim, pozwala dowiedzieć się więcej na temat procesu tłumaczenia, który także wpisuje się w teorię światów sztuki.

Książkę wydało Narodowe Centrum Kultury.

Artykuł „Światy sztuki” Howarda S. Beckera pochodzi z serwisu Audycje Kulturalne.

https://audycjekulturalne.pl/wp-content/uploads/2026/05/Audycje-Kulturalne-Kawiarnie-100-lat-temu.mp3
Choć kawiarnie kojarzą się przede wszystkim z gwarem rozmów i bujnym życiem towarzyskim, to nad filiżankami parującej kawy rodziły się idee a także kształtowały się środowiska twórcze. O sile lokalnej tożsamości może świadczyć fakt, że przedmioty z kawiarni zachowały się w prywatnych kolekcjach do dziś.

Nowa wystawa w Muzeum w Gliwicach, stworzona we współpracy z Muzeum Narodowym w Krakowie, przybliża fenomen kawiarni, skupiając się na tych funkcjonujących w latach 1900-1930 w Gliwicach, Krakowie i we Lwowie.

W przeniesieniu się w czasie do czasów świetności legendarnych lokali pomaga zgromadzenie związanych z nimi unikalnych przedmiotów: porcelanowych filiżanek i talerzyków z „Haus Oberschlesien”, a nawet pudełka na tort z „Café Schnapka”. Na wystawie znalazł się też mlecznik z lwowskiej Kawiarni Szkockiej, gdzie dyskusje prowadzili słynni matematycy.

Kawiarniom poświęcony jest jeden z odcinków Kulturalnego Alfabetu Niepodległości – rozmowy ze Sławomirem Koprem możesz posłuchać tutaj.

Ekspozycja „Do Wiedeńskiej czy do Schnapki? Kawiarnie 100 lat temu” prezentuje też dzieła związane z krakowską bohemą – m.in. z twórczością Stanisława Wyspiańskiego, Witolda Wojtkiewicza, Leona Wyczółkowskiego i Jacka Malczewskiego. Wśród nich druki ulotne, plakaty, karykatury i reklamy, prezentujące życie artystyczne Krakowa w duchu secesyjnym i z wyraźnymi wpływami grafiki francuskiej.

Kilkadziesiąt lat później, jednym z najważniejszych kawiarnianych stolików w Polsce stał się ten w „Czytelniku”. O słynnej kawiarni rozmawiamy w tym odcinku.

Wystawę można oglądać w Muzeum w Gliwicach, w Willi Caro do 30 sierpnia.

Kuratorkami wystawy są Katarzyna Podniesińska, Magdalena Laskowska i Patrycja Gwoździewicz – która opowiedziała o niej w Audycjach Kulturalnych.

Zdjęcia dzięki uprzejmości Muzeum w Gliwicach.



Artykuł Do Wiedeńskiej czy do Schnapki? Kawiarnie 100 lat temu pochodzi z serwisu Audycje Kulturalne.

https://audycjekulturalne.pl/wp-content/uploads/2026/05/Audycje-Kulturalne-Rafal-Malczewski.mp3
Wystawa „Rafał Malczewski. Narty, dansing, brydż” przybliża twórczość artysty, w szczególny sposób przyglądając się jego wielkiej miłości do Tatr, sportów zimowych, ale także kurortowych rozrywek, z których słynęło międzywojenne Zakopane.

Zanim Rafał Malczewski zdecydował się związać swoje życie z malarstwem, studiował, ku radości rodziców, filozofię, architekturę i argonomię. Jednak lata spędzone z ojcem w Wiedniu, pomogły mu wykształcić własny, charakterystyczny styl.

Najszczęśliwszy towarzysko i artystycznie czas Malczewski spędził w ukochanym Zakopanem. To moment, kiedy kuracjusze, wczasowicze, przybysze i tubylcy zachłysnęli się wolnością. Popularność zyskiwały nowe sposoby spędzania wolnego czasu, odkrycie różnych sportów zimowych, ale także moda na dancingi, jazz, gry karciane. Rafał Malczewski obserwował ów świat i dokumentował go z ogromną uważnością, ale także z poczuciem humoru.

Międzywojenne Zakopane jest tłem wydarzeń w filmie „Niebezpieczni dżentelmeni” – rozmowy o tej produkcji można wysłuchać tutaj: https://audycjekulturalne.pl/witkacy-zelenski-conrad-i-malinowski/

Oprócz dzieł Malczewskiego, na wystawie prezentowana jest twórczość wybitnych artystów: Leona Chwistka, Stanisława Ignacego Witkiewicza, Zofii Stryjeńskiej, Władysława Skoczylasa, Augusta Zamoyskiego, rzeźbiarzy i grafików skupionych wokół zakopiańskiej Szkoły Przemysłu Drzewnego.

W 1939 r. Malczewskiemu udało się wyjechać z Polski, resztę życia spędził poza ojczyzną, podróżując po Ameryce Południowej i Kanadzie, gdzie w 1965 r. zmarł.

Wystawę pt. „Rafał Malczewski. Narty, dansing, brydż” można oglądać w Muzeum im. Jacka Malczewskiego w Radomiu do 31 maja 2026 r.

W Audycjach Kulturalnych opowiedziała o niej kuratorka, Magdalena Ewa Nosowska.

Zdjęcia dzięki uprzejmości Muzeum im. Jacka Malczewskiego w Radomiu/fot. Marcin Kucewicz



Artykuł Rafał Malczewski – twórca innej epoki niż ojciec pochodzi z serwisu Audycje Kulturalne.

https://audycjekulturalne.pl/wp-content/uploads/2026/04/Audycje-Kulturalne-Czapski-Kozera.mp3
Najnowsza wystawa w Kordegardzie, galerii Narodowego Centrum Kultury, to zestawienie ze sobą aż 70 prac – rysunków Józefa Czapskiego oraz kolaży Grzegorza Kozery, zafascynowanego twórczością wybitnego kapisty. Wystawa związana jest z przypadającą w tym roku 130. rocznicą urodzin malarza, pisarza, krytyka i współtwórcy „Kultury” paryskiej.

Punktem wyjścia dla wystawy są rysunki Józefa Czapskiego. Artysta utrwalał w szkicownikach i notesach ulotne chwile – fragmenty pejzaży, sceny rodzajowe czy portrety – tworząc prace będące zapisem wrażeń, światła i nastroju. Jeden ze szkicowników, zawierający zapiski i szkice z podróży po Ameryce Południowej, miał według legendy zaginąć w latach 50.

To nie pierwsza wystawa poświęcona twórczości Czapskiego zorganizowana w Kordegardzie. O pracach pochodzących z prywatnych kolekcji można posłuchać tutaj.

W dialog z twórczością Czapskiego wchodzą kolaże Grzegorza Kozery, powstałe pod wpływem podróży artysty do

Argentyny, odbytej w ramach stypendium Narodowego Centrum Kultury. Choć Kozera wyruszył śladami Czapskiego, w swoich pracach nie odtwarza spojrzenia mistrza, ale wchodzi z nimi w dialog. W swoich kolażach wykorzystuje fragmenty reprodukcji dzieł sztuki, map, architektury i pejzażu, budując wielowarstwowe kompozycje, w których przenikają się różne epoki i znaczenia.

Choć obu artystów dzieli pokolenie i język artystyczny, łączy ich szczególna uważność wobec świata. Zestawienie rysunków Czapskiego i kolaży Kozery ukazuje ciągłość doświadczenia artystycznego – od bezpośredniego zapisu chwili po analityczne strategie obrazowania.

Wystawę „Południk 21. Czapski – Kozera” można oglądać w Kordegardzie do 14 czerwca 2026r. W Audycjach Kulturalnych opowiedzieli o niej kuratorka Katarzyna Haber oraz autor kolaży Grzegorz Kozera.

Zdjęcia: Narodowe Centrum Kultury/ fot. Grzegorz Karkoszka.

Artykuł „Południk 21. Czapski – Kozera” pochodzi z serwisu Audycje Kulturalne.