Audycje Kulturalne

https://audycjekulturalne.pl/wp-content/uploads/2026/04/Audycje-Kulturalne-Ksiezyc-ma-zapach-Warszawy.mp3
Powieść Wojciecha Chmielewskiego pozwala na odkrycie stolicy sprzed 30 lat a także na rozważania dotyczące jej kształtu i rzeczywistości za… niemal 300 lat. Jedno pozostaje niezmienne – wielka miłość do miasta.

Wojciech Chmielewski, znany przede wszystkim z krótkich form, zaprasza Czytelniczki i Czytelników do lektury powieści „Księżyc ma zapach Warszawy”. To misterna konstrukcja: opowieść o Jacku, niepełnosprawnym studencie historii, osadzona w latach 1988–1993, została uzupełniona futurystyczną wizją badań historyczki Nadii Chabrowej, żyjącej w XXIII wieku.

W Audycjach Kulturalnych rozmawialiśmy też o zbiorze opowiadań Chmielewskiego „Sylwia z Gibalaka”. Rozmowy można wysłuchać tutaj: https://audycjekulturalne.pl/wojciech-chmielewski-o-nowym-zbiorze-opowiadan/

Powieść łączy dwa wątki, dwa czasy, dwie płaszczyzny fabularne, dla których łącznikiem jest Warszawa – miłość Wojciecha Chmielewskiego. Wyprawa w przeszłość to pocztówka z Warszawy czasów przełomu, która nie jest sprowadzona wyłącznie do „szczęk”, szarzyzny i Jarmarku Europa. Autor oddaje atmosferę czasu przemiany, młodzieńczych nadziei, fantazji i uczuć- niestety także rozczarowania.

Wyobrażenie na temat przyszłości to niezbyt optymistyczna wizja świata podzielonego między dwa mocarstwa: Rosję i Chiny. Groteska miesza się z rozpaczą, humor przesłania beznadzieję.

O książce „Księżyc ma zapach Warszawy” opublikowanej przez Państwowy Instytut Wydawniczy opowiedział w Audycjach Kulturalnych Autor, Wojciech Chmielewski.



Artykuł „Księżyc ma zapach Warszawy” – literackie spojrzenie w przeszłość i wyprawa w przyszłość. pochodzi z serwisu Audycje Kulturalne.

https://audycjekulturalne.pl/wp-content/uploads/2026/03/Audycje-Kulturalne-Sztuka-Lemkow.mp3
Państwowe Muzeum Etnograficzne w Warszawie prezentuje pierwszą w historii tak szeroką prezentację dorobku artystycznego tej karpackiej społeczności. Obejmuje twórców uznanych, takich jak Andy Warhol, Epifaniusz Drowniak (Nikifor) czy Jerzy Nowosielski oraz artystki i artystów funkcjonujących dotąd poza głównym nurtem.

Wystawa przywraca widzialność twórczości Łemków (nazywanych także Rusinami Karpackimi), która przez lata pozostawała poza głównym nurtem sztuki europejskiej. Udowadnia, że nie jest ona folklorystyczną ciekawostką, lecz żywą, autonomiczną i wielowymiarową częścią kultury – opierającą się na duchowym dziedzictwie Karpat oraz czerpiącą ze współczesnej estetyki.

Wystawa nie ucieka od trudnych historycznych doświadczeń: przymusowych migracji, asymilacji, obozu w Talerhofie oraz akcji „Wisła”. Pamięć o tych traumatycznych wydarzeniach powraca w pracach artystek i artystów oraz w przedmiotach codziennego użytku pochodzących z łemkowskich/rusińskich domów.

Ekspozycja „Formy obecności. Sztuka Łemków/Rusinów Karpackich” przełamuje wieloletnią ciszę. Przywraca głos tym, którym przez dekady go odmawiano, pokazuje, że dziedzictwo Łemków/Rusinów Karpackich nie tyle powraca, ile konsekwentnie trwa – mimo prób jego unieważnienia i asymilacji – jako żywy element współczesnej kultury.

Wystawę można oglądać do 30 czerwca 2026 r.

W Audycjach Kulturalnych opowiedzieli o niej jej twórcy: Michał Szymko oraz Agnieszka Kleszcz.

Zdjęcia dzięki uprzejmości Państwowego Muzeum Etnograficznego/fot. Przemysław Walczak

Artykuł Formy obecności. Sztuka Łemków/Rusinów Karpackich pochodzi z serwisu Audycje Kulturalne.

https://audycjekulturalne.pl/wp-content/uploads/2026/03/Audycje-Kulturalne-Lista-Polskiego-Dziedzictwa-Filmowego.mp3
Nie jest rankingiem ani przeglądem: to katalog tytułów, które w szczególny sposób współtworzyły polską kulturę, wyobraźnię i pamięć. Projekt Filmoteki Narodowej Instytutu Audiowizualny w pionierski sposób analizuje polską kinematografię, zapraszając do tego nie tylko ekspertów, ale także miłośników kina.

Na liście znajdziemy „Akademię Pana Kleksa” czy „Wielką podróż Bolka i Lolka”, w przeciwieństwie do „Ziemi Obiecanej”. Wszystko z powodu unikatowych kryteriów, które decydują o tym jakie filmy trafiły do zestawienia. Na stronie filmu czytamy: „Różnorodność form i gatunków pozwala odsłonić pełnię pamięci audiowizualnej, unikając ograniczenia jej wyłącznie do kanonizowanych arcydzieł”. Doceniane były także pionierskie rozwiązania technologiczne a także aspekt społeczny i zakorzenienie w zbiorowym doświadczeniu.

Lista została stworzona w 2025 r., z okazji 70-lecia FINA. Wówczas trafiło na nią 70 filmów. Od 2026 roku proces selekcji stał się cykliczny: każdego roku dodawanych będzie 10 nowych tytułów, nie młodszych niż 20-letnie. Część wyborów będzie dokonywana w drodze plebiscytu, dzięki czemu publiczność współtworzy Listę.

Lista Polskiego Dziedzictwa Filmowego jest dostępna na stronie FINA, gdzie można ją wyświetlić alfabetycznie lub chronologicznie. Co ważne, wiele z nich dostępnych jest na platformach Filmoteki.

O projekcie opowiedział dyrektor Filmoteki Narodowej Instytutu Audiowizualnego, Tomasz Kolankiewicz.

Zdjęcie: Kadr z filmu „Dziewczęta z Nowolipek” NAC

Artykuł Lista Polskiego Dziedzictwa Filmowego pochodzi z serwisu Audycje Kulturalne.

https://audycjekulturalne.pl/wp-content/uploads/2026/03/Audycje-Kulturalne-Artur-Rubinstein-Lodz.mp3
Nowa wystawa w Filharmonii Łódzkiej poświęcona jest niezwykłej relacji jej patrona z rodzinnym miastem. Przywołuje początki jego muzycznej drogi, prezentuje też artystyczną aktywność w mieście swojego urodzenia, w którym koncertował aż 34 razy.

Nazywany królem pianistów i obywatelem świata, podziwiany i oklaskiwany na obu półkulach, wspominając lata artystycznej kariery, wydarzenia, miejsca i ludzi, z którymi był związany, zawsze z wielkim sentymentem mówił o Łodzi, wracając wspomnieniami do przeżyć, jakie w jego pamięci z tym miastem się wiązały. Podkreślał też często, że zawsze czuł, iż w Łodzi ma swoją publiczność, która nigdy go nie zawiedzie, dodając, że jest ona także najbardziej wymagająca.

Ważną częścią wystawy „Artur Rubinstein – Moja łódzka publiczność” są wiadomości prezentujące powojenne dzieje koncertów Artura Rubinsteina w Łodzi, a zwłaszcza ostatnie koncert, który odbył się 30 maja 1975 roku. Wszyscy, którzy odwiedzą wystawę, będą mogli poznać wspomnienia grających w tym koncercie muzyków oraz niewidoczne dla publiczności wydarzenia, które w związku z koncertem rozegrały się za kulisami.

Kuratorem wystawy jest archiwistka i badaczka Bożena Pellowska-Chudobińska, która opowiedziała o niej w Audycjach Kulturalnych.

Ekspozycja „Artur Rubinstein – Moja łódzka publiczność” jest dostępna od 23 stycznia 2026 r.

Materiały dzięki uprzejmości Filharmonii Łódzkiej.

Foto: Artur Rubinstein z żoną podczas wieczorku w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Warszawie przy ul. Pięknej 10 w ramach VI Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina. Fotograf: Stefan Deptuszewski, 1960. Odwzorowanie cyfrowe obiektu fizycznego. Narodowy Instytut Fryderyka Chopina, Sygn. F. 1569 [3]”).

Artykuł „Wszystko się tu stało” – Łódź Artura Rubinsteina pochodzi z serwisu Audycje Kulturalne.

https://audycjekulturalne.pl/wp-content/uploads/2026/03/Audycje-Kulturalne-Fragmenty-Rzeczywistosci.mp3
Wystawa „Fragmenty rzeczywistości” prezentuje prace jednego z najważniejszych przedstawicieli polskiego malarstwa ekspresyjnego. Ekspozycja ukazuje różnorodne sposoby postrzegania świata, w których odbijają się osobiste doświadczenia Ratajskiego.

Sławomir Ratajski należy do tego pokolenia artystów, które bezwarunkowo zaufało malarskiemu medium., czyniąc je jedynym i wyłącznym narzędziem swojej wypowiedzi w polu sztuki. Przełom lat osiemdziesiątych z rewolucją „Solidarności” i w konsekwencji restrykcjami stanu wojennego był zarazem najbardziej owocnym okresem w twórczości młodego artysty.

Na wystawie można zobaczyć prace powstałe głównie w ostatniej dekadzie, a także jedno z kluczowych dzieł wczesnego okresu twórczości artysty – „Pochylony obywatel” , obraz namalowany w czasie stanu wojennego. Centralnym punktem ekspozycji jest monumentalne „Fragmenty rzeczywistości”, czyli osiemnaście płócien malowanych przez siedem lat (2018–2025). Dominuje tu kolor – intensywny, wibrujący, spływający kaskadą różów, zieleni, żółcieni. Wyabstrahowane formy prezentowane na ciemnym tle działają jak świetlne impulsy – punkty orientacyjne w bezkresie przestrzeni.

W kameralnej, wyciszonej przestrzeni małej sali prezentujemy obraz w trzech częściach: „Przychodzą i odchodzą”  –  obraz dotyka spraw ostatecznych. Pamięć, zapomnienie, życie i śmierć splatają się w nim w jedną, nieoczywistą całość.

Wystawę Sławomira Ratajskiego „Fragmenty Rzeczywistości” można oglądać w Kordegardzie Galerii Narodowego Centrum Kultury do 29 marca 2026 r.

Kuratorką ekspozycji jest Dorota Monkiewicz.

W Audycjach Kulturalnych opowiedział o niej autor prac, artysta Sławomir Ratajski.



Fot. NCK / Wojciech Dobrogojski



Artykuł Obrazy do przeżywania – twórczość Sławomira Ratajskiego pochodzi z serwisu Audycje Kulturalne.