Audycje Kulturalne

https://audycjekulturalne.pl/wp-content/uploads/2026/06/Audycje-Kulturalne-75-lat-NCK.mp3
Wiele nazw, tysiące zaangażowanych ludzi, w końcu – kilkadziesiąt lat działania na rzecz polskiej kultury. Jubileusz Narodowego Centrum Kultury to okazja, by przyjrzeć się wykonywanej tu pracy, często pozornie niewidocznej, a także wziąć udział w urodzinowych wydarzeniach.

Wszystko zaczęło się w 1951 od powołania do życia Centralnej Poradni Świetlicowej i Wzorcowni Artystycznej, która miała uporządkować powstające masowo i chaotycznie świetlice i domy kultury. Przez ten czas organizacja zmieniała się i wielu datuje jej istnienie na 20 lat wstecz, kiedy oficjalnie otrzymała nazwę Narodowego Centrum Kultury.

Dziś NCK działa na wielu polach jednocześnie, dotując projekty, instytucje i ludzi kultury, prowadząc intensywną działalność badawczą, organizując duże wydarzenia kulturalne w różnych obszarach, a także intensywnie edukując. Przede wszystkim łączy: instytucje z artystami, samorządy z organizacjami pozarządowymi, tradycję z nowoczesnością, praktykę z refleksją, lokalność z wymiarem krajowym i międzynarodowym.

Jubileusz to okazja do świętowania: stąd liczne publikacje, konferencje czy wydarzenia środowiskowe. A przede wszystkim wielki, otwarty piknik w Łazienkach Królewskich, czyli „Wolna Sobota” 27 czerwca. W planie ogrom atrakcji i wydarzeń w pięciu strefach tematycznych. To m.in. warsztaty twórcze, spektakl dla dzieci, spotkania autorskie, koncerty oraz silent disco pod gwiazdami.

O jubileuszu Narodowego Centrum Kultury, jego historii i misji a także roli kultury w codziennym życiu, opowiedział w Audycjach Kulturalnych dyrektor NCK – Robert Piaskowski.

Artykuł 75 lat Narodowego Centrum Kultury pochodzi z serwisu Audycje Kulturalne.

https://audycjekulturalne.pl/wp-content/uploads/2026/06/Audycje-Kulturalne-Rysunki-Wojciecha-Weissa.mp3
Choć artysta znany jest przede wszystkim ze swoich obrazów, nagradzanych i wystawianych na całym świecie, to tworzył także rysunki i grafiki, korzystając z rozmaitych technik. Przegląd jego prac, także tych wcześniej nieprezentowanych, można oglądać w Muzeum Narodowym w Poznaniu.

Wojciech Weiss (1875-1950) był wybitnym malarzem i grafikiem, a także profesorem i późniejszym rektorem krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych.

Najbardziej rozpoznawane są jego barwne płótna, będące efektem fascynacji kolorem, wśród nich słynne portrety i autoportrety. Równolegle spełniał się, tworząc na papierze, mając do dyspozycji zdecydowanie mniejszą paletę barw. Kilkadziesiąt takich prac, można oglądać na wystawie „Wojciech Weiss. Nieznane grafiki i rysunki”.

Ze względu na wrażliwy charakter prac i ograniczoną możliwość ich eksponowania, wystawa została podzielona na dwie części. W pierwszej z nich, pokazywano pejzaże, które stanowiły wyraźne odbicie stanu emocjonalnego autora – powstawały od początku XX wieku aż do czasów niemieckiej okupacji.

Ważnym elementem prac Weissa są wnętrza – ten wątek był poruszany na innej wystawie w Muzeum Narodowym w Poznaniu.

Druga część pt. „Portrety – autoportrety – akty – wnętrza” to prace, na których Weiss eksperymentuje ze światłem i przestrzenią. Szczególną uwagę warto zwrócić na odbitki graficzne, a także na studia i projekty rysunkowe.

Wystawę można oglądać do 12 lipca, a w Audycjach Kulturalnych opowiedziała o niej kuratorka, Agnieszka Salamon-Radecka.

Zdjęcia: Muzeum Narodowe w Poznaniu.



Artykuł „Wojciech Weiss. Nieznane grafiki i rysunki” pochodzi z serwisu Audycje Kulturalne.

https://audycjekulturalne.pl/wp-content/uploads/2026/05/Audycje-Kulturalne-Rowiesnik-XX-wieku.mp3
Przez 75 lat artysta łączył w nich swoje codzienne doświadczenia z bogatym życiem duchowym. Uzupełniał je o prace malarskie i szkice, wklejane bilety i zdjęcia. Wątek dzienników jest podejmowany także w najnowszej publikacji poświęconej artyście pt. „Czapski – rówieśnik XX wieku”.

Józef Czapski był malarzem kapistą, rysownikiem, eseistą i komentatorem rzeczywistości, jednym ze współzałożycieli Komitetu Paryskiego oraz paryskiej „Kultury”. W tym roku przypada 130 rocznica jego urodzin – przyszedł na świat w 1896, zmarł w wieku 97 lat.

Przez 75 lat prowadził dzienniki: pisał w czterech językach (polski, francuski, niemiecki i rosyjski), już od wczesnej młodości, opisując m.in. Wojenne doświadczenia. Czapski walczył zarówno w pierwszej, jak i w drugiej wojnie światowej – po wyjściu z sowieckich obozów dołączył do Armii Andersa.

Według badaczy, dzienniki pełniły dla niego różne funkcje: autoterapeutyczne, dyscyplinujące, były narzędziem życia duchowego. Czapski utożsamiał się ze swoimi dziennikami, co manifestowało się na tworzonych przez niego autoportretach.

Książka „Czapski – rówieśnik XX wieku” w kompleksowy sposób analizuje jego życie i twórczość. Zaproszeni do stworzenia publikacji badacze i badaczki poświęcili swoje teksty zarówno temu, co pisał, jak i jego obrazom. Autorom udało się także dotrzeć do osób, które znały Artystę i zgodziły się podzielić swoimi wspomnieniami.

Twórczość Czapskiego do dziś inspiruje artystów. Rozmowy o wystawie „Południk 21. Czapski – Kozera” w Kordegardzie można wysłuchać tutaj.

O dziennikach Józefa Czapskiego oraz poświęconej mu publikacji, którą kupisz w Księgarni NCK, opowiedział w Audycjach Kulturalnych redaktor wydania, profesor Paweł Rodak.



Artykuł „Połączenie słów i obrazów”. Dzienniki Józefa Czapskiego pochodzi z serwisu Audycje Kulturalne.

https://audycjekulturalne.pl/wp-content/uploads/2026/05/Audycje-Kulturalne-Swiaty-Sztuki.mp3
Dwadzieścia pięć lat od pierwszego wydania, na polskim rynku wydawniczym pojawiło się pierwsze tłumaczenie jednej z najważniejszych teorii amerykańskiego socjologa, Howarda S. Beckera.

„Światy sztuki” są próbą spojrzenia na proces powstawania dzieła, będącego wypadkową pracy wielu zaangażowanych osób. Sztuka w ujęciu Beckera staje się efektem zbiorowej pracy, a nie jedynie indywidualnego talentu.

Podstawą książki są publikowane na przestrzeni lat artykuły, w których autor charakteryzuje kolejne składowe teorii, takie jak konwencja czy etykietowanie. Becker zwraca też uwagę na niedokończoność dzieła sztuki, które żyje i zmienia się tak długo, jak jest interpretowane.

Rozmowa z tłumaczem książki, dr. Pawłem Tomankiem, socjologiem, antropologiem i tłumaczem książek związanym z Uniwersytetem Warszawskim, pozwala dowiedzieć się więcej na temat procesu tłumaczenia, który także wpisuje się w teorię światów sztuki.

Książkę wydało Narodowe Centrum Kultury.

Artykuł „Światy sztuki” Howarda S. Beckera pochodzi z serwisu Audycje Kulturalne.

https://audycjekulturalne.pl/wp-content/uploads/2026/05/Audycje-Kulturalne-Kawiarnie-100-lat-temu.mp3
Choć kawiarnie kojarzą się przede wszystkim z gwarem rozmów i bujnym życiem towarzyskim, to nad filiżankami parującej kawy rodziły się idee a także kształtowały się środowiska twórcze. O sile lokalnej tożsamości może świadczyć fakt, że przedmioty z kawiarni zachowały się w prywatnych kolekcjach do dziś.

Nowa wystawa w Muzeum w Gliwicach, stworzona we współpracy z Muzeum Narodowym w Krakowie, przybliża fenomen kawiarni, skupiając się na tych funkcjonujących w latach 1900-1930 w Gliwicach, Krakowie i we Lwowie.

W przeniesieniu się w czasie do czasów świetności legendarnych lokali pomaga zgromadzenie związanych z nimi unikalnych przedmiotów: porcelanowych filiżanek i talerzyków z „Haus Oberschlesien”, a nawet pudełka na tort z „Café Schnapka”. Na wystawie znalazł się też mlecznik z lwowskiej Kawiarni Szkockiej, gdzie dyskusje prowadzili słynni matematycy.

Kawiarniom poświęcony jest jeden z odcinków Kulturalnego Alfabetu Niepodległości – rozmowy ze Sławomirem Koprem możesz posłuchać tutaj.

Ekspozycja „Do Wiedeńskiej czy do Schnapki? Kawiarnie 100 lat temu” prezentuje też dzieła związane z krakowską bohemą – m.in. z twórczością Stanisława Wyspiańskiego, Witolda Wojtkiewicza, Leona Wyczółkowskiego i Jacka Malczewskiego. Wśród nich druki ulotne, plakaty, karykatury i reklamy, prezentujące życie artystyczne Krakowa w duchu secesyjnym i z wyraźnymi wpływami grafiki francuskiej.

Kilkadziesiąt lat później, jednym z najważniejszych kawiarnianych stolików w Polsce stał się ten w „Czytelniku”. O słynnej kawiarni rozmawiamy w tym odcinku.

Wystawę można oglądać w Muzeum w Gliwicach, w Willi Caro do 30 sierpnia.

Kuratorkami wystawy są Katarzyna Podniesińska, Magdalena Laskowska i Patrycja Gwoździewicz – która opowiedziała o niej w Audycjach Kulturalnych.

Zdjęcia dzięki uprzejmości Muzeum w Gliwicach.



Artykuł Do Wiedeńskiej czy do Schnapki? Kawiarnie 100 lat temu pochodzi z serwisu Audycje Kulturalne.