Audycje Kulturalne

Japonia, Austria, Niemcy czy Wielka Brytania – to tylko niektóre z miejsc, z których po latach starań powróciły do Polski utracone dzieła sztuki. O żmudnych procesach restytucji, niezwykłych historiach zaginionych obiektów oraz jubileuszowej, dziesiątej odsłonie cyklu „Utracone / Odzyskane” w nowym odcinku Audycji Kulturalnych opowiada Agnieszka Bebłowska-Bednarkiewicz z Galerii Kordegarda.

Wywiezione w czasie wojny lub skradzione w drugiej połowie XX wieku – losy wielu dzieł uznanych za bezpowrotnie utracone wydawały się przesądzone. Odzyskanie każdego z nich to efekt ogromnej determinacji, międzynarodowych poszukiwań oraz zaangażowania zespołu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Dziś te cenne zabytki ponownie zasilają zbiory macierzyste polskich instytucji, m.in. Muzeum Narodowego w Warszawie i Wrocławiu, Zamku Królewskiego na Wawelu, Łazienek Królewskich czy Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie.

Jubileuszowa ekspozycja w warszawskiej Kordegardzie koncentruje się na wizerunkach kobiet. Zwiedzający mogą podziwiać różnorodność technik – od malarstwa po rzeźbę – oraz bogactwo zniuansowanych ról i stanów kobiecych: od portretów arystokratek, poprzez przedstawienia matek z dziećmi, wizerunki świętych, aż po alegorie i sceny codzienności. Wśród prezentowanych obiektów znalazły się dzieła z fascynującym życiorysem, takie jak XVII-wieczna „Madonna z Dzieciątkiem” odnaleziona na aukcji w Tokio czy „Dama z wachlarzem”, która powróciła do Wilanowa dzięki pomocy berlińskiego małżeństwa.

Jak wygląda proces weryfikacji i odzyskiwania dzieł po dekadach? Co sprawia, że ta odsłona cyklu jest wyjątkowa? Agnieszka Bebłowska-Bednarkiewicz przybliża kulisy powstania ekspozycji oraz opowiada o wybranych dziełach prezentowanych w galerii.

Zobacz też materiał wideo o kulisach minionej edycji projektu: Utracone/Odzyskane z kolekcji warszawskich. Nagranie pozwala przyjrzeć się specyfice cyklu oraz prezentuje rozmowy z ekspertami i koordynatorami dbającymi o przywracanie skarbów polskiej kultury.

Zdjęcia: Grzegorz Karkoszka

Nie trzeba umieć malować, żeby sztuka miała na nas uzdrawiający wpływ. Nie trzeba też być znawcą muzyki, by koncert pomógł nam zredukować napięcie po trudnym dniu. W najnowszym odcinku audycji „Żywe kultury” posłuchasz o tym, jak kultura może obniżać poziom stresu, wspierać profilaktykę zdrowotną oraz skutecznie przeciwdziałać epidemii samotności.

Coraz liczniejsze badania naukowe potwierdzają, że aktywny i bierny udział w kulturze bezpośrednio przekłada się na nasze zdrowie psychiczne i fizyczne. Czy więc na kulturę można wypisać receptę? I czy uczestnictwo w wydarzeniach artystycznych może stać się równie oczywistym elementem codziennej troski o siebie, jak aktywność fizyczna czy zdrowa dieta?

Rozmówczynie przyjrzały się wyzwaniom, z jakimi na co dzień mierzą się osoby pracujące w sektorze artystycznym i kreatywnym, wskazując na ich potrzeby oraz ryzyko wypalenia zawodowego. Nie zabrakło także wątku praktycznego łączenia kultury i medycyny oraz budowania bezpiecznych projektów artystycznych w przestrzeniach terapeutycznych.

O zależnościach zdrowia i kultury, Klaudia Obrębska rozmawia z Edytą Rutą – koordynatorką programu „Kultura i Zdrowie” oraz relacji międzynarodowych w Instytucie Kultury Miejskiej – Miasto Splotów w Bielsku-Białej, a także członkinią zarządu Instytutu Odporności Społecznej „Pasmo”. Ekspertka jest współautorką aplikacji Bielska-Białej o tytuł Europejskiej Stolicy Kultury 2029, w której kluczowe miejsce przyznano właśnie kulturze, zdrowiu i dobrostanowi. W 2024 roku współorganizowała międzynarodową konferencję Culture for Health and Well-being, a na co dzień reprezentuje swój instytut w dofinansowanej ze środków Unii Europejskiej platformie Culture and Health.

 Jeśli organizujesz działania kulturalne: 

Zaproponuj uczestnikom kilka różnych form twórczości, żeby mogli wybrać coś dla siebie. 

Zrezygnuj z presji osiągania artystycznych rezultatów podczas zajęć kreatywnych. 

W projektach realizowanych w szpitalach zapewnij artystom możliwość superwizji. 

 Posłuchaj innych odcinków z cyklu „Żywe kulury”:

– o tworzeniu wystaw – od pomysłu do wernisażu

– o współpracy międzynarodowej w kulturze

Raport powstał w wyniku rozmów z rodzicami, ekspertami oraz przedstawicielami sektora kultury. Pozwoliły one stworzyć wielowymiarowy obraz pokazujący, jakich aktywności dla swoich dzieci szukają rodzice, jakie są ich oczekiwania i potrzeby, a także co hamuje ich przed uczestnictwem. O raporcie „Dziecko i sztuka” opowiada Agnieszka Karp-Szymańska.

Raport przybliża sposoby uczestnictwa rodzin w wydarzeniach rozwijających wrażliwość estetyczną dzieci do 14. roku życia. Przedstawia potrzeby i motywacje odbiorców, bariery uczestnictwa oraz ocenę dostępności i stopnia dopasowania oferty kulturalnej do oczekiwań dzieci i ich opiekunów.

Raport zawiera rekomendacje dla przedstawicieli instytucji kultury, organizacji pozarządowych i edukatorów. Mają one wspierać rozwój kompetencji kadr, podnosić jakość oferty kierowanej do dzieci oraz zwiększać jej dostępność i skuteczność. Uzupełnieniem działań badawczych są publikacja prezentująca dobre praktyki oraz webinar poświęcony tej tematyce.

Publikacja powstała w ramach ogólnopolskiego projektu badawczego Fundacji Czas Dzieci, realizowanego w 2026 r. w ramach programu Narodowego Centrum Kultury „Kultura – Interwencje”.

O raporcie opowiedziała w Audycjach Kulturalnych Agnieszka Karp-Szymańska z Fundacji Czas Dzieci.

Zdjęcie dzięki uprzejmości Fundacji Czas Dzieci.

Organizatorzy festiwali często mierzą się z podobnymi wyzwaniami, choć na co dzień działają osobno, a czasem nawet ze sobą konkurują. Tymczasem wspólne szukanie rozwiązań może przynieść więcej korzyści niż rywalizacja – zarówno dużym wydarzeniom z wieloletnią tradycją, jak i niewielkim, lokalnym inicjatywom. 

W piątym odcinku cyklu „Żywe Kultury”, nagranym podczas FestForum, Klaudia Obrębska rozmawia z Caroliną Pietyrą, dyrektorką Krakowskiego Biura Festiwalowego, Jarosławem Wasikiem, dyrektorem Muzeum Polskiej Piosenki w Opolu, oraz Katarzyną Jakubowiak, zastępczynią dyrektora Centrum Nauki i Kultury Młyny Rothera. 

Choć festiwale różnią się programami i publicznością, ich organizatorzy często zadają sobie te same pytania: jak zapewnić stabilne finansowanie, zatrzymać doświadczonych pracowników czy przygotować się na coraz bardziej nieprzewidywalną pogodę? Wspólne spotkania pozwalają nie tylko wymieniać sprawdzone rozwiązania, ale też mówić jednym głosem o potrzebach całego środowiska. 

O tym dlaczego warto dzielić się doświadczeniem posłuchacie w kolejnym odcinku „Żywych Kultur” w „Audycjach Kulturalnych” Narodowego Centrum Kultury. 

Jeśli organizujesz festiwal:

Zapytaj organizatorów innych festiwali, jak poradzili sobie z problemem, z którym właśnie się mierzysz. 

Przed nawiązaniem zagranicznego partnerstwa określ, co konkretnie chcesz dzięki niemu osiągnąć. 

Szukaj możliwości wieloletniego finansowania festiwalu, żeby móc planować kolejne edycje z wyprzedzeniem.

Wystawa, którą można zobaczyć w Muzeum Narodowym w Krakowie, opowiada o dorobku instytucji, która do tej pory była traktowana jako fragment trudnej pamięci o czasach PRL. Ekspozycja podkreśla wartość dziedzictwa Cepelii jako ważnego ośrodka polskiego designu, kształtującego tak różne jego dziedziny jak meblarstwo, tkanina, moda czy architektura wnętrz.

Centrala Przemysłu Ludowego i Artystycznego (Cepelia) została założona w 1949 r. I przez cztery dekady wywierała ogromny wpływ na gust i wrażliwość estetyczną Polaków. Wyznaczała trendy w wystroju wnętrz, modzie oraz pamiątkarstwie, a także współtworzyła powszechne rozumienie rodzimego folkloru i tradycji, stając się jednym z najbardziej wyrazistych zjawisk epoki PRL-u.

„Obywatelka Cepelia” w Muzeum Narodowym w Krakowie odsłania pełen wachlarz funkcjonowania Cepelii – od projektowania i produkcji, przez badania i eksperyment, po system sprzedaży i wystawiennictwa.

Prezentowane eksponaty, w zdecydowanej większości nigdy dotąd niepublikowane i niewystawiane, pochodzą z kolekcji muzealnych i prywatnych. To mówi wiele o współczesnym statusie przedmiotów z Cepelii: rozproszonych, często niedocenianych. Zestawienie unikatowych prac oraz krótkich serii autorskich z produkcją masową i przykładami tzw. cepeliowskiego kiczu daje pełny obraz ówczesnej rzeczywistości.

Wystawę można oglądać w Muzeum Narodowym w Krakowie do 21 lutego 2027 r.

W Audycjach Kulturalnych o ekspozycji „Obywatelka Cepelia” opowiedzieli jej twórcy, prof. UAM dr. hab. Piotr Korduba i dr Anna Wiszniewska.

Zdjęcia dzięki uprzejmości Muzeum Narodowego w Krakowie/ fot. Natalia Gąsowska, Anna Olchawska