Audycje Kulturalne

https://audycjekulturalne.pl/wp-content/uploads/2026/05/Audycje-Kulturalne-Swiaty-Sztuki.mp3
Dwadzieścia pięć lat od pierwszego wydania, na polskim rynku wydawniczym pojawiło się pierwsze tłumaczenie jednej z najważniejszych teorii amerykańskiego socjologa, Howarda S. Beckera.

„Światy sztuki” są próbą spojrzenia na proces powstawania dzieła, będącego wypadkową pracy wielu zaangażowanych osób. Sztuka w ujęciu Beckera staje się efektem zbiorowej pracy, a nie jedynie indywidualnego talentu.

Podstawą książki są publikowane na przestrzeni lat artykuły, w których autor charakteryzuje kolejne składowe teorii, takie jak konwencja czy etykietowanie. Becker zwraca też uwagę na niedokończoność dzieła sztuki, które żyje i zmienia się tak długo, jak jest interpretowane.

Rozmowa z tłumaczem książki, dr. Pawłem Tomankiem, socjologiem, antropologiem i tłumaczem książek związanym z Uniwersytetem Warszawskim, pozwala dowiedzieć się więcej na temat procesu tłumaczenia, który także wpisuje się w teorię światów sztuki.

Książkę wydało Narodowe Centrum Kultury.

Artykuł „Światy sztuki” Howarda S. Beckera pochodzi z serwisu Audycje Kulturalne.

https://audycjekulturalne.pl/wp-content/uploads/2026/05/Audycje-Kulturalne-Kawiarnie-100-lat-temu.mp3
Choć kawiarnie kojarzą się przede wszystkim z gwarem rozmów i bujnym życiem towarzyskim, to nad filiżankami parującej kawy rodziły się idee a także kształtowały się środowiska twórcze. O sile lokalnej tożsamości może świadczyć fakt, że przedmioty z kawiarni zachowały się w prywatnych kolekcjach do dziś.

Nowa wystawa w Muzeum w Gliwicach, stworzona we współpracy z Muzeum Narodowym w Krakowie, przybliża fenomen kawiarni, skupiając się na tych funkcjonujących w latach 1900-1930 w Gliwicach, Krakowie i we Lwowie.

W przeniesieniu się w czasie do czasów świetności legendarnych lokali pomaga zgromadzenie związanych z nimi unikalnych przedmiotów: porcelanowych filiżanek i talerzyków z „Haus Oberschlesien”, a nawet pudełka na tort z „Café Schnapka”. Na wystawie znalazł się też mlecznik z lwowskiej Kawiarni Szkockiej, gdzie dyskusje prowadzili słynni matematycy.

Kawiarniom poświęcony jest jeden z odcinków Kulturalnego Alfabetu Niepodległości – rozmowy ze Sławomirem Koprem możesz posłuchać tutaj.

Ekspozycja „Do Wiedeńskiej czy do Schnapki? Kawiarnie 100 lat temu” prezentuje też dzieła związane z krakowską bohemą – m.in. z twórczością Stanisława Wyspiańskiego, Witolda Wojtkiewicza, Leona Wyczółkowskiego i Jacka Malczewskiego. Wśród nich druki ulotne, plakaty, karykatury i reklamy, prezentujące życie artystyczne Krakowa w duchu secesyjnym i z wyraźnymi wpływami grafiki francuskiej.

Kilkadziesiąt lat później, jednym z najważniejszych kawiarnianych stolików w Polsce stał się ten w „Czytelniku”. O słynnej kawiarni rozmawiamy w tym odcinku.

Wystawę można oglądać w Muzeum w Gliwicach, w Willi Caro do 30 sierpnia.

Kuratorkami wystawy są Katarzyna Podniesińska, Magdalena Laskowska i Patrycja Gwoździewicz – która opowiedziała o niej w Audycjach Kulturalnych.

Zdjęcia dzięki uprzejmości Muzeum w Gliwicach.



Artykuł Do Wiedeńskiej czy do Schnapki? Kawiarnie 100 lat temu pochodzi z serwisu Audycje Kulturalne.

https://audycjekulturalne.pl/wp-content/uploads/2026/05/Audycje-Kulturalne-Rafal-Malczewski.mp3
Wystawa „Rafał Malczewski. Narty, dansing, brydż” przybliża twórczość artysty, w szczególny sposób przyglądając się jego wielkiej miłości do Tatr, sportów zimowych, ale także kurortowych rozrywek, z których słynęło międzywojenne Zakopane.

Zanim Rafał Malczewski zdecydował się związać swoje życie z malarstwem, studiował, ku radości rodziców, filozofię, architekturę i argonomię. Jednak lata spędzone z ojcem w Wiedniu, pomogły mu wykształcić własny, charakterystyczny styl.

Najszczęśliwszy towarzysko i artystycznie czas Malczewski spędził w ukochanym Zakopanem. To moment, kiedy kuracjusze, wczasowicze, przybysze i tubylcy zachłysnęli się wolnością. Popularność zyskiwały nowe sposoby spędzania wolnego czasu, odkrycie różnych sportów zimowych, ale także moda na dancingi, jazz, gry karciane. Rafał Malczewski obserwował ów świat i dokumentował go z ogromną uważnością, ale także z poczuciem humoru.

Międzywojenne Zakopane jest tłem wydarzeń w filmie „Niebezpieczni dżentelmeni” – rozmowy o tej produkcji można wysłuchać tutaj: https://audycjekulturalne.pl/witkacy-zelenski-conrad-i-malinowski/

Oprócz dzieł Malczewskiego, na wystawie prezentowana jest twórczość wybitnych artystów: Leona Chwistka, Stanisława Ignacego Witkiewicza, Zofii Stryjeńskiej, Władysława Skoczylasa, Augusta Zamoyskiego, rzeźbiarzy i grafików skupionych wokół zakopiańskiej Szkoły Przemysłu Drzewnego.

W 1939 r. Malczewskiemu udało się wyjechać z Polski, resztę życia spędził poza ojczyzną, podróżując po Ameryce Południowej i Kanadzie, gdzie w 1965 r. zmarł.

Wystawę pt. „Rafał Malczewski. Narty, dansing, brydż” można oglądać w Muzeum im. Jacka Malczewskiego w Radomiu do 31 maja 2026 r.

W Audycjach Kulturalnych opowiedziała o niej kuratorka, Magdalena Ewa Nosowska.

Zdjęcia dzięki uprzejmości Muzeum im. Jacka Malczewskiego w Radomiu/fot. Marcin Kucewicz



Artykuł Rafał Malczewski – twórca innej epoki niż ojciec pochodzi z serwisu Audycje Kulturalne.

https://audycjekulturalne.pl/wp-content/uploads/2026/04/Audycje-Kulturalne-Czapski-Kozera.mp3
Najnowsza wystawa w Kordegardzie, galerii Narodowego Centrum Kultury, to zestawienie ze sobą aż 70 prac – rysunków Józefa Czapskiego oraz kolaży Grzegorza Kozery, zafascynowanego twórczością wybitnego kapisty. Wystawa związana jest z przypadającą w tym roku 130. rocznicą urodzin malarza, pisarza, krytyka i współtwórcy „Kultury” paryskiej.

Punktem wyjścia dla wystawy są rysunki Józefa Czapskiego. Artysta utrwalał w szkicownikach i notesach ulotne chwile – fragmenty pejzaży, sceny rodzajowe czy portrety – tworząc prace będące zapisem wrażeń, światła i nastroju. Jeden ze szkicowników, zawierający zapiski i szkice z podróży po Ameryce Południowej, miał według legendy zaginąć w latach 50.

To nie pierwsza wystawa poświęcona twórczości Czapskiego zorganizowana w Kordegardzie. O pracach pochodzących z prywatnych kolekcji można posłuchać tutaj.

W dialog z twórczością Czapskiego wchodzą kolaże Grzegorza Kozery, powstałe pod wpływem podróży artysty do

Argentyny, odbytej w ramach stypendium Narodowego Centrum Kultury. Choć Kozera wyruszył śladami Czapskiego, w swoich pracach nie odtwarza spojrzenia mistrza, ale wchodzi z nimi w dialog. W swoich kolażach wykorzystuje fragmenty reprodukcji dzieł sztuki, map, architektury i pejzażu, budując wielowarstwowe kompozycje, w których przenikają się różne epoki i znaczenia.

Choć obu artystów dzieli pokolenie i język artystyczny, łączy ich szczególna uważność wobec świata. Zestawienie rysunków Czapskiego i kolaży Kozery ukazuje ciągłość doświadczenia artystycznego – od bezpośredniego zapisu chwili po analityczne strategie obrazowania.

Wystawę „Południk 21. Czapski – Kozera” można oglądać w Kordegardzie do 14 czerwca 2026r. W Audycjach Kulturalnych opowiedzieli o niej kuratorka Katarzyna Haber oraz autor kolaży Grzegorz Kozera.

Zdjęcia: Narodowe Centrum Kultury/ fot. Grzegorz Karkoszka.

Artykuł „Południk 21. Czapski – Kozera” pochodzi z serwisu Audycje Kulturalne.

https://audycjekulturalne.pl/wp-content/uploads/2026/04/Audycje-Kulturalne-Ksiezyc-ma-zapach-Warszawy.mp3
Powieść Wojciecha Chmielewskiego pozwala na odkrycie stolicy sprzed 30 lat a także na rozważania dotyczące jej kształtu i rzeczywistości za… niemal 300 lat. Jedno pozostaje niezmienne – wielka miłość do miasta.

Wojciech Chmielewski, znany przede wszystkim z krótkich form, zaprasza Czytelniczki i Czytelników do lektury powieści „Księżyc ma zapach Warszawy”. To misterna konstrukcja: opowieść o Jacku, niepełnosprawnym studencie historii, osadzona w latach 1988–1993, została uzupełniona futurystyczną wizją badań historyczki Nadii Chabrowej, żyjącej w XXIII wieku.

W Audycjach Kulturalnych rozmawialiśmy też o zbiorze opowiadań Chmielewskiego „Sylwia z Gibalaka”. Rozmowy można wysłuchać tutaj: https://audycjekulturalne.pl/wojciech-chmielewski-o-nowym-zbiorze-opowiadan/

Powieść łączy dwa wątki, dwa czasy, dwie płaszczyzny fabularne, dla których łącznikiem jest Warszawa – miłość Wojciecha Chmielewskiego. Wyprawa w przeszłość to pocztówka z Warszawy czasów przełomu, która nie jest sprowadzona wyłącznie do „szczęk”, szarzyzny i Jarmarku Europa. Autor oddaje atmosferę czasu przemiany, młodzieńczych nadziei, fantazji i uczuć- niestety także rozczarowania.

Wyobrażenie na temat przyszłości to niezbyt optymistyczna wizja świata podzielonego między dwa mocarstwa: Rosję i Chiny. Groteska miesza się z rozpaczą, humor przesłania beznadzieję.

O książce „Księżyc ma zapach Warszawy” opublikowanej przez Państwowy Instytut Wydawniczy opowiedział w Audycjach Kulturalnych Autor, Wojciech Chmielewski.



Artykuł „Księżyc ma zapach Warszawy” – literackie spojrzenie w przeszłość i wyprawa w przyszłość. pochodzi z serwisu Audycje Kulturalne.