Audycje Kulturalne

https://audycjekulturalne.pl/wp-content/uploads/2026/07/Audycje-Kulturalne-program-jubileuszu.mp3
Święto Narodowego Centrum Kultury to nie tylko okazja, by lepiej poznać program instytucji i obszary, w których działa, ale także ludzi, którzy ją tworzą. Ich wspomnienia niedługo zostaną wydane w formie jubileuszowej publikacji.

Przez 75 lat istnienia instytucji zmieniały się jej nazwy i lokalizacje; stałe pozostało jednak nastawienie na wspieranie sektora kultury oraz osób z nim związanych. Dziś szeroka oferta obejmuje programy dotacyjne, działalność badawczą, wydawniczą czy edukacyjną.

Posłuchaj rozmowy z dyrektorem NCK Robertem Piaskowskim, zarejestrowanej w związku z jubileuszem.

Urodziny to świetna okazja do świętowania. Za nami jest piknik „Wolna sobota”, otwarte wydarzenie z udziałem partnerów instytucji. Odbywają się liczne debaty oraz spotkania; w planach są także rocznicowe publikacje. Jedna z nich będzie zawierać rozmowy z pracowniczkami oraz pracownikami NCK, a także byłymi dyrektorami, którzy podzielili się swoimi doświadczeniami pracy w tej instytucji.

O planach na ten rok a także o wpływie NCK na polską kulturę opowiedziała w Audycjach Kulturalnych Elżbieta Wrotnowska-Gmyz, zastępczyni kierowniczki Działu Animacji i Edukacji Kulturalnej NCK oraz koordynatorka jubileuszu.

Artykuł „Być tu i teraz” – 75 lat NCK pochodzi z serwisu Audycje Kulturalne.

https://audycjekulturalne.pl/wp-content/uploads/2026/07/Audycje-Kulturalne-Pola-Nirenska.mp3
Całe jej życie wypełniała pasja do tańca: kontakt z nim wymuszała szantażem i głodem, by móc tańczyć jeździła po całej Europie, w końcu wyjechała do Stanów. Przez całe życie musiała też uciekać przed prześladowaniami i nienawiścią, w końcu, przed bolesną pamięcią. O Poli Nireńskiej pisze Weronika Kostyrko.

Choć Pola Nireńska (1910-1992) nie stworzyła własnego, unikatowego stylu, jest jedną z najważniejszych postaci tzw. modern dance. Urodzona w żydowskiej rodzinie w Warszawie, wyjechała do Drezna, by uczyć się pod okiem słynnej Mary Wigman.

Chcąc tańczyć i występować, wyjeżdżała także do Włoch i Austrii, jednak po dojściu Hitlera do władzy zmuszona była osiąść w Wielkiej Brytanii, gdzie przetrwała wojnę. Tam też dowiedziała się że niemal cała jej rodzina zginęła w Zagładzie. Ostateczną przystań znalazła w Stanach Zjednoczonych: w Waszyngtonie ponownie zapisała się do szkoły tańca, otworzyła też własne studio. Rozłąkę ze sceną przepłaciła zdrowiem: wieloletnią depresją.

Jej ostatni występ i choreografia „Tetralogia Holocaustu” przeszły do historii tańca. Nireńska rozliczyła się w ten sposób z własnym doświadczeniem i bolesną historią, a także oddała hołd ofiarom Zagłady. Dwa lata po premierze tancerka popełniła samobójstwo.

Historię tancerki można poznać dzięki ponownemu wydaniu książki Weroniki Kostyrko pt. „Tancerka i Zagłada: historia Poli Nireńskiej”.

W Audycjach Kulturalnych o pracy nad biografią opowiedziała autorka, Weronika Kostyrko.

Fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe



Artykuł Tancerka i Zagłada. Historia Poli Nireńskiej pochodzi z serwisu Audycje Kulturalne.

https://audycjekulturalne.pl/wp-content/uploads/2026/07/Audycje-Kulturalne-Krol-Tanga-1.mp3


Tadeusz Miller – pieśniarz powojennego Szczecina

Słuchacze mylili go z Mieczysławem Foggiem, on sam cenił twórczość Binga Crosby’ego. Choć płyty z wykonywanymi przez niego tangami sprzedawały się w tysiącach egzemplarzy, przedwczesna  śmierć sprawiła, że Tadeusz Miller na całe dekady został zapomniany. Zmienia się to m.in. za sprawą poświęconej mu książki „Król Tanga”.



Zostawił po sobie kilkadziesiąt płyt, na których wybrzmiewały śpiewane przez niego tanga: tuż po wojnie sprzedawały się w zawrotnych wówczas, tysiącach egzemplarzy. Historia Tadeusza Millera i jego żony Luny to także historia wojennej i powojennej tułaczki, zakończonej ostatecznie w Szczecinie. To właśnie w tamtejszym oddziale Polskiego Radia jego głos słuchacze mogli usłyszeć po raz pierwszy.

Przez lata współpracował z pierwszą polską prywatną wytwórnią płytową “Mewa”, dla której w Poznaniu nagrywał tanga, w tym swój największy przebój “Kwiat paproci”.

Jego karierę przerwała nagła śmierć: zginął w wypadku samochodowym. Kiedy wracał motocyklem do domu, został potrącony przez ciężarówkę prowadzoną przez radzieckiego żołnierza.

Przez lata twórczość Tadeusza Millera pozostawała zapomniana, między innymi z powodu niewystarczającej dokumentacji, a także… podobieństwa głosu Millera do Mieczysława Fogga, z którym często był mylony, co wyjątkowo irytowało jego żonę.

Dziś pamięć o Tadeuszu Millerze wraca, przede wszystkim dzięki staraniom szczecinian i szczecinianek: lokalnych dziennikarzy oraz artystów. Z miastem związana jest także Sylwia Trojanowska, autorka książki “Król Tanga”, która przybliża biografię pieśniarza. W Audycjach Kulturalnych opowiedziała o jego twórczości, a także o podążaniu jego śladami i odkrywaniu przeszłości, zapomnianej przez blisko 80 lat.

Artykuł Król Tanga pochodzi z serwisu Audycje Kulturalne.

https://audycjekulturalne.pl/wp-content/uploads/2026/07/Audycje-Kulturalne-Kruche-Dziedzictwo-Pacykowa.mp3
Wykonywane z niezwykłą precyzją figurki dam w strojach dwudziestolecia międzywojennego, postaci w strojach ludowych, a nawet przedstawienia egzotycznych zwierząt. Unikatowe wyroby z manufaktury w Pacykowie, można oglądać na wystawie w Stalowej Woli pt. „Kruche dziedzictwo Pacykowa. Ceramika ze zbiorów Muzeum – Zamek Górków w Szamotułach”.

Wytwórnia fajansu w Pacykowie, niewielkiej wsi w pobliżu Stanisławowa, działała w latach 1912-1939, będąc najważniejszym tego typu ośrodkiem w okolicach Lwowa. Jej działalność została przerwana przez wybuch I wojny światowej- po modernizacji wznowiła działalność i produkowała figurki aż do roku 1939.

Fajansowe figurki zyskały sławę dzięki technice wykonania, dbałości o detale, wartości artystycznej (z Pacykowem współpracowali m.in.  Antoni Sulima Popiel, Luna Drexlerówna, Wacław Szymanowski czy Tadeusz Błotnicki) oraz podkreślaniu elementów galicyjskich i folklorystycznych.

Niewielkim ośrodkiem, który zapisał się w historii polskiej ceramiki, jest Łysa Góra – rozmowy o tamtejszych wyrobach, można wysłuchać w rozmowie Audycji Kulturalnych.

Największą w Polsce kolekcję figurek posiada Muzeum- Zamek Górków w Szamotułach, które pokazało ją najpierw na wystawie „Chwała Pacykowianom”, której towarzyszyła publikacja rozbudowanego katalogu. Dziś wypożyczoną kolekcję można zobaczyć w Muzeum Regionalnym w Stalowej Woli, gdzie zaprezentowane zostało drugie wydanie katalogu. Ekspozycja jest dostępna do 12 lipca.

Z kolei fenomen figurek z lat 50. I 60. przybliżała w Audycjach Kulturalnych dr Barbara Banaś z Muzeum Narodowego we Wrocławiu.

O fajansie z Pacykowa oraz walorach zbioru, w Audycjach Kulturalnych opowiedział dyrektor Muzeum- Zamek Górków w Szamotułach, Michał Kruszona.

Zdjęcia: Muzeum Regionalne w Stalowej Woli



Artykuł Kolekcjonerska perła: wystawa galicyjskiej ceramiki pochodzi z serwisu Audycje Kulturalne.

https://audycjekulturalne.pl/wp-content/uploads/2026/06/Audycje-Kulturalne-Niewyobrazalne.mp3
„Niewyobrażalne. Pustka po wielkich synagogach”

Były przede wszystkim miejscami religijnego kultu, ale także: architektonicznymi perłami,  punktami orientacyjnymi i kluczowymi miejscami na mapie miast. Dziś po wielkich synagogach z kilkunastu polskich miast, nie pozostał nawet ślad. Owej pustce przygląda się Żydowskie Muzeum Galicja w Krakowie, które na wystawie czasowej, przypomina ich historię.

Choć wystawa to opowieść o 13 synagogach, ich architekturze, znaczeniu na lokalnych mapach a także odwiedzających je społecznościach, to kluczowymi wątkami ekspozycji są pamięć i pustka. Budynki bezpowrotnie zniknęły w wyniku wydarzeń zapoczątkowanych podczas Nocy Kryształowej w listopadzie 1938, a kontynuowanych podczas II wojny światowej.

Żadna z nich nie została odbudowana, uwagę zwracają jednak sposoby upamiętnienia: tablice, oznaczone obrysy fundamentów czy instalacje nawiązujące do ruin.

Kuratorki, Anna Wencel i Jagoda Wójcicka, przybliżyły na wystawie architekturę synagog: w większości zbudowane w XIX i na początku XX wieku, imponowały nie tylko skalą, ale i stylem. Zostały zbudowane w różnych stylach – od neogotyckiego po mauretański

Wśród elementów tworzących ekspozycję, znalazły się zachowane ryciny, fotografie, plany budynków i dawne plany miast.

Wystawa „Niewyobrażalne. Pustka po wielkich synagogach” w Żydowskim Muzeum Galicja potrwa do 31 sierpnia 2026 roku. W Audycjach Kulturalnych opowiedział o niej jeden z kuratorów Jakub Wydrzyński.

Zdjęcia: Żydowskie Muzeum Galicja w Krakowie, NAC





Artykuł Niewyobrażalne. Pustka po wielkich synagogach pochodzi z serwisu Audycje Kulturalne.