TECHNOFOBIA

Dr Jan Oleszczuk-Zygmuntowski to ekonomista i spółdzielca. Prezes zarządu PLZ Spółdzielni, operatora CoopTech Hub, pierwszego w Polsce centrum technologii spółdzielczych. Współprzewodniczący Polskiej Sieci Ekonomii, wykładowca Akademii Leona Koźmińskiego, założyciel think-tanku Instrat, autor „Kapitalizmu sieci". Autor raportu Centrum Łukasiewicz „Cyfrowy bilans Polski. Jak zmienić uzależnienie w suwerenność?".
Microsoft odciął pocztę prokuratorowi Międzynarodowego Trybunału Karnego w Hadze. Nie sąd, nie policja - dostawca usługi. Wystarczyła decyzja podjęta poza Polską, poza Europą, w firmie, której regulaminu nikt z nas nie czytał.
Mój gość twierdzi, że Polska nie jest niepodległa. Ma wszystkie atrybuty suwerennego państwa, ale takie, jakie wystarczały w epoce kapitalizmu przemysłowego, a nie w czasach, które jedni nazywają technofeudalizmem, a inni po prostu kapitalizmem monopoli. Bo obok logiki prawa pisanego, strzeżonego przez sądy i konstytucje, wyrosła logika kodu. Też jest prawem — tylko wykonywanym automatycznie, skalowalnym globalnie i niewymagającym niczyjej zgody.
Rozmawiamy o cyfrowym bilansie Polski: o 48 miliardach złotych importu technologii rocznie przy trzech miliardach eksportu. O „ghost GDP" — polskich programistach, którzy zasilają bilanse zagranicznych firm, zarabiając przy tym więcej, niż zarobiliby u siebie. O tym, dlaczego ministerstwa nie interesuje, w czyjej chmurze szpital trzyma nasze dane medyczne. I o tym, co się stanie, jeśli bańka AI pęknie — czy wtedy uzależnienie nagle nie okaże się dla nas opłacalne.
Pytam też o receptę. Francja zbudowała La Suite, wyrzuciła Microsoft z administracji i oddała produkt spółdzielni cyfrowej. Mój gość chce podobnej drogi w Polsce. Ale spółdzielnia to model z XIX wieku, oparty na współdecydowaniu — czy demokracja korporacyjna ma szansę w wyścigu z jednoosobowymi decyzjami Muska i Zuckerberga?
I czy „Syrenka zamiast mercedesa" może zadziałać tam, gdzie efekt sieciowy rozstrzyga wszystko w kilka miesięcy?
Takie rozmowy nie były możliwe bez wsparcia Partnerów:⁠⁠
Studio Miś⁠⁠ ⁠⁠- dom produkcji podcastów i wideo. Trzy niezależne studia, unikalne scenografie i pełen zaplecze produkcyjne. To miejsce w którym marka realizuje cały proces: od planu po efekt końcowy. Wszystko w jednym miejscu, w centrum Warszawy.

Przez dwadzieścia lat pomagała budować polski rynek reklamy cyfrowej. Dziś rozlicza go z tego, jak zarabia na uwadze dzieci.
Magdalena Bigaj spędziła prawie dwie dekady w samym rdzeniu branży, która dziś jest bohaterką jej raportów i używa dokładnie tej samej metodologii pomiarowej, którą kiedyś współtworzyła, żeby pokazać, co naprawdę dzieje się po drugiej stronie ekranu.
Moja rozmówczyni jest prezeską Fundacji „Instytut Cyfrowego Obywatelstwa", badaczka i ekspertka higieny cyfrowej, współautorka raportu „Internet dzieci". Autorka książek „Wychowanie przy ekranie" i „Twój telefon, twoje zasady". Wcześniej blisko dwadzieścia lat w branży mediów i technologii - Agora, IAB Polska, Polskie Badania Internetu. Zasiada m.in. w Radzie Programowej Fundacji Orange i Komitecie Dialogu Społecznego przy KIG.
Rozmawiamy o drugiej edycji raportu „Internet dzieci", wydanego przez Fundację „Instytut Cyfrowego Obywatelstwa" wspólnie z Państwową Komisją ds. przeciwdziałania wykorzystaniu seksualnemu małoletnich. To nie są deklaracje z ankiet — to twarde dane z Mediapanelu Gemius/PBI, mierzące realne zachowania. I są niewygodne.
2,6 miliona dzieci w wieku 7–14 lat w polskim internecie. Cztery godziny i dwadzieścia pięć minut dziennie — więcej niż średnia dla dorosłych. 88% tego czasu na smartfonie. TikTok i YouTube pochłaniają połowę. Druga najczęściej odwiedzana strona w tej grupie wiekowej to serwis pornograficzny.
W listopadzie 2025 roku 1,2 miliona dzieci zobaczyło na TikToku, Facebooku i Instagramie reklamę piwa, a blisko 700 tysięcy — reklamę alkoholu wysokoprocentowego. Mimo że prawo i regulaminy platform tego zabraniają.
W tegorocznej edycji po raz pierwszy pojawia się AI. Aplikacja ChatGPT weszła do pierwszej dziesiątki najpopularniejszych aplikacji wśród dzieci z realnym czasem korzystania, nie z ciekawości. Zasięg asystenta OpenAI w grupie 7–14 lat sięga 43%.
Ale najtrudniejsze pytanie brzmi inaczej: dlaczego rok później nic się nie zmieniło? Dane z 2025 i 2026 są niemal lustrzanym odbiciem. Polska pozostaje jedynym krajem Unii bez krajowego koordynatora usług cyfrowych. Na 720 europosłów przypada 860 akredytowanych lobbystów big techu, a branża wydała w 2024 roku 151 milionów euro na lobbing wobec Komisji Europejskiej. W polskich ciałach doradczych (przy Ministrze Cyfryzacji i przy Prezydencie) zasiadają przedstawiciele Mety, Google'a i TikToka. Nie inżynierowie. Ludzie od public affairs.
Pytam więc o rzeczy, których w raporcie nie ma: o rozmowę z premierem, o zarzuty ze strony dawnych kolegów z branży, o to, czy ochrona dzieci stała się w Polsce zakładnikiem relacji z Waszyngtonem i o to, co musi się wydarzyć, żeby trzecia edycja raportu pokazała wreszcie spadek zamiast kolejnego alarmu.

W odcinku rozmawiamy m.in. o tym:
→ kto naprawdę odpowiada za reklamę alkoholu wyświetloną dziecku
→ dlaczego 13 i 15 lat, a nie 16
→ czy australijski zakaz social mediów zadziałał
→ co zmieni zakaz telefonów w szkołach od 1 września 2026
→ dziecko i chatbot: konkretny mechanizm, nie teoria
→ czy regulacja ma jakąkolwiek szansę dogonić AI

Takie rozmowy nie były możliwe bez wsparcia Partnerów:⁠⁠⁠

Studio Miś⁠⁠ ⁠⁠⁠- dom produkcji podcastów i wideo. Trzy niezależne studia, unikalne scenografie i pełen zaplecze produkcyjne. To miejsce w którym marka realizuje cały proces: od planu po efekt końcowy. Wszystko w jednym miejscu, w centrum Warszawy.

Moja dzisiejsza gościni to Dota Szymborska — doktora nauk humanistycznych w zakresie etyki, absolwentka filozofii (specjalizacja: logika) i socjologii na Uniwersytecie Warszawskim.
Akademiczka, wykładowczyni, prelegentka TEDx. Doktorat obroniła z etyki pojazdów autonomicznych. W pracy doradczej łączy Kanta, Arystotelesa, Rawlsa i Jonasa z twardymi case'ami biznesowymi — chatbotem Air Canada, narzędziami rekrutacyjnymi Amazona, audytami algorytmów w HR.
Współtworzy etyczną nakładkę na polski model Bielik, zasiada w GRAI przy Ministerstwie Cyfryzacji.Poza AI: triathlonistka i maratonka, kocia behawiorystka, wolontariuszka pracująca z uchodźcami.
Zawodowo bada relacje człowiek–maszyna, prywatnie ucieka w to, co najbardziej cielesne i niecyfrowe.Filozofka Kanta ze stanowiskiem "AI Ethics Lead".
Naukowczyni, która doradza biznesowi, jak wdrażać technologię, do której sama ma fundamentalną nieufność.Dr Dota Szymborska mówi, że z nieprzewidywalną sztuczną inteligencją poradzi sobie tak, jak poradziła sobie z nieprzewidywalnym kotem.
Wyobraża sobie "niebiałkowego kontrahenta", który nie wrzuci suszarki do wanny i wesprze, gdy będzie smutno. Pisała o partnerstwie z maszyną już w 2019 roku, kiedy patrzono na nią dziwnie.
A jednocześnie chce dla tej samej maszyny prawnej smyczy, kodeksów i "praw Asimova".
Pytamy więc wprost: czy przyjaciela reguluje się ustawą?W tym odcinku rozmawiamy o tym, gdzie kończy się doradztwo etyczne, a zaczyna etyczne alibi dla firmy, która chce mieć czyste sumienie w cenie faktury.
O tym, czy polska etyka AI (Bielik, GRAI, Ministerstwo Cyfryzacji) ma jakikolwiek realny wpływ, skoro najpotężniejsze modele świata powstają poza jakąkolwiek naszą jurysdykcją. O Acemoglu i pytaniu, czy regulacje realnie ograniczają Altmana, Bezosa i Muska, czy tylko formalizują ich przewagę.
Wracamy też do doktoratu mojej gościni o etyce pojazdów autonomicznych i sprawdzamy, czy słynne "kogo potrąci samochód" było w ogóle właściwym pytaniem.Potem robi się ciężej. Lavender — system przypisujący ludziom w strefie konfliktu punktację od 1 do 100 określającą prawdopodobieństwo, że są celem wojskowym. Wojsko twierdzi, że to "baza danych, a nie AI decydująca o zabijaniu".
Oficerowie mieli sekundy na zatwierdzenie celu. Pytam, w którym momencie liczba zamienia się w wyrok — i czy formalna obecność człowieka w tej procedurze to odpowiedzialność, czy alibi.Rozmawiamy o dronach przełączających się w "tryb terminatora" po dotarciu w rejon celu, bez człowieka w pętli decyzyjnej.
O tym, że wojsko potrafi dziś z pomocą AI wygenerować w kilkanaście dni tyle celów, ile wcześniej dwadzieścia osób opracowywało przez rok.
I o tym, co dzieje się z etyką, gdy w oficjalnych dokumentach staje się synonimem "biurokracji", którą trzeba wyeliminować.
Na koniec pytanie, którego żaden etyk AI nie lubi: czy da się w ogóle zaprojektować "etyczną" sztuczną inteligencję — czy to tylko ładne słowo na "mniej szkodliwą"?
Takie rozmowy nie były możliwe bez wsparcia Partnerów:⁠⁠Studio Miś⁠⁠ ⁠⁠- dom produkcji podcastów i wideo. Trzy niezależne studia, unikalne scenografie i pełen zaplecze produkcyjne. To miejsce w którym marka realizuje cały proces: od planu po efekt końcowy. Wszystko w jednym miejscu, w centrum Warszawy.

Handel przestaje być branżą sklepów, a staje się branżą technologii. Ceny ustala algorytm, promocje optymalizuje sztuczna inteligencja, a kasjerzy znikają na rzecz kas samoobsługowych i aplikacji scan&go.
Pytanie nie brzmi już „czy", tylko: kto na tym wygrywa — sieć, klient czy dostawca technologii?
Rozmawiam o tym z moimi dwoma gośćmi:
Marcinem Zimnickim - członek zarządu Exorigo-Upos, dyrektor Retail Technology Hub. Absolwent informatyki na Politechnice Śląskiej i fizyki na Uniwersytecie Śląskim, ukończył Advanced Management Program w IESE Business School. Z Exorigo-Upos związany od ponad 20 lat — współtworzy technologię, na której działa polski handel.
oraz
Dariuszem Stolarczykiem - doradca strategiczny Exorigo-Upos, wcześniej członek zarządu Grupy Eurocash odpowiedzialny za segment detaliczny (m.in. rozwój Delikatesów Centrum), a przez blisko dekadę Managing Director w Accenture, gdzie odpowiadał za obszar retail w regionie CEE. Ponad 25 lat na styku handlu i technologii.
W tym odcinku Technofobii rozmawiam z dwoma ludźmi, którzy widzą tę rewolucję z obu stron lady. Marcin Zimnicki od ponad dwóch dekad buduje technologię dla polskiego handlu — od systemów kasowych po chmurę i AI.
Dariusz Stolarczyk przez lata zarządzał detalem Grupy Eurocash, a dziś doradza retailerom, kiedy warto wdrażać sztuczną inteligencję… i kiedy uczciwie powiedzieć klientowi: „nie, AI nie jest tu właściwym narzędziem".
Rozmawiamy o tym, ile z kolejnych „rewolucji" w handlu — omnichannel, big data, AI — naprawdę działa, a ile to ładne hasła dla zarządów i inwestorów.
Dlaczego tak wiele transformacji cyfrowych kończy się rozczarowaniem mimo gigantycznych budżetów?
I czy sensowne wdrożenie AI, kosztujące od 100 tysięcy złotych wzwyż, oznacza, że nowoczesny handel to gra tylko dla bogatych — a mały, niezależny sklep zostaje z tyłu?
Pytam też o rzeczy, które dotyczą każdego z nas przy sklepowej półce: czy w starciu z algorytmem optymalizującym ceny konsument ma jakiekolwiek szanse?
Czy oddalibyśmy agentowi AI decyzję o tym, co ląduje w naszym koszyku? I gdzie kończy się wygoda, a zaczyna utrata kontroli?

Takie rozmowy nie były możliwe bez wsparcia Partnerów:⁠⁠

Studio Miś⁠⁠ ⁠⁠- dom produkcji podcastów i wideo. Trzy niezależne studia, unikalne scenografie i pełen zaplecze produkcyjne. To miejsce w którym marka realizuje cały proces: od planu po efekt końcowy. Wszystko w jednym miejscu, w centrum Warszawy.

Komputronik to nie tylko firma w której kupisz laptopa do pracy, ale firma monitoruje sieci innych firm 24 godziny na dobę, żeby złapać hakera, zanim zaszyfruje im dane.
W tym odcinku Technofobii rozmawiam z Pawłem Stapfem z Komputronik Biznes (sponsorem tego odcinka) o tym, jak wygląda dziś prawdziwa walka z cyberprzestępcami, ale nie ta z filmów, tylko ta, która dzieje się w SOC-u (Security Operations Center) każdej dnia i każdej nocy.
Punkt wyjścia naszej rozmowy: atak ransomware na szpital wojewódzki w Szczecinie, który sparaliżował placówkę i zmusił personel do pracy na papierze.
Gdyby szpital miał operacyjne centrum bezpieczeństwa - czy dałoby się wykryć wcześniej przestępcze działania?
Rozmawiamy też o tym:
– Dlaczego antywirus to dziś za mało i czym realnie różni się od niego SOC
– Jak krok po kroku wygląda wykrycie i obsługa ataku
– Co zmienia nowelizacja ustawy o KSC i dlaczego zarząd firmy odpowiada teraz osobiście za cyberbezpieczeństwo
– Czy budowa własnego SOC w średniej firmie ma w ogóle sens, czy to musi być outsourcing
– Ile realnie kosztuje jeden incydent i czy brak SOC może dziś wykluczyć firmę z przetargów
– Od czego zacząć, jeśli w firmie nie ma dziś nic.

Takie rozmowy nie były możliwe bez wsparcia Partnerów:⁠⁠Studio Miś⁠⁠ ⁠⁠- dom produkcji podcastów i wideo. Trzy niezależne studia, unikalne scenografie i pełen zaplecze produkcyjne. To miejsce w którym marka realizuje cały proces: od planu po efekt końcowy. Wszystko w jednym miejscu, w centrum Warszawy.