Wszechnica FWW - Nauka

Wykład prof. dr hab. Jerzego Tyszkiewicza w ramach XXX Festiwalu Nauki w Warszawie [26 września 2026 r.]Czy najbardziej racjonalna strategia zawsze prowadzi do zwycięstwa? A może czasem opłaca się założyć, że inni gracze nie będą w pełni racjonalni? I co zrobić, gdy zwycięstwo zależy nie tylko od własnego wyboru, ale także od tego, jak dobrze przewidzimy sposób myślenia innych?Prof. Jerzy Tyszkiewicz zaprasza publiczność do świata teorii gier – matematycznego opisu sytuacji, w których wynik naszych decyzji zależy od decyzji innych osób.Wykład ma formę eksperymentu. Uczestnicy nie tylko słuchają o grach, lecz sami w nich grają, podejmują decyzje i próbują przewidzieć zachowania pozostałych.Pierwszym przykładem jest słynna gra „zgadnij 2/3 średniej”.Każdy gracz wybiera liczbę od 0 do 100. Następnie oblicza się średnią wszystkich odpowiedzi, a wygrywa osoba, której liczba znajduje się najbliżej dwóch trzecich tej średniej.Na pierwszy rzut oka można wybrać właściwie dowolną liczbę. Wystarczy jednak chwila namysłu, by zauważyć, że wynik na pewno nie przekroczy około 66,7. Jeśli uznamy, że inni gracze również to zauważą, możemy zejść jeszcze niżej. A jeśli założymy, że oni także przewidują nasze rozumowanie – jeszcze niżej.Tak zaczyna się iteracyjne przewidywanie cudzej racjonalności.Gracz myśli nie tylko: „co powinienem wybrać?”, ale również:„Co wybiorą inni?”„Jak bardzo są racjonalni?”„Czy oni wiedzą, że ja próbuję przewidzieć ich zachowanie?”„I czy ja powinienem uwzględnić to, że oni uwzględniają moje rozumowanie?”Jeśli wszyscy gracze byliby idealnie racjonalni i wszyscy zakładaliby idealną racjonalność pozostałych, kolejne etapy rozumowania prowadziłyby ostatecznie do zera.Tyle teoria.Eksperyment z publicznością pokazuje jednak coś znacznie ciekawszego: realni ludzie nie zawsze zachowują się zgodnie z matematycznym ideałem. Co więcej, po poznaniu teorii wcale nie muszą zacząć zachowywać się „bardziej racjonalnie”. Wynik kolejnej rundy może być zaskakujący nawet dla prowadzącego.To pokazuje różnicę między teorią gier a rzeczywistym zachowaniem ludzi. Matematyczny model może zakładać racjonalność, ale gracz w prawdziwej sytuacji musi jeszcze odpowiedzieć sobie na pytanie, na ile racjonalni będą inni.Drugim przykładem jest klasyczna gra w cykora.Dwóch kierowców jedzie samochodami prosto na siebie. Ten, kto pierwszy skręci, przegrywa i zostaje uznany za „cykora”. Jeśli jednak żaden nie skręci – obaj ponoszą katastrofalne konsekwencje.W tej grze pojawia się paradoks: przewagę może zdobyć ten, kto przekona przeciwnika, że zachowa się całkowicie nieracjonalnie.Prof. Tyszkiewicz podaje skrajny przykład: gracz mógłby demonstracyjnie wyrwać kierownicę i wyrzucić ją przez okno. W ten sposób pokazuje przeciwnikowi, że nie ma już możliwości skrętu. Drugi gracz, jeśli chce uniknąć zderzenia, musi ustąpić.Paradoks polega więc na tym, że w pewnych sytuacjach strategicznych zademonstrowanie własnej nieracjonalności może być racjonalną strategią.Wykład pokazuje, że teoria gier to nie tylko matematyka. To także sposób myślenia o negocjacjach, konfliktach, współpracy i podejmowaniu decyzji w sytuacjach, gdy nasze działania zależą od oczekiwań wobec innych ludzi.Czy racjonalny gracz powinien zawsze wybierać „najbardziej logiczną” opcję?Jak przewidzieć poziom racjonalności innych?Dlaczego idealna teoria może prowadzić do innego wyniku niż prawdziwa gra?Prof. dr hab. Jerzy Tyszkiewicz – informatyk i matematyk związany z Wydziałem Matematyki, Informatyki i Mechaniki Uniwersytetu Warszawskiego. Zajmuje się informatyką teoretyczną, logiką oraz matematycznymi podstawami informatyki.#TeoriaGier #Matematyka #Racjonalność #Gry #Strategia #Psychologia #FestiwalNauki #JerzyTyszkiewicz #WszechnicaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/

Wykład Bartosza Popczyńskiego w ramach cyklu Spotkania z przyrodą - "Miłość w świecie zwierząt" [14 października 2026 r.]Czy związki jednopłciowe są czymś wyjątkowym dla człowieka? Zdecydowanie nie. Zachowania homoseksualne obserwowano u setek gatunków zwierząt - od ptaków i ssaków po owady i pajęczaki.
W kolejnym odcinku cyklu „Miłość w świecie zwierząt” Bartosz Popczyński przygląda się temu, jak różnorodne mogą być relacje między osobnikami tej samej płci i jakie funkcje mogą pełnić.
Punktem wyjścia są dawne obserwacje przyrodników. Już w XIX i na początku XX wieku opisywano pary jednopłciowe u ptaków, ale część takich informacji przez lata była pomijana albo wręcz cenzurowana jako „niestosowna”. Dobrym przykładem są obserwacje pingwinów Adeli z wypraw antarktycznych z początku XX wieku.
Właśnie pingwiny są jednym z najciekawszych bohaterów wykładu. Samce potrafią tworzyć trwałe pary, wspólnie budować gniazda, a czasem także podejmować opiekę nad jajem. Popczyński przywołuje m.in. historię dwóch samców pingwinów z wrocławskiego zoo - Blue i Foresta - oraz głośne przypadki par jednopłciowych z innych ogrodów zoologicznych.
Pojawia się też odpowiedź na pytanie, czy para jednopłciowa może wychować potomstwo. U samic rozwiązanie bywa proste: jedna z nich może kopulować z samcem, złożyć zapłodnione jajo, a następnie młode wychowuje para dwóch samic.
Jeszcze ciekawszy przykład stanowią czarne łabędzie. Dwa samce mogą wspólnie zdobyć jajo, bronić terytorium i wychowywać młode. W wykładzie pojawia się obserwacja, że takie pary mogą osiągać bardzo wysoki sukces lęgowy - m.in. dlatego, że dwa samce skutecznie bronią większego terytorium.
U albatrosów ciemnolicych spotykamy natomiast długotrwałe związki dwóch samic. W niektórych populacjach jest to związane z nierówną proporcją płci - samic jest więcej niż samców, więc część z nich tworzy wspólne pary i razem wychowuje potomstwo.Relacje jednopłciowe nie ograniczają się jednak do ptaków.
U delfinów butlonosych kontakty seksualne między samcami mogą wzmacniać więzi społeczne i pojawiają się w grupach kawalerskich. U pawianów mogą pomagać ograniczać agresję i budować współpracę między samcami. U bonobo zachowania seksualne - zarówno różnopłciowe, jak i jednopłciowe - odgrywają ogromną rolę w życiu społecznym, rozładowywaniu napięcia i podtrzymywaniu relacji.
Popczyński opowiada też o żyrafach, lwach, słoniach i owcach. Pokazuje, że podobne zachowania mogą mieć bardzo różne znaczenie: od tworzenia trwałego związku, przez opiekę nad młodymi i budowanie sojuszy, po przyjemność, trening zachowań seksualnych czy zmniejszanie napięcia wewnątrz grupy.
Na koniec pojawiają się również owady i pajęczaki. Tutaj mechanizm może być znacznie prostszy: czasem bardziej opłaca się zareagować szybko na potencjalnego partnera niż tracić czas na dokładne „sprawdzanie”, czy jest on właściwej płci.Wykład pokazuje więc, że określenie „homoseksualizm u zwierząt” obejmuje bardzo szeroki zakres zachowań. Nie zawsze oznacza trwałą orientację czy związek podobny do ludzkiego - może dotyczyć kopulacji, zalotów, więzi społecznej, wspólnego gniazdowania albo wychowywania potomstwa.
Dlaczego dawniej ukrywano obserwacje takich zachowań?
Czy dwa samce mogą skutecznie wychować młode?
Dlaczego część samic albatrosów łączy się w pary?
Jaką rolę seks pełni w społecznościach delfinów, pawianów i bonobo?
I czego różnorodność zachowań zwierząt uczy nas o samym świecie przyrody?
Bartosz Popczyński - edukator przyrodniczy związany z Lasami Miejskimi Warszawa, popularyzator wiedzy o naturze i autor cyklu „Spotkania z przyrodą”.
Cała seria „Miłość w świecie zwierząt”:
https://www.youtube.com/playlist?list=PL9_onnXnQgUSddS0PzNjVxqKvl_epdrYQ#MiłośćWŚwiecieZwierząt
#HomoseksualizmUZwierząt #ZachowaniaZwierząt #Pingwiny #Delfiny #Bonobo #Albatrosy #Przyroda #Biologia #BartoszPopczyński #SpotkaniaZPrzyrodą #WszechnicaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/

Wykład dr hab. Pawła Goldsteina w ramach XXX Festiwalu Nauki w Warszawie [26 września 2026 r.]Jak zmierzyć długość krzywej? Czy pole powierzchni można zawsze dobrze przybliżyć prostszymi figurami? Czy istnieje obiekt o skończonym polu i nieskończonym obwodzie? I czy są zbiory, których długości po prostu nie da się sensownie określić?Dr hab. Paweł Goldstein pokazuje, że mierzenie długości, pól i powierzchni jest łatwe tylko do pewnego momentu. Gdy wychodzimy poza odcinki, wielokąty i proste bryły, intuicja zaczyna zawodzić.Wykład rozpoczyna się od rzeczy najprostszych: mierzenia odcinków i łamanych. Potem pojawia się krzywa, której długość można przybliżać coraz dokładniej za pomocą łamanych. To prowadzi do klasycznego przykładu okręgu i sposobu, w jaki już Archimedes przybliżał liczbę π za pomocą wielokątów.Dalej robi się znacznie mniej intuicyjnie.Czy powierzchnię walca można przybliżać wielościanami tak samo łatwo, jak długość okręgu przybliżamy wielokątami? Okazuje się, że nie. Prof. Goldstein pokazuje tzw. latarnię Schwarza - konstrukcję złożoną z coraz drobniejszych trójkątów, która geometrycznie coraz lepiej przylega do walca, ale jej pole powierzchni wcale nie musi zbliżać się do pola walca.To zaskakujący przykład pokazujący, że „coraz lepsze podobieństwo” figury nie zawsze oznacza coraz lepsze przybliżenie jej pola.Kolejnym bohaterem wykładu jest krzywa Kocha. Powstaje przez nieskończone powtarzanie bardzo prostego zabiegu: każdy odcinek zastępujemy czterema krótszymi. W efekcie otrzymujemy obiekt, który mieści się na ograniczonym obszarze, ale ma nieskończoną długość.Po połączeniu trzech takich krzywych powstaje płatek Kocha - figura o skończonym polu i nieskończonym obwodzie. To jeden z klasycznych przykładów fraktala i świetny dowód na to, że nasze codzienne wyobrażenia o „wielkości” obiektów nie zawsze działają w matematyce.Prof. Goldstein przechodzi następnie do zbioru Cantora - zbioru, który nie zawiera żadnego odcinka, a mimo to można przypisać mu określoną długość. Konstrukcja polega na wielokrotnym „wycinaniu dziur” z odcinka i pokazuje, że nawet bardzo porozrywany zbiór może mieć zaskakujące własności.Na koniec pojawia się najdziwniejszy przykład - zbiór Vitalego.Jest to taki zbiór liczb rzeczywistych, któremu nie da się przypisać sensownej długości zgodnej z naturalnymi zasadami mierzenia. Jeśli założymy, że ma dodatnią długość, otrzymujemy sprzeczność. Jeśli przyjmiemy, że ma długość zero - również dochodzimy do sprzeczności.Wniosek jest zaskakujący: istnieją zbiory, które nie są mierzalne w zwykłym sensie.To właśnie podobne paradoksy i trudności doprowadziły matematyków do stworzenia teorii miary - działu matematyki fundamentalnego dziś dla rachunku prawdopodobieństwa, statystyki, analizy matematycznej, równań różniczkowych i wielu innych dziedzin.Jak matematycy definiują długość krzywej?Dlaczego pole powierzchni bywa trudniejsze do zmierzenia niż długość?Jak figura może mieć skończone pole i nieskończony obwód?Czym są zbiór Cantora i zbiór Vitalego?I czy naprawdę istnieją rzeczy, których nie da się zmierzyć?Zapraszamy na wykład dr hab. Pawła Goldsteina, prof. ucz. „O trudnościach z mierzeniem”, zarejestrowany podczas XXX Festiwalu Nauki w Warszawie 26 września 2026 roku.Dr hab. Paweł Goldstein, prof. ucz. - matematyk związany z Wydziałem Matematyki, Informatyki i Mechaniki Uniwersytetu Warszawskiego. Zajmuje się analizą matematyczną i zagadnieniami związanymi z teorią miary, geometrią oraz równaniami różniczkowymi.#Matematyka #TeoriaMiary #Fraktale #KrzywaKocha #ZbiórCantora #ZbiórVitalego #Archimedes #FestiwalNauki #PawełGoldstein #WszechnicaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/

Wykład Bartosza Popczyńskiego w ramach cyklu Spotkania z przyrodą - "Miłość w świecie zwierząt" [7 października 2026 r.]Czy zwierzęta zdradzają swoich partnerów? Czy się „rozwodzą”? A jeśli tak – dlaczego? Czy z podobnych powodów co ludzie, czy raczej dlatego, że zmiana partnera może zwiększyć szanse na sukces rozrodczy?
W kolejnym odcinku cyklu „Miłość w świecie zwierząt” Bartosz Popczyński przygląda się relacjom, które okazują się znacznie mniej trwałe, niż moglibyśmy przypuszczać. Wykład dotyczy przede wszystkim ptaków – to właśnie wśród nich monogamia występuje stosunkowo często, a dzięki temu można obserwować także zdrady, rozstania i zmiany partnerów.
Dużo miejsca zajmują gęsi, których życie społeczne potrafi być zaskakująco skomplikowane. U niektórych gatunków pary trwają przez lata, ale zdarzają się również rozstania. Popczyński pokazuje, że doświadczenie partnera może mieć znaczenie, a im dłużej para pozostaje razem, tym mniejsze bywa ryzyko jej rozpadu.
Są też sytuacje przypominające „powrót do byłego partnera” – gęś może odejść do innego gąsiora, a później próbować wrócić. Tyle że dawny partner może w tym czasie znaleźć już kogoś innego.W świecie ptaków ważne jest również dopasowanie partnerów. Na przykład u bernikli znaczenie może mieć wielkość ciała samca i samicy – pary lepiej dopasowane pod tym względem mogą osiągać większy sukces rozrodczy.
Bardzo ciekawy jest także temat ptasich rytuałów. U gęsi wspólne zachowania po kopulacji pełnią ważną funkcję w budowaniu więzi. Popczyński zwraca uwagę, że osobniki dopuszczające się zdrady mogą takie rytuały skracać albo pomijać – w takich sytuacjach liczy się przede wszystkim czas.
W wykładzie pojawiają się również mewy, krogulce, kosy, pingwiny i jaskółki. U niektórych gatunków rozwody są rzadkie, u innych występują bardzo często. Czasem powodem zmiany partnera może być jego większe doświadczenie, lepsze terytorium albo skuteczniejsze zdobywanie pokarmu.
Przykładem są kosy, u których zmiana partnera może wiązać się z większą szansą na wychowanie potomstwa. U pingwinów skalnych rozstania zdarzają się rzadziej, ale okresowa rozłąka może sprzyjać poszukiwaniu nowego partnera.
Popczyński pokazuje też, że w świecie zwierząt „wierność” nie zawsze oznacza to samo co u ludzi. Para może wspólnie wychowywać młode, a jednocześnie dochodzić do kopulacji poza związkiem. Z biologicznego punktu widzenia najważniejsze pozostaje bowiem przekazanie genów i zwiększenie szans potomstwa na przeżycie.
Wykład stawia więc ciekawe pytanie: na ile zwierzęce zdrady i rozwody przypominają nasze, a na ile są tylko pozornie podobne?
Dlaczego niektóre ptaki zmieniają partnerów?
Czy długi staż związku zwiększa jego trwałość?
Czy ptaki potrafią „wrócić do byłego”?
Dlaczego doświadczenie partnera może być ważniejsze niż jego młodość?
I u których gatunków rozwody są wyjątkiem, a u których niemal regułą?
Zapraszamy na wykład Bartosza Popczyńskiego „Zdrady i rozwody”, w ramach cyklu „Spotkania z przyrodą – Miłość w świecie zwierząt”.
Bartosz Popczyński – edukator przyrodniczy związany z Lasami Miejskimi Warszawa, popularyzator wiedzy o naturze i autor cyklu „Spotkania z przyrodą”.
Cała seria „Miłość w świecie zwierząt”:https://www.youtube.com/playlist?list=PL9_onnXnQgUSddS0PzNjVxqKvl_epdrYQ
#MiłośćWŚwiecieZwierząt #ZdradyIRozwody #BartoszPopczyński #Ptaki #Gęsi #Pingwiny #Przyroda #Zwierzęta #Ewolucja #Biologia #SpotkaniaZPrzyrodą #WszechnicaZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/

Seminarium Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN z udziałem dr Patrycjusza Zarębskiego [5 października 2026 r.]Seminarium będzie poświęcone problematyce gospodarki opartej na wiedzy i innowacyjności obszarów peryferyjnych w Polsce. Punktem wyjścia do dyskusji będzie monografia Patrycjusza Zarębskiego pt. "Gospodarka oparta na wiedzy na obszarach peryferyjnych w Polsce", wydana w 2026 roku przez Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa PAN oraz Wydawnictwo Naukowe Scholar. W centrum rozważań znajdzie się pytanie, w jaki sposób struktura i relacje komponentów gospodarki opartej na wiedzy są związane ze zróżnicowaniem innowacyjności obszarów peryferyjnych w układzie centrum–peryferie. Szczególna uwaga zostanie poświęcona przestrzennemu zróżnicowaniu komponentów gospodarki opartej na wiedzy, ich relacyjnejstrukturze oraz mechanizmom innowacyjności przedsiębiorstw funkcjonujących na obszarach peryferyjnych. Wyniki badań pozwalają spojrzeć na peryferyjność nie tylko przez pryzmat niedoboru zasobów, lecz także przez ich konfigurację, stopień integracji oraz zdolność do absorpcji i wykorzystania wiedzy. Seminarium będzie również okazją do dyskusji nad możliwościami wzmacniania zdolności innowacyjnych obszarów peryferyjnych oraz znaczeniem podejścia place-based w polityce regionalnej.Dr Patrycjusz Zarębski – ekonomista związany z Wydziałem Nauk Ekonomicznych Politechniki Koszalińskiej. Zajmuje się m.in. rozwojem regionalnym i lokalnym, atrakcyjnością inwestycyjną, przedsiębiorczością na obszarach wiejskich, analizami przestrzennymi oraz potencjałem odnawialnych źródeł energii. Jest autorem i współautorem publikacji dotyczących rozwoju społeczno-gospodarczego regionów i obszarów wiejskich oraz uczestnikiem projektów badawczych i eksperckichJeśli chcesz wspierać Wszechnicę w dalszym tworzeniu treści, organizowaniu kolejnych #rozmówWszechnicy, możesz:1. Zostać Patronem Wszechnicy FWW w serwisie https://patronite.pl/wszechnicafwwPrzez portal Patronite możesz wesprzeć tworzenie cyklu #rozmowyWszechnicy nie tylko dobrym słowem, ale i finansowo. Będąc Patronką/Patronem wpłacasz regularne, comiesięczne kwoty na konto Wszechnicy, a my dzięki Twojemu wsparciu możemy dalej rozwijać naszą działalność. W ramach podziękowania mamy dla Was drobne nagrody.2. Możesz wspierać nas, robiąc zakupy za pomocą serwisu Fanimani.pl - https://tiny.pl/d9wz-p96Jeżeli robisz zakupy w internecie, możesz nas bezpłatnie wspierać. Z każdego Twojego zakupu średnio 2,5% jego wartości trafi do Wszechnicy, jeśli zaczniesz korzystać z serwisu FaniMani.pl Ty nic nie dopłacasz!3. Możesz przekazać nam darowiznę na cele statutowe tradycyjnym przelewemDarowizny dla Fundacji Wspomagania Wsi można przekazywać na konto nr:33 1600 1462 1808 7033 4000 0001Fundacja Wspomagania WsiZnajdź nas: https://www.youtube.com/c/WszechnicaFWW/https://www.facebook.com/WszechnicaFWW1/https://anchor.fm/wszechnicaorgpl---historiahttps://anchor.fm/wszechnica-fww-naukahttps://wszechnica.org.pl/