Rachunek myśli

Od niemal trzech tysięcy lat opuszcza Troję i wraca na Itakę, choć każda epoka wyznacza mu inną trajektorię. Raz jest człowiekiem niezłomnym, innym razem oszustem. Bywa uosobieniem rozumu, ale i pychy. Dla jednych jest symbolem ludzkiej ciekawości, dla innych patronem przebiegłości. O Odyseuszu jako jednej z najbardziej fascynujących, a zarazem wieloznacznych postaci kultury europejskiej rozmawiamy z prof. Tomaszem Mojsikiem z Uniwersytetu w Białymstoku, autorem książki "Odyseusz. Biografia nieautoryzowana".

Jest jedną z najbardziej podstawowych ludzkich potrzeb. Szukamy go w rodzinie, wspólnocie, państwie, technologii i ekonomii. Jednocześnie właśnie w jego imię najczęściej ograniczana bywa wolność. Gdzie przebiega granica między ochroną a kontrolą? Czy współczesny świat produkuje więcej zagrożeń, czy raczej więcej lęku?
Dlaczego poczucie bezpieczeństwa nie zawsze idzie w parze z rzeczywistym bezpieczeństwem? I czy społeczeństwo całkowicie bezpieczne byłoby jeszcze społeczeństwem ludzi wolnych?

Z pozoru wydaje się czymś przejrzystym, łatwo zrozumiałym, oczywistym. Tymczasem przez ponad dwieście lat była polem sporów filozofów, socjologów, rewolucjonistów, chrześcijańskich myślicieli, feministek i polityków. Bywała językiem emancypacji, ale także narzędziem wykluczenia.

Ludzie wszystkich kultur śpiewają, tańczą i kołyszą się do muzyki. W tym sensie jest ona szczególnym fenomenem, który nie tylko angażuje niemal cały organizm, ale też otwiera przestrzeń pozajęzykowej komunikacji. Czy zatem człowiek jest po prostu istotą słuchającą, potrafiącą drgania powietrza przełożyć na sens, wspólnotę i wzruszenie? W "Rachunku myśli" rozmawialiśmy z prof. Anną Chęćką, pianistką i filozofką z Uniwersytetu Gdańskiego.

Jest taki rodzaj rozumu, który nie pyta "po co", lecz wyłącznie "jak". Nie interesuje go sens, lecz procedura; nie dba o dobro, lecz o zgodność; nie rozważa celu, lecz sprawdza poprawność wykonania. O ambiwalencji rozumu proceduralnego rozmawialiśmy w "Rachunku myśli" z prof. Piotrem Domerackim – filozofem z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.